{"id":19385,"date":"2018-09-25T09:00:49","date_gmt":"2018-09-25T07:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=19385"},"modified":"2018-09-25T09:18:50","modified_gmt":"2018-09-25T07:18:50","slug":"tolkin-czyli-polak-z-domu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2018\/09\/25\/tolkin-czyli-polak-z-domu\/","title":{"rendered":"Tolkin, czyli Polak z Domu"},"content":{"rendered":"

Wprawdzie nie jestem ojkofobem, ale… – zastosuj\u0119 ulubiony porz\u0105dek zdania rasist\u00f3w – ilekro\u0107 ogl\u0105da\u0142em peerelowsk\u0105 komedi\u0119 Kochaj albo rzu\u0107<\/em>, w kt\u00f3rej pojawia si\u0119 polonijny dom kultury w Chicago, wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce troch\u0119 szkoda takiej przestrzeni na dzia\u0142ania kojarzone tylko z do\u015b\u0107 stereotypowo pokazan\u0105 kultur\u0105 ludow\u0105. P\u00f3\u017aniej mia\u0142em okazj\u0119 trafi\u0107 na \u015bwietn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Petera Shapiro Turn the Beat Around. Secret History of Disco<\/em>, z kt\u00f3rej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce analogiczna przysta\u0144 Polonii w Nowym Jorku, Polski Dom Narodowy, ma sw\u0105 nieznan\u0105 histori\u0119 jako jeden z pierwszych przybytk\u00f3w kultury disco. Janek B\u0142aszczak zauwa\u017cy\u0142 wi\u0119cej: \u017ce budynek o swojskiej nazwie The Dom pojawia si\u0119 w punkowych wspomnieniach z epoki zawartych w innej ksi\u0105\u017cce – wydanym niedawno w Polsce Please Kill Me<\/em> (s\u0105 tu s\u0142owa Nico stoj\u0105cej na balkonie tego budynku, sk\u0105d wida\u0107 by\u0142o ca\u0142\u0105 akcj\u0119<\/em> – balkon ten pono\u0107 szczeg\u00f3lnie podoba\u0142 si\u0119 Warholowi). Co wi\u0119cej, pod\u0105\u017cy\u0142 tym tropem i zrobi\u0142 z tego ksi\u0105\u017ck\u0119, polski wk\u0142ad w opowie\u015b\u0107 o muzycznym Nowym Jorku.<\/p>\n

Dok\u0142adniej – stworzy\u0142 opowie\u015b\u0107 o ca\u0142ej Lower East Side. Mnie nie pytajcie o to, gdzie si\u0119 ten wycinek Nowego Jorku ko\u0144czy, a gdzie zaczyna, bo w \u017cyciu nie by\u0142em w NYC. Ale autora ksi\u0105\u017cki The Dom. Nowojorska bohema na polskim Lower East Side<\/em> pyta\u0107 mo\u017cecie. Tym bardziej, \u017ce rzecz ju\u017c si\u0119 ukaza\u0142a, a spotkanie z autorem w Warszawie ju\u017c dzi\u015b (tutaj szczeg\u00f3\u0142y<\/a>) – wi\u0119c mo\u017cna b\u0119dzie zapyta\u0107 osobi\u015bcie. A ksi\u0105\u017ck\u0119 zabra\u0107 ze sob\u0105 jako przewodnik, kiedy ju\u017c b\u0119dzie si\u0119 wybiera\u0107 za Atlantyk. Za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce nawet autochtoni czego\u015b by si\u0119 z takiego przewodnika dowiedzieli. B\u0142aszczak idzie tu bowiem nieoczywistym tropem poczyna\u0144 Stanleya Tolkina – kaowca, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 oblicze miasta p\u00f3\u0142 wieku temu, urz\u0105dzaj\u0105c w The Dom imprezy i serwuj\u0105c punkowcom pierogi. No i za\u0142atwiaj\u0105c Charliemu Parkerowi fuchy na polskich weselach.<\/p>\n

