{"id":4539,"date":"2013-05-07T11:23:56","date_gmt":"2013-05-07T09:23:56","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=4539"},"modified":"2013-05-07T20:13:09","modified_gmt":"2013-05-07T18:13:09","slug":"gramofonia-kontra-grafomania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2013\/05\/07\/gramofonia-kontra-grafomania\/","title":{"rendered":"Gramofonia kontra grafomania"},"content":{"rendered":"

Ukaza\u0142a si\u0119 par\u0119 tygodni temu po polsku kolejna wa\u017cna ksi\u0105\u017cka opisuj\u0105ca styk muzyki rozrywkowej i powa\u017cnej (obu okre\u015ble\u0144 nie lubi\u0119, ale w ko\u0144cu chodzi o przestrze\u0144 wsp\u00f3ln\u0105, wi\u0119c mo\u017cemy po wykorzystaniu oba wyrzuci\u0107 do kosza). To „Muzyka. Przewodnik Krytyki Politycznej”<\/strong>, w oryginale (to wa\u017cna uwaga dla czytelnik\u00f3w „The Wire”): „The Wire Primers. A Guide To Modern Music”. Zestaw publikowanych wcze\u015bniej w brytyjskim magazynie wielkich p\u0142ytowych przegl\u0105d\u00f3w poszczeg\u00f3lnych wa\u017cnych gatunk\u00f3w, nurt\u00f3w i – wyj\u0105tkowych wypadkach (Sonic Youth, Zappa, Beefheart, Sun Ra) wykonawc\u00f3w, kt\u00f3re jednocze\u015bnie s\u0105 barwnymi esejami o muzyce. Chwilami nawet, co udowadnia polska wersja, zbyt barwnymi. To jednak ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 trzeba mie\u0107, cho\u0107by si\u0119 mia\u0142o zazgrzyta\u0107 z\u0119bami.<\/p>\n

\"\"<\/a>Mocn\u0105 opini\u0119 na temat t\u0142umacze\u0144 tekst\u00f3w z „The Wire” przedstawi\u0142 na blogu Dariusz Brzostek<\/a>. Sam nie b\u0119d\u0119 si\u0119 jednak skupia\u0142 na przek\u0142adzie – ok, b\u0142\u0119dy si\u0119 zdarzaj\u0105, niekt\u00f3re powa\u017cne, inne mniej, czasem dra\u017cni\u0105 liter\u00f3wki (np. powtarzaj\u0105cy si\u0119 Lasse Marhaung), czasem w\u0105tpliwo\u015bci wzbudza przeniesienie wprost angielskich termin\u00f3w („wsp\u00f3\u0142czesna muzyka klasyczna” u nas sugeruje raczej nawi\u0105zania do klasycyzmu w muzyce wsp\u00f3\u0142czesnej), cho\u0107 s\u0105 te\u017c pozytywne przyk\u0142ady (u\u017cycie „gramofonizmu” zamiast angielskiej kalki „turntablism”). Ale najbardziej uderzaj\u0105c\u0105 rzecz\u0105 przy okazji lektury tej ksi\u0105\u017cki by\u0142y dla mnie nie sensy zagubione w przek\u0142adzie, tylko raczej nowe sensy, kt\u00f3re ten przek\u0142ad pokaza\u0142. Wiele lat lektury „The Wire” przyzwyczai\u0142o mnie do traktowania ich tekst\u00f3w z nabo\u017ce\u0144stwem i powag\u0105, bo rzadko s\u0105 mistrzami poczucia humoru i dystansu. A tymczasem wiele ust\u0119p\u00f3w „Przewodnika” mnie rozbawi\u0142o i roz\u0142o\u017cy\u0142o na \u0142opatki. Przy czytaniu „The Wire” chwyta\u0142em tre\u015b\u0107, rzadko t\u0142umaczy\u0142em sobie w g\u0142owie fraz\u0119, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 poszczeg\u00f3lni autorzy, ich z\u0142o\u017con\u0105 metaforyk\u0119. S\u0105dy publicyst\u00f3w tego pisma brzmia\u0142y dla mnie po angielsku tak kategorycznie, \u017ce ani my\u015bla\u0142em podszczypywa\u0107 ich za form\u0119. A tu prosz\u0119, czuj\u0119, \u017ce paru z nich z\u0142apa\u0142em na gor\u0105cym uczynku.<\/p>\n

