{"id":22019,"date":"2019-05-28T09:22:07","date_gmt":"2019-05-28T07:22:07","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=22019"},"modified":"2019-05-28T10:25:39","modified_gmt":"2019-05-28T08:25:39","slug":"czarnobyl-po-polsku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2019\/05\/28\/czarnobyl-po-polsku\/","title":{"rendered":"Czarnobyl po Czarnobylu"},"content":{"rendered":"

Stra\u017cacy gasz\u0105cy po\u017car dachu elektrowni j\u0105drowej w serialu Czarnobyl<\/em> – jeszcze nie\u015bwiadomi znaczenia katastrofy – zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce co\u015b metalicznego unosi si\u0119 w powietrzu. Czuj\u0105 metal w ustach. Na p\u0142ycie Micha\u0142a Turowskiego<\/strong> mamy metaliczn\u0105 aur\u0119 wyczuwaln\u0105 ca\u0142y czas, cho\u0107 ju\u017c raczej zmys\u0142em s\u0142uchu. I to w\u0142a\u015bciwie wystarczy\u0142oby za rekomendacj\u0119 p\u0142yty Wormwood and Flame<\/em>, kt\u00f3ra – tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o – ukaza\u0142a si\u0119 niemal jednocze\u015bnie z premier\u0105 superprodukcji HBO (dok\u0142adnie 10 dni wcze\u015bniej), cho\u0107 na skutek pewnych nier\u00f3wno\u015bci promocyjno-dost\u0119powych pozostaje w jej g\u0142\u0119bokim cieniu. Warto je dzi\u015b powi\u0105za\u0107, \u017ceby si\u0119 zastanowi\u0107 nad prawd\u0105 plastycznie wykreowanego d\u017awi\u0119ku i prawd\u0105 ekranowej kreacji. Kiedy by\u0142o \u0142atwiej poleci\u0107 szorstk\u0105 i momentami nieprzyjemn\u0105 muzyk\u0119 elektroniczn\u0105?<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica jest oczywista. Serial Czarnobyl<\/em> – robi\u0105cy sk\u0105din\u0105d du\u017ce wra\u017cenie – niesie w sobie element mocno rozpraszaj\u0105cy, je\u015bli kto\u015b kojarzy fakty, i naprowadzaj\u0105cy jednak na przemys\u0142 rozrywkowy. Jego re\u017cyser, Johan Renck, to nikt inny tylko Stakka Bo, szwedzki producent acid jazzu i hip-hopu, kt\u00f3rego powinni pami\u0119ta\u0107 z lekkiego repertuaru<\/a> ci, kt\u00f3rzy kojarz\u0105 fakty z lat 90. (cho\u0107 od razu dodajmy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c ceniony tw\u00f3rca klip\u00f3w, m.in. pami\u0119tnych ostatnich teledysk\u00f3w Bowiego). Z kolei scenarzysta serii Craig Mazin zas\u0142yn\u0105\u0142 jako autor dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci filmowej serii Kac Vegas<\/em>. Znaj\u0105c te fakty, \u0142atwiej zrozumie\u0107, \u017ce bardzo istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa jednak w tym opisie wydarze\u0144 z kwietnia 1986 r. zmy\u015blenie wychodz\u0105ce od fakt\u00f3w, ale wykorzystuj\u0105ce te\u017c w tw\u00f3rczy spos\u00f3b przer\u00f3\u017cne przyklejone do katastrofy legendy – jak ta o Mo\u015bcie \u015amierci, na kt\u00f3ry ludzie wyszli, by zobaczy\u0107 \u0142un\u0119 nad elektrowni\u0105, a p\u00f3\u017aniej cierpieli na chorob\u0119 popromienn\u0105. \u0141atwo oczywi\u015bcie wybaczy\u0107 autorom, \u017ce filmuj\u0105 czarny dym (kt\u00f3rego na miejscu nie by\u0142o – polecam relacje ludzi \u017cywo zainteresowanych wydarzeniem, kt\u00f3rych w Polsce z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie brakuje), gdy chc\u0105 pokaza\u0107 radioaktywn\u0105 chmur\u0119 unosz\u0105c\u0105 si\u0119 nad okolic\u0105. Same uj\u0119cia maj\u0105 nie tyle dok\u0142adnie opowiada\u0107 prawd\u0119 historyczn\u0105, co robi\u0107 wra\u017cenie, no i kre\u015bli\u0107 obraz tego, co wida\u0107, a nie tego, czego wida\u0107 nie by\u0142o. A w wysokobud\u017cetowych produkcjach telewizyjnych, jak si\u0119 co rusz przekonujemy, HBO nie ma sobie r\u00f3wnych (cho\u0107 trudno nie omie\u015b\u0107 tej kapitalnej scenografii wzrokiem w poszukiwaniu kubka ze Starbucksa). Cho\u0107 ja tam nie mog\u0142em si\u0119 oprze\u0107 snuciu historii alternatywnej: jak by to wygl\u0105da\u0142o, jaka by\u0142aby perspektywa, gdyby to Polacy kr\u0119cili ten serial? <\/p>\n

