{"id":24903,"date":"2020-03-29T14:18:28","date_gmt":"2020-03-29T12:18:28","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=24903"},"modified":"2020-03-29T22:28:52","modified_gmt":"2020-03-29T20:28:52","slug":"drugie-zycie-pendereckiego-w-dziewieciu-scenach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2020\/03\/29\/drugie-zycie-pendereckiego-w-dziewieciu-scenach\/","title":{"rendered":"Drugie \u017cycie Pendereckiego w dziewi\u0119ciu scenach"},"content":{"rendered":"\n<p>Dlaczego akurat <strong>Krzysztof Penderecki<\/strong> tak cz\u0119sto pojawia\u0142 si\u0119 poza filharmoni\u0105? Dlaczego na tego powa\u017cnego starszego pana &#8211; zmar\u0142y w wieku 86 lat tw\u00f3rca, kompozytor, profesor, pedagog, dyrygent od dekad kojarzy\u0142 si\u0119 z pewnym dystansem i powag\u0105 &#8211; powo\u0142ywano si\u0119 tak cz\u0119sto w \u015brodowisku filmu czy muzyki elektronicznej? Mo\u017ce dlatego, \u017ce przez lata nie ba\u0142 si\u0119 spotka\u0144 i konfrontacji z nowymi zjawiskami? Mo\u017ce ze wzgl\u0119du na plastyczno\u015b\u0107 jego wizji muzycznych? Ciekawo\u015b\u0107 samego artysty? Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tu zag\u0142\u0119bia\u0107 w interpretacje kanonu utwor\u00f3w z bogatego dorobku Pendereckiego &#8211; od tego s\u0105 inni (po <a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/1950668,1,krzysztof-penderecki-byl-jak-meteor-pozostala-nam-muzyka.read?src=mt\">po\u017cegnanie autorstwa Doroty Szwarcman odsy\u0142am na Polityka.pl<\/a>, po sam kanon &#8211; na nieocenion\u0105 stron\u0119 <a href=\"https:\/\/ninateka.pl\/kolekcje\/en\/three-composers\/penderecki\">Trzej kompozytorzy<\/a>). Oto kilka scen dokumentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania tego wielkiego artysty poza kontekstami, do kt\u00f3rych muzyka powa\u017cna nas przyzwyczai\u0142a. Przegl\u0105d ten mo\u017cna traktowa\u0107 jako moj\u0105 osobist\u0105 form\u0119 po\u017cegnania kompozytora.   <\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/CuBe3IouaFo\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n\n<p>Na Europejskim Kongresie Kultury we Wroc\u0142awiu w 2011 r. swoje spojrzenie na utwory Pendereckiego przedstawili <strong>Aphex Twin<\/strong> i <strong>Jonny Greenwood<\/strong>. W wypadku tego drugiego &#8211; <a href=\"https:\/\/ninateka.pl\/film\/wszystko-o-kulturze-25-03-2012-odc-24\">inspiruj\u0105cego si\u0119 Pendereckim od dawna<\/a> &#8211; przerodzi\u0142o si\u0119 to w trwaj\u0105cy d\u0142u\u017cej wsp\u00f3lny projekt koncertowy, <a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/1525523,1,hold-londynski.read\">z koncertem w Londynie i p\u0142yt\u0105 dla wytw\u00f3rni Nonesuch<\/a>. W wypadku pierwszego ograniczy\u0142o si\u0119 do jednego wyst\u0119pu, ale mocnego, inspirowanego &#8211; jak m\u00f3wi\u0142 sam Aphex Twin &#8211; partyturami graficznymi kompozytora. <em>Ciekawe by\u0142y reakcje moich koleg\u00f3w, kiedy us\u0142yszeli, \u017ce bior\u0119 si\u0119 za \u201ePolimorfi\u0119\u201d. \u201eWow, Penderecki!\u201d \u2013 m\u00f3wili. \u2013 \u201e\u015awietnie\u201d. Nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce tak wielu moich znajomych uwielbia jego utwory. Fakt, cz\u0119\u015b\u0107 po prostu pami\u0119ta\u0142a film \u201eL\u015bnienie\u201d Kubricka z jego muzyk\u0105. Ale to zawsze co\u015b<\/em> &#8211; <a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/1519138,1,rozmowa-z-aphexem-twinem.read\">opowiada\u0142 mi artysta<\/a>. <em>Zobaczy\u0107 tego cz\u0142owieka, jak dyryguje swoimi utworami, to magiczne do\u015bwiadczenie<\/em> &#8211; wspomina\u0142 z kolei swoje do\u015bwiadczenia Greenwood. W lepszej jako\u015bci relacj\u0119 audiowizualn\u0105 z wyst\u0119p\u00f3w we Wroc\u0142awiu mo\u017cna znale\u017a\u0107 <a href=\"https:\/\/ninateka.pl\/film\/penderecki-reloaded\">tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/S5Ha7Mqjfqs\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Za muzyczn\u0105 opraw\u0119 EKK odpowiada\u0142 Filip Berkowicz, \u00f3wczesny dyrektor artystyczny festiwalu Sacrum Profanum, gdzie z kolei prowadzi\u0142 minicykl Polish Icons prezentuj\u0105cy dekonstrukcje i remiksy utwor\u00f3w polskich kompozytor\u00f3w XX wieku. W tym, oczywi\u015bcie, Pendereckiego. Idea by\u0142a taka, \u017ceby skonfrontowa\u0107 ze sob\u0105 oryginalne dzie\u0142a polskich mistrz\u00f3w i reakcje did\u017cej\u00f3w i producent\u00f3w ze sceny klubowej, DJ-a Vadima, DJ-a Fooda, Oneohtrix Point Never czy Skalpela, kt\u00f3rego utw\u00f3r <em>Penderecki<\/em> wykorzystywa\u0142 tyle\u017c sam\u0105 muzyk\u0119 mistrza, co jego spos\u00f3b opowiadania o w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Powy\u017csza wersja tego utworu pochodzi z gali Paszport\u00f3w POLITYKI. Oczywi\u015bcie zainteresowanie nowym spojrzeniem na utwory Pendereckiego nie by\u0142o charakterystyczne tylko dla sceny klubowej. W ostatnich latach nowe interpretacje jego utwor\u00f3w nagrywali cho\u0107by Atom String Quartet czy Pianohooligan.&nbsp;<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/uxP-KR-O2Ls\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Fascynacja etapem sonoryzmu Pendereckiego z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 ma sw\u00f3j aspekt pokoleniowy. Kto nieopatrznie w zbyt wczesnym dzieci\u0144stwie obejrza\u0142 <em>L\u015bnienie<\/em> Kubricka z fragmentami utwor\u00f3w polskiego kompozytora, temu zosta\u0142o to zapewne w g\u0142owie na d\u0142u\u017cej. Sebastian Akchot\u00e9 &#8211; francuski producent nagrywaj\u0105cy dla wytw\u00f3rni Ed Banger (jako SebastiAn), r\u00f3wie\u015bnik filmu Kubricka &#8211; samplowa\u0142 w dw\u00f3ch swoich utworach s\u0142ynn\u0105 kompozycj\u0119 <em>Tren &#8211; ofiarom Hiroszimy<\/em>.&nbsp;<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/4IKUeIEdRMY\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p><em>Tren<\/em> by\u0142 jednym z tych utwor\u00f3w, kt\u00f3re wraca\u0142y ostatnio najcz\u0119\u015bciej przy okazji &#8211; zaskakuj\u0105cego chyba nawet dla samego kompozytora &#8211; powrotu zainteresowania jego starymi utworami. Utw\u00f3r z 1960 r. najbardziej masowo znany by\u0142 d\u0142ugo z u\u017cycia poza oryginalnym kontekstem (a tu przecie\u017c wszystko jest jasne &#8211; sam tytu\u0142 przynosi dedykacj\u0119) w filmie &#8211; u Wesa Cravena czy Alfonso Cuarona. No i z tego, \u017ce przez lata muzycy orkiestrowi podchodzili do tej kompozycji cz\u0119sto z pewnym oci\u0105ganiem, boj\u0105c si\u0119, \u017ce techniki gry, do kt\u00f3rych ich zmusza, mog\u0105 uszkodzi\u0107 cenne instrumenty. W oryginalny kontekst utw\u00f3r powr\u00f3ci\u0142 w serialowym <em>Twin Peaks<\/em> Davida Lyncha (re\u017cysera, kt\u00f3ry po <em>Tren<\/em> si\u0119ga\u0142 tak\u017ce w <em>Inland Empire<\/em>). P\u00f3\u0142 miliona wy\u015bwietle\u0144 powy\u017cszego klipu potwierdza, jak bardzo plastyczna jest muzyka Pendereckiego i jak dobrze \u0142\u0105czy si\u0119 obrazem.\u00a0<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/3taGWHEz8w0\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Tu z kolei jedna ze scen z <em>L\u015bnienia<\/em> Stanleya Kubricka wykorzystuj\u0105ca fragmenty dw\u00f3ch kompozycji Pendereckiego. W tym mojej ulubionej &#8211; musz\u0119 przyzna\u0107 &#8211; <em>Polimorfii <\/em>(pojawia\u0142a si\u0119 te\u017c w filmie <em>Egzorcysta <\/em>Williama Friedkina). Bardzo ciekawie o tych zwi\u0105zkach muzyki Pendereckiego z filmem <a href=\"http:\/\/www.muzykotekaszkolna.pl\/wiecej-o-muzyce\/klasyka-w-kinie-3\/\">pisa\u0142 Jan Topolski<\/a>, przypominaj\u0105c o tym, \u017ce po raz pierwszy <em>Polimorfi\u0119<\/em> wykorzysta\u0142 na ekranie Roy Guerry w ma\u0142o dzi\u015b pami\u0119tanym filmie <em>S\u0142odcy my\u015bliwi<\/em>.<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/sBzmjjf5ikQ\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Podobnie jak inni awangardowi kompozytorzy dzia\u0142aj\u0105cy po wojnie, Penderecki tworzy\u0142 muzyk\u0119 ilustracyjn\u0105. Poza otoczon\u0105 osobnym kultem&nbsp; \u015bcie\u017ck\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105 do <em>R\u0119kopisu znalezionego w Saragossie<\/em> w re\u017c. Wojciecha Hasa (wydana na p\u0142ycie po wielu latach <a href=\"https:\/\/youtu.be\/_wMt1CaD0Ik\">przez wytw\u00f3rni\u0119 Obuh Records<\/a>) by\u0142a cho\u0107by przyst\u0119pna i inspiruj\u0105ca tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dla dzieci. W tym muzyka eksperymentalna (efekt spotka\u0144 w SEPR z Eugeniuszem Rudnikiem, sta\u0142ym wsp\u00f3\u0142pracownikiem Pendereckiego przy utworach elektronicznych) do <em>Wycieczki w kosmos<\/em> oraz powy\u017csza \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa do <em>Porwania<\/em> z roku 1962. Mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c by\u0142o wychowa\u0107 na Pendereckim, nie wychodz\u0105c poza dzieci\u0119cy repertuar.&nbsp; &nbsp;<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/CkwHQ24s5-k\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Na Sacrum Profanum muzyka Krzysztofa Pendereckiego wr\u00f3ci\u0142a w innej ods\u0142onie w roku 2018. Zesp\u00f3\u0142 Fire! Orchestra pod kierownictwem Matsa Gustafssona na nowo zinterpretowa\u0142 utw\u00f3r <em>Actions<\/em> na orkiestr\u0119 freejazzowy. W tym roku nagranie trafi\u0142o na p\u0142yt\u0119 wydan\u0105 przez Rune Grammofon. Ta kompozycja z kolei by\u0142a \u015bmia\u0142\u0105 pr\u00f3b\u0105 wej\u015bcia przez utytu\u0142owanego ju\u017c Pendereckiego w \u015bwiat nowego jazzu. Oryginalnie utw\u00f3r wykona\u0142a (mocno niesubordynowana, nie do ko\u0144ca przygotowana do reagowania na polecenia)<a href=\"https:\/\/ninateka.pl\/kolekcje\/en\/three-composers\/penderecki\/audio\/actions-na-zespol-jazzowy\"> The New Eternal Rhythm Orchestra<\/a>, czyli zesp\u00f3\u0142 gwiazd \u015bwiatowej sceny improwizowanej, na festiwalu w Donaueschingen w roku 1971. Ca\u0142o\u015b\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia (w kt\u00f3rym Penderecki &#8211; p\u00f3\u017aniej ceniony dyrygent &#8211; debiutowa\u0142 w tej roli) pokazuje, \u017ce spotka\u0144 z nieznanym si\u0119 polski tw\u00f3rca nie ba\u0142.&nbsp; &nbsp;<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/VtmL5K2p3pA\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>W\u015br\u00f3d wielu artyst\u00f3w powo\u0142uj\u0105cych si\u0119 na Pendereckiego bliskim dla mnie gronem by\u0142 zawsze francuski nurt Zeuhl (w\u0142\u0105cznie z Magm\u0105) i od\u0142am ruchu Rock In Opposition &#8211; muzycy, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali stworzy\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kameralistyk\u0119 awangardow\u0105 poza kontekstem akademickim, ale te\u017c wychodz\u0105c poza idiom rockowy. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o uzna\u0107, \u017ce nie by\u0142oby tw\u00f3rczo\u015bci takich grup jak Art Zoyd czy Univers Zero (tej zdarza\u0142o si\u0119 nawet otwiera\u0107 koncerty utworem <em>Utrenja<\/em> Pendereckiego odtwarzanym z p\u0142yty), gdyby nie pionierska muzyka Pendereckiego z lat 60. Nie by\u0142oby te\u017c bez niej powy\u017cszej p\u0142yty formacji Shub-Niggurath.&nbsp;<\/p>\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/xtBb_h8VPag\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe>\n\n\n<p>Krzysztof Penderecki by\u0142 te\u017c go\u015bciem gdy\u0144skiego Open&#8217;era, gdzie gra\u0142 dla pokolenia (jak to sam okre\u015bli\u0142 <a href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/1,75410,10255293,Penderecki_Reloaded.html\">w wywiadzie dla &#8222;Gazety Wyborczej&#8221;<\/a>) pokolenia swojej wnuczki. W roku 2012 dotar\u0142 tu (wspomniany na pocz\u0105tku notki) przygotowany wsp\u00f3lnie z Jonnym Greenwoodem program utwor\u00f3w obu tych kompozytor\u00f3w, \u015bwietnie granych przez Aukso &#8211; Orkiestr\u0119 Kameraln\u0105 Miasta Tychy. Ilu kompozytor\u00f3w XX wieku mog\u0142o si\u0119 pochwali\u0107 oklaskami publiczno\u015bci du\u017cej sceny wielkiego letniego festiwalu muzyki pop? Penderecki te oklaski zebra\u0142 &#8211; i dobrze, bo dzi\u015b odszed\u0142 w momencie, kt\u00f3ry nie daje szans na t\u0142umne po\u017cegnania.&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dlaczego akurat Krzysztof Penderecki tak cz\u0119sto pojawia\u0142 si\u0119 poza filharmoni\u0105? Dlaczego na tego powa\u017cnego starszego pana &#8211; zmar\u0142y w wieku 86 lat tw\u00f3rca, kompozytor, profesor, pedagog, dyrygent od dekad kojarzy\u0142 si\u0119 z pewnym dystansem i powag\u0105 &#8211; powo\u0142ywano si\u0119 tak cz\u0119sto w \u015brodowisku filmu czy muzyki elektronicznej? Mo\u017ce dlatego, \u017ce przez lata nie ba\u0142 si\u0119 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24907,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[595,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24903"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24903"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24903\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24924,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24903\/revisions\/24924"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}