{"id":18933,"date":"2018-08-16T17:53:23","date_gmt":"2018-08-16T15:53:23","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=18933"},"modified":"2018-08-16T21:50:39","modified_gmt":"2018-08-16T19:50:39","slug":"krolowa-diwa-i-ciotka-1942-2018","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2018\/08\/16\/krolowa-diwa-i-ciotka-1942-2018\/","title":{"rendered":"Kr\u00f3lowa, diwa i ciocia (1942-2018)"},"content":{"rendered":"<p>W czasach eksplozji popularno\u015bci Arethy Franklin ka\u017cdy, kto si\u0119 naprawd\u0119 liczy\u0142 w ameryka\u0144skim show biznesie, mia\u0142 jaki\u015b przydomek. Elvis by\u0142 wi\u0119c Kr\u00f3lem, James Brown by\u0142 Soul Brother No 1, ona zosta\u0142a Kr\u00f3low\u0105 Soulu. W tej galerii superbohater\u00f3w Aretha by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 spo\u015br\u00f3d &#8222;popowych diw lat 60.&#8221;, jak je wtedy opisywano &#8211; pod tym zbiorczym okre\u015bleniem kry\u0142y si\u0119 jeszcze Martha Reeves, Diana Ross, Dusty Springfield i Dionne Warwick. By\u0142a tak\u017ce t\u0105 postaci\u0105 afroameryka\u0144skiej kobiecej wokalistyki, kt\u00f3ra przetar\u0142a szlak kolejnym gwiazdom. Symbolicznie matkowa\u0142a Whitney Houston, by\u0142a jej &#8222;honorow\u0105 ciotk\u0105&#8221;, jak m\u00f3wiono. Ale podobnie mog\u0142aby j\u0105 tytu\u0142owa\u0107 du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 dzisiejszych gwiazd soulu i R&#038;B &#8211; cho\u0107by Beyonce, r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142c\u0105ca g\u0142os pod okiem ojca. Cho\u0107 ma\u0142o kt\u00f3rej uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 tyle co Franklin.<!--more--><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/KkGXWq0wHYo\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Przesz\u0142a drog\u0119 do\u015b\u0107 typow\u0105 dla wokalist\u00f3w tej soulowej generacji. Urodzona na ameryka\u0144skim Po\u0142udniu, w Memphis, jako c\u00f3rka pastora uczy\u0142a si\u0119 \u015bpiewu w ch\u00f3rze w prowadzonym przez ojca zborze baptyst\u00f3w, ju\u017c w Detroit. By\u0142a ju\u017c regularnie koncertuj\u0105c\u0105 w ko\u015bcielnym obiegu nastolatk\u0105, gdy wykonawcy soulowi zacz\u0119li odnosi\u0107 sukcesy. Jedn\u0105 z pierwszych gwiazd gatunku sta\u0142 si\u0119 poznany przez ni\u0105 wcze\u015bniej Sam Cooke, r\u00f3wnie\u017c \u015bpiewaj\u0105cy w ch\u00f3rze gospel &#8211; to on pokaza\u0142 jej drog\u0119 z muzyki religijnej do \u015bwieckiej. Chocia\u017c pierwszy kontrakt z Columbi\u0105 &#8211; by\u0142a uznawana za du\u017cy talent, debiutowa\u0142a albumem w wieku 19 lat &#8211; przyni\u00f3s\u0142 jej tyle\u017c rado\u015bci, co frustracji. Franklin ze swoim wybitnym g\u0142osem zosta\u0142a wt\u0142oczona przez wytw\u00f3rni\u0119 w \u015bpiewanie tego, co aktualnie by\u0142o popularne &#8211; z jazzem i easy listening na czele. Dopiero po przej\u015bciu do Atlantic (<em>Bo\u017ce, b\u0142ogos\u0142aw Ahmeta Erteguna<\/em> &#8211; m\u00f3wi\u0142a p\u00f3\u017aniej o \u00f3wczesnym szefie tej wytw\u00f3rni) mia\u0142a okazj\u0119 w pe\u0142ni zaprezentowa\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci soulowej wokalistki. P\u0142yta <em>I Never Loved a Man the Way I Love You<\/em> (1967 r.) z otwieraj\u0105c\u0105 j\u0105 piosenk\u0105 <em>Respect<\/em>, pierwszym numerem jeden artystki w Ameryce, to pocz\u0105tek z\u0142otego okresu w karierze Franklin. I jeden z najlepszych album\u00f3w lat 60. w wielu podsumowaniach.   <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/dEWuAcMWDLY\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>W kr\u00f3tkim czasie pojawi\u0142y si\u0119 kolejne piosenki: <em>(You Make Me Feel Like) A Natural Woman<\/em>, <em>Chain of Fools<\/em>, <em>I Say a Little Prayer<\/em>. Aretha by\u0142a &#8211; jak j\u0105 opisywa\u0142y tytu\u0142y kolejnych album\u00f3w: <em>Pani\u0105 soul<\/em> i <em>M\u0142od\u0105, czarn\u0105, utalentowan\u0105<\/em>. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce w przygotowaniu jest w\u0142a\u015bnie du\u017ca antologia singlowych nagra\u0144 Arethy Franklin <em>The Atlantic Singles Collection 1967-70<\/em> (wyjdzie pod koniec wrze\u015bnia). Pojedyncze nagrania &#8211; szczeg\u00f3lnie z tego okresu, kiedy sta\u0142a si\u0119 w Stanach Zjednoczonych gwiazd\u0105 pierwszej wielko\u015bci &#8211; to ca\u0142kiem dobry klucz, by sobie przypomnie\u0107 dorobek Arethy Franklin. Od pocz\u0105tku \u015bpiewa\u0142a piosenki innych artyst\u00f3w, na debiucie cho\u0107by Otisa Reddinga i Sama Cooke&#8217;a, ale pisa\u0142a te\u017c w\u0142asne, a zesp\u00f3\u0142 producent\u00f3w, kt\u00f3rych zasta\u0142a w studiu wytw\u00f3rni Atlantic, zaskoczy\u0142a umiej\u0119tno\u015bci\u0105 gry na fortepianie (ciekawe, \u017ce w \u015bwietnym <em>Rock Steady<\/em> autorstwa Franklin pojawia si\u0119 go\u015bcinnie Dr. John&#8230; ale gra na przeszkadzajkach) i pomys\u0142ami na aran\u017cacje, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 stopniowania napi\u0119cia, budowania nastroju, kt\u00f3ra pozostanie charakterystyczn\u0105 cech\u0105 jej piosenek. Je\u015bli dzi\u015b u\u017cywamy okre\u015blenia &#8222;nowoczesne&#8221; przy kolejnych falach wsp\u00f3\u0142czesnego soulu &#8211; muzyce, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 Erykah Badu albo wspomniana Beyonce &#8211; to soul Arethy z ko\u0144ca lat 60. by\u0142 skokiem w nadprzestrze\u0144, \u015bwietnie \u015bpiewanym, nowocze\u015bnie granym (cz\u0119\u015bciowo przez bia\u0142ych muzyk\u00f3w) i rewolucyjnie oprawionym w ch\u00f3rki. <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/fDxzQJaA228\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Muzycznie potrafi\u0142a si\u0119 odnale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c w latach 80., trafi\u0142a te\u017c do bia\u0142ej publiczno\u015bci, tak\u017ce tej spoza muzyki rozrywkowej &#8211; s\u0142ynny by\u0142 jej wyst\u0119p na nagrodach Grammy w 1998 roku, kiedy to przy okazji przyznania specjalnej nagrody Luciano Pavarottiemu (sam by\u0142 niedysponowany i nie m\u00f3g\u0142 wyst\u0105pi\u0107) wykona\u0142a ari\u0119 z opery Pucciniego. <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/_tsYKhGu--U\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Typowe dla wokalist\u00f3w soulowej generacji by\u0142y te\u017c dramaty i k\u0142opoty osobiste. Ta sama Aretha Franklin by\u0142a te\u017c dzieci\u0119c\u0105 matk\u0105 (zasz\u0142a w pierwsz\u0105 ci\u0105\u017c\u0119 w wieku 12 lat &#8211; z koleg\u0105 ze szko\u0142y), a p\u00f3\u017aniej ofiar\u0105 przemocy domowej, co doprowadzi\u0142o do rozwodu z pierwszym m\u0119\u017cem. Mia\u0142a trudne &#8211; na odleg\u0142o\u015b\u0107 &#8211; relacje z matk\u0105, o kt\u00f3rych du\u017co m\u00f3wi biografia <em>Respect. \u017bycie Arethy Franklin<\/em> wydana u nas przez Czarne. Prze\u017cywa\u0142a za\u0142amania psychiczne, zmaga\u0142a si\u0119 z alkoholizmem, pochowa\u0142a \u015bpiewaj\u0105ce z ni\u0105 w ch\u00f3rkach siostry, \u017cegna\u0142a przedwcze\u015bnie umieraj\u0105cych przyjaci\u00f3\u0142, w\u0142\u0105cznie z Whitney Houston &#8211; mia\u0142a nawet wyst\u0105pi\u0107 na pogrzebie tej ostatniej w 2012 roku, ale przeszkodzi\u0142y jej ju\u017c w\u0142asne problemy ze zdrowiem.  <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/MJA1QRND3aw\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Zmar\u0142a dzi\u015b na nowotw\u00f3r trzustki. Po d\u0142ugotrwa\u0142ej chorobie zosta\u0142a przeniesiona w ci\u0119\u017ckim stanie ze szpitala do domu w Detroit, przebywa\u0142a w rodzinnym gronie, odwiedzana przez gwiazdy muzyki z jej pokolenia i m\u0142odszych artyst\u00f3w. Aktywna by\u0142a niemal do ko\u0144ca \u017cycia i za \u017cycia doceniona, co w jej pokoleniu nie by\u0142o regu\u0142\u0105. Jako pierwsza kobieta Aretha Franklin zosta\u0142a uhonorowana wprowadzeniem do Rock&#8217;n&#8217;Roll Hall of Fame (1987 r.). Zd\u0105\u017cy\u0142a za\u015bpiewa\u0107 na pogrzebie Martina Luthera Kinga, wyst\u0105pi\u0107 podczas Super Bowl w 2006 roku i wreszcie trafi\u0107 do Bia\u0142ego Domu &#8211; na s\u0142ynny, naznaczony wyst\u0119pami afroameryka\u0144skich gwiazd koncert inauguracyjny Baracka Obamy. Zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 nawet zdystansowa\u0107 do schematu przechodzenia od pie\u015bni religijnych do \u015bwieckiego rhtyhm&#8217;n&#8217;bluesa na planie filmu &#8222;The Blues Brothers&#8221;. Tu zostawi\u0142a niez\u0142e przes\u0142anie. A jej piosenki pozostan\u0105 wy\u015bpiewan\u0105 histori\u0105 Ameryki. <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/cGXU7268Z50\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przesz\u0142a drog\u0119 do\u015b\u0107 typow\u0105 dla wokalist\u00f3w tej soulowej generacji.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18942,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[595],"tags":[3649],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18933"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18933"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18966,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18933\/revisions\/18966"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}