Muzyka Hildur Gu\u00f0nad\u00f3ttir do oryginalnego serialu HBO to niez\u0142a \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa utrzymana w duchu J\u00f3hanna J\u00f3hannssona, co specjalnie nie dziwi, szczeg\u00f3lnie zwa\u017cywszy na d\u0142ugoletni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 obojga. I jest to pe\u0142na niuans\u00f3w muzyka do fantazji na temat katastrofy. Podpisuj\u0105cy si\u0119 tym razem w\u0142asnym nazwiskiem (a nie nazw\u0105 Gazawat) Turowski – nie po raz pierwszy inspiruj\u0105cy si\u0119 ponur\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, w\u0142a\u015bciwie stale pozostaj\u0105cy blisko niej – nagra\u0142 raczej soundtrack do nieistniej\u0105cego dokumentu. Mniej efektowny w pierwszym kontakcie, jest jednak wystarczaj\u0105co surowy, by wykreowa\u0107 obraz nieco siermi\u0119\u017cnej technologii epoki p\u00f3\u017anego ZSRR. \u015awietnie gra pog\u0142osami, rysuje wi\u0119c plastycznie opustosza\u0142e przestrzenie w Prypeci i wok\u00f3\u0142 miasteczka, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 swoistym skansenem postapokalipsy. Wizj\u0105 Fallouta <\/em>wcielonego w \u017cycie – pozostaje tylko wypu\u015bci\u0107 mutanty. Ale jest ta muzyka te\u017c wizj\u0105 wstrzemi\u0119\u017aliw\u0105 na tyle, by nie wzi\u0105\u0107 jej za fantazj\u0119. Elementy nagra\u0144 terenowych tylko dodaj\u0105 utworom Turowskiego realizmu, a Azure Swimming Pool<\/em>, jeden z moich ulubionych fragment\u00f3w, m\u00f3g\u0142by dokumentowa\u0107 wyst\u0119p jakiego\u015b Tima Heckera w s\u0142ynnym basenie. Ale powi\u0105\u017ce si\u0119 – jak to rzecz o postindustrialnym charakterze – z d\u017awi\u0119kami rob\u00f3t drogowych za oknem. Na podstawowym poziomie Wormwood and Flame<\/em> wydaje si\u0119 po prostu opowiada\u0107 o ingerencji cz\u0142owieka w przestrze\u0144. <\/p>\n

Wormwood…<\/em> opowiada te\u017c to, na co ekranowa wersja id\u0105ca w stron\u0119 intrygi i k\u0142amstwa nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107: pustk\u0119. Wyrw\u0119 po katastrofie. Okropn\u0105, ale te\u017c dostojn\u0105 i na sw\u00f3j spos\u00f3b pi\u0119kn\u0105, jak ten spokojny pejza\u017c w Life After People<\/em>. Dlatego gdyby\u015bcie mieli ochot\u0119 po emocjach scenariusza kolejnego odcinka serialu chwil\u0119 och\u0142on\u0105\u0107 i zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym, co i jak wam pokazano, wiecie, gdzie szuka\u0107. Lepsze okoliczno\u015bci trudno by by\u0142o sobie wyobrazi\u0107. <\/p>\n

MICHA\u0141 TUROWSKI Wormwood and Flame<\/em><\/strong>, Mozdok\/Positive Regression 2019, 7-8\/10<\/strong><\/p>\n