Pierwszy przystankiem na tym szlaku – z czego bardzo si\u0119 ciesz\u0119 – by\u0142 cztery lata temu tekst o Tolkinie na \u0142amach POLITYKI<\/a>. Ju\u017c tu odkry\u0142, \u017ce w przybytkach prowadzonych przez Tolkina spotyka\u0142a si\u0119 nie tylko bohema skupiona wok\u00f3\u0142 Warhola (The Dom znany by\u0142 m.in. z performance’u Exploding Plastic Inevitable<\/em>), ale te\u017c poznali si\u0119 tu ju\u017c cho\u0107by cz\u0142onkowie The Fugs, a przedsi\u0119wzi\u0119cia obrotnego imigranta z Polski s\u0142u\u017cy\u0142y jako scena nie tylko punkowcom i fanom disco, ale te\u017c beatnikom. W ksi\u0105\u017cce autor tropi w\u0105tki zwi\u0105zane z poetami i obro\u0144cami praw obywatelskich, kt\u00f3rzy te\u017c upodobali sobie lokale Tolkina. Odnajduje jazzman\u00f3w grywaj\u0105cych w tej dzielnicy. Trafia na w\u0105tek The Dom w reporta\u017cach Jana J\u00f3zefa Szczepa\u0144skiego, testuj\u0105c bezmiar niewiedzy \u00f3wczesnego polskiego inteligenta na temat zjawisk ameryka\u0144skiej kultury masowej. Ten wzdycha nad ha\u0142asem panuj\u0105cym w s\u0105siaduj\u0105cym z The Dom klubem Electric Circus – i zastanawia si\u0119, czy nie widzia\u0142y tam kiedy\u015b portretu Ko\u015bciuszki i Pu\u0142askiego. Polski stereotyp przeszczepiania na nowojorski bruk narodowej kultury zderza si\u0119 z autentycznymi formami wsp\u00f3\u0142tworzenia awangardy kulturalnej. Czy dzi\u015b wydarzenia w The Dom by\u0142yby wspierane przez Instytut Polski w Nowym Jorku? Obj\u0119te programami Instytutu Adama Mickiewicza? A mo\u017ce Stanley Tolkin dosta\u0142by order Gloria Artis za zas\u0142ugi dla polskiej kultury? No, mo\u017ce nie za tego gabinetu, kt\u00f3ry nerwowo szuka u innych ojkofobii, ale tak w og\u00f3le?<\/p>\n

Nowojorska p\u0142yta na dzi\u015b te\u017c ma wymiar imigranckiej opowie\u015bci, cho\u0107 Szkot Drew McDowall<\/strong> (w pa\u017adzierniku go\u015b\u0107 Unsoundu) mieszka w tym mie\u015bcie ju\u017c bardzo d\u0142ugo. Da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 przede wszystkim jako cz\u0142onek formacji Coil w latach 90., wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca s\u0142ynnego Music To Play In the Dark<\/em>, a wcze\u015bniej gra\u0142 w za\u0142o\u017conej w Glasgow formacji The Poems. Tworzy\u0142 muzyk\u0119 inspirowan\u0105 do\u015bwiadczeniami psychodelicznymi, a zarazem scen\u0105 industrialn\u0105. W tej chwili wykorzystuje syntezatory modularne, by tworzy\u0107 do\u015b\u0107 mocne pejza\u017ce d\u017awi\u0119kowe o metalicznym charakterze brzmieniowym i niespokojnym klimacie. Cho\u0107 – jak pokazuje nowy album – nieobce s\u0105 mu te\u017c naturalne barwy. Partia wiolonczelowa ociepla w znacznej mierze ch\u0142odny szkielet otwieraj\u0105cego p\u0142yt\u0119 Rhizome<\/em>, smyczki pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, a w Tendrils <\/em>mamy jako emocjonalny \u0142\u0105cznik ze s\u0142uchaczem przetwarzane g\u0142osy. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jeszcze wykorzystuj\u0105ce g\u0142osy Proximity<\/em>.<\/p>\n

Na wczorajszym panelu konferencji Digital Cultures, w kt\u00f3rym mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 bra\u0107 udzia\u0142, Krzysztof Cybulski z PanGeneratora (tw\u00f3rca instalacji APPARTUM na DC i Warszawsk\u0105 Jesie\u0144, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bcie koniecznie zobaczy\u0107) przekonywa\u0142, \u017ce najbardziej immersyjne s\u0105 jednak brzmienia naturalne, nieelektroniczne. \u017be to co\u015b wynikaj\u0105cego z praktyki jego kolektywu zajmuj\u0105cego si\u0119 sztuk\u0105 doby cyfrowej. Najwyra\u017aniej McDowall – w kt\u00f3rego muzyce zdecydowanie chodzi o immersj\u0119 – doszed\u0142 do podobnych wniosk\u00f3w. Gdy w\u0105tku akustycznego brakuje, p\u0142yta przestaje tak mocno anga\u017cowa\u0107. <\/p>\n

W\u0105tk\u00f3w polskich na albumie The Third Helix <\/em>nie znajdziemy, s\u0105 jednak akcenty narodowe. W kr\u00f3ciutkim Immanent <\/em>mamy wra\u017cenie, \u017ce si\u0119ga do brzmienia typowo szkockich dron\u00f3w. Jakie? Czy b\u0119d\u0105ce efektem syntezy, czy mo\u017ce samplingu? Prosz\u0119 sprawdzi\u0107 samemu. Poruszanie si\u0119 na granicy prawdy i fikcji d\u017awi\u0119kowej to jak pr\u00f3ba odr\u00f3\u017cnienia tego, co widzimy, od tego, co nam si\u0119 wydaje. Jest g\u0142\u00f3wnym elementem tej gry. <\/p>\n

DREW MCDOWALL The Third Helix<\/em><\/strong>, Dais 2018, 6\/10 <\/strong> <\/p>\n