Kt\u00f3\u017c by tam dyskutowa\u0142 ze Stewartem Lee, gdy pisze, \u017ce Rozpoznawalny natychmiast antywokal frontmana Marka E. Smitha, teksty b\u0119d\u0105ce strumieniami \u015bwiadomo\u015bci i niespodziewane odniesienia literackie tworz\u0105 ca\u0142okszta\u0142t, kt\u00f3remu rozmiarem i zakresem nie dor\u00f3wnuje \u017cadna inna grupa rockowa<\/em>. Mo\u017cna si\u0119 najwy\u017cej podrapa\u0107 po g\u0142owie lub popuka\u0107 w czo\u0142o. Problem w tym, \u017ce troch\u0119 dalej przeczytamy, \u017ce Od pierwszych d\u017awi\u0119k\u00f3w siedmiocal\u00f3wki Bingo-Master’s Break-Out z sierpnia ’78 The Fall chowali si\u0119 przed deszczem plwociny pod wygodnym parasolem punk rocka, jednocze\u015bnie opowiadaj\u0105c si\u0119 przeciwko wszelkiej dominuj\u0105cej ortodoksji<\/em>. Dalej Smith grywa\u0142 smuk\u0142\u0105, seksown\u0105 muzyk\u0119, jak do zaklinania w\u0119\u017cy<\/em>, a na ko\u0144cu coraz bardziej przypomina\u0142 ostatniego r\u00f3\u017cowego kr\u00f3liczka bez baterii Duracell<\/em>. To ju\u017c nie kwestia t\u0142umaczenia. Lej\u0105ce si\u0119 zdania Lee i jego metaforyka robi\u0105 niestety wra\u017cenie pogranicza tego, co nawet na polskim, skromnym poletku pisania o muzyce okre\u015blono by jako grafomani\u0119. <\/p>\n

Bardziej bolesnym – bo i wa\u017cniejszym w katalogu autor\u00f3w magazynu – zawodem okazuje si\u0119 David Keenan. W rozdziale po\u015bwi\u0119conym Sonic Youth pisze on tak: Poza zeswataniem Moore’a i Ranaldo, Branca jako szef wytw\u00f3rni Neutral by\u0142 po\u0142o\u017cnikiem przy pierwszej, wyprodukowanej przez sam zesp\u00f3\u0142 p\u0142ycie. Na tym etapie tworzyli kwartet z Moore’em i Ranaldo na gitarach, Gordon na basie i Richardem Edsonem na perkusji. Gitary s\u0105 nagie, pozbawione swobodnie przep\u0142ywaj\u0105cych p\u00f3l dysonansu, co p\u00f3\u017aniej charakteryzowa\u0142o ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/em>. Znalaz\u0142 sobie Keenan pole do popisu, a ja odnalaz\u0142em w tym sporo dysonansu – poznawczego.<\/p>\n

Broni\u0119 t\u0142umaczy o tyle, \u017ce dalej Keenan – w\u0142a\u015bnie w cytowanym przez Dariusza Brzostka rozdziale o Fire Music – przegina do\u015b\u0107 podobnie. Z jego sol\u00f3wek bi\u0142o skondensowane \u015bwiat\u0142o, kt\u00f3re wwierca\u0142o si\u0119 w najtwardsze g\u0142owy – pisze o Aylerze. O Murrayu: Prowadzi kwartet przez upiorny lament w pustk\u0119, zataczaj\u0105c kr\u0119gi wok\u00f3\u0142 pobrzmiewaj\u0105cej Donaldem Aylerem tr\u0105bki Olu Dary<\/em>. Nie zrozumcie mnie \u017ale: og\u00f3lne konkluzje Keenana s\u0105 konkretne i ciekawe, jego terminologiczna brawura (lansowanie tytu\u0142owego has\u0142a „fire music” – o tym jeszcze za chwil\u0119) i wyb\u00f3r p\u0142yt wydaje si\u0119 fantastyczne, ale ca\u0142o\u015b\u0107 robi wra\u017cenie przesadnej w anglosaskim \u015bwiecie mody na udawanie, \u017ce si\u0119 gdzie\u015b by\u0142o i widzia\u0142o to na \u017cywo, podczas gdy nie by\u0142o na to szans. A niekt\u00f3re metafory do\u015b\u0107 jednak bolesne. Podobnie jak pojedyncze frazy u Walmsleya czy Pounceya, podobnie kluczowych autor\u00f3w pisma na „W”. <\/p>\n

Oczywi\u015bcie g\u0142\u00f3wny sens tej publikacji le\u017cy w czym\u015b innym ni\u017c tylko prosta informacja czy opis muzyki – ona buduje kanon, pomaga wej\u015b\u0107 w poszczeg\u00f3lne sfery nowoczesnej tw\u00f3rczo\u015bci. Daje start. B\u0142yskotliwy impuls, \u017ceby pchn\u0105\u0107 kogo\u015b w nowe rejony, sk\u0142oni\u0107 go do si\u0119gni\u0119cia po te, a nie inne p\u0142yty – pod tym wzgl\u0119dem ta seria nie ma sobie r\u00f3wnych. Dla mnie jednak by\u0142 to pokaz ludzkiej s\u0142abo\u015bci – wreszcie popatrzy\u0142em na tych starszych (w wi\u0119kszo\u015bci) pan\u00f3w (te\u017c w wi\u0119kszo\u015bci) z „The Wire” jak na normalnych koleg\u00f3w po fachu, ludzi z krwi i ko\u015bci, kt\u00f3rym te\u017c si\u0119 przytrafi czerstwa przeno\u015bnia. <\/p>\n

\u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce autorzy nie aktualizuj\u0105 stale swoich „Primers” (w przypadku Sonic Youth zrobi\u0142 to za nich t\u0142umacz, za co akurat nale\u017c\u0105 si\u0119 brawa). \u017ba\u0142uj\u0119 te\u017c, \u017ce publikacja przychodzi do nas dopiero teraz – cho\u0107 prawda, doceni\u0107 trzeba, \u017ce w og\u00f3le si\u0119 ukaza\u0142a. I mimo wszystkich tych uwag 34,90 nie powinno by\u0107 zasadniczo barier\u0105 odstraszaj\u0105c\u0105 kogokolwiek od zakupu. A je\u015bli kto\u015b nie dekodowa\u0142 w pocie czo\u0142a kilku z tych tekst\u00f3w wcze\u015bniej, dumaj\u0105c nad prawdziwym zamys\u0142em autora, \u0142atwiej te\u017c przejdzie do porz\u0105dku dziennego nad tymi j\u0119zykowymi fanaberiami. W ko\u0144cu „ta\u0144czenie o architekturze” i tak dalej. Od gramofonii do grafomanii nigdy nie by\u0142o szczeg\u00f3lnie daleko. <\/p>\n

Co mog\u0119 dorzuci\u0107 do tych paru uwag na temat cyklu „The Wire”? Nawi\u0105\u017c\u0119 do jazzowego prze\u0142omu lat 60. opatrywanego mn\u00f3stwem r\u00f3\u017cnych etykietek, bo te\u017c nie\u0142atwego do podsumowania. Keenan wycina jego pot\u0119\u017cny nurt pod k\u0105tem has\u0142a „Fire Music”. Cz\u0119\u015bciowo zaz\u0119bia si\u0119 ono – za spraw\u0105 uduchowienia wbudowanego w tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wybitnych czarnosk\u00f3rych jazzman\u00f3w tamtego okresu – z has\u0142em „spiritual jazz”. A to ostatnie pojawia si\u0119 na dw\u00f3ch fenomenalnych kompilacjach z ostatnich miesi\u0119cy. Obie w\u0142a\u015bnie do mnie trafi\u0142y i s\u0105 dowodem na to, \u017ce czasem to wydawca odrabia lekcje za dziennikarzy i krytyk\u00f3w muzycznych, porz\u0105dkuj\u0105c materi\u0119, na\u015bwietlaj\u0105c po swojemu ciekawy temat.<\/p>\n

„Spiritual Jazz, Volume 4”<\/strong> wytw\u00f3rni Jazzman to – jak wskazuje nazwa – kolejna cz\u0119\u015b\u0107 rozbudowanego opisu eksplozji z okolic „New Thing”, albo, najpro\u015bciej m\u00f3wi\u0105c, okresu postcoltrane’owskiego w jazzie. Czasu poszukiwa\u0144, dopisywania do muzyki tre\u015bci religijnych, spo\u0142ecznych, reformatorskich, wolno\u015bciowych. Bior\u0105c pod uwag\u0119 bardzo dobry ju\u017c poziom samej technologii nagraniowej, ten okres to prawdziwa kopalnia. Geraldowi Shortowi z Jazzmana nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 wi\u0119c pomys\u0142y i tym razem prowadzi nas na dw\u00f3ch p\u0142ytach zestawu do Europameryki, czyli Starego Kontynentu nawiedzanego w latach 60. przez kolejnych przybysz\u00f3w z kr\u0119gu jazzowej awangardy, kt\u00f3rzy wyst\u0119puj\u0105 w Europie na festiwalach, podbijaj\u0105 poszczeg\u00f3lne kraje, osiedlaj\u0105 si\u0119 w nich, realizuj\u0105 wsp\u00f3lne projekty z Europejczykami. St\u0105d podtytu\u0142: „Americans in Europe”. Podbite kraje to Dania (Albert Ayler, Eric Dolphy), Francja (Sun Ra), Niemcy (Don Cherry w ci\u0105gle zbyt rzadko u nas granym i omawianym koncertowym nagraniu z Krzysztofem Pendereckim<\/a>) i… Jugos\u0142awia. Ta ostatnia reprezentowana d\u0142ugim nagraniem „The Creators” kwintetu pod wodz\u0105 wibrafonisty Bobby’ego Hutchersona i saksofonisty Harolda Landa. I tu mamy znacz\u0105cy dow\u00f3d na to, \u017ce nawet szanowany Jazzman pope\u0142nia b\u0142\u0119dy. Przy adnotacji na temat festiwalu w Ljubljanie, w dawnej Jugos\u0142awii, autorzy obszernych not o utworach do\u0142\u0105czaj\u0105 uwag\u0119, kt\u00f3ra nieco mnie zaskoczy\u0142a: „obecna Serbia”. Szcz\u0119\u015bliwie nie wzi\u0119li na warsztat \u017cadnych nagra\u0144 z Polski.<\/p>\n

Druga p\u0142yta nosi tytu\u0142, kt\u00f3ry t\u0142umaczy prawie wszystko: „Liberation Music. Spiritual Jazz and the Art of protest On Flying Dutchman Records 1969-1974”<\/strong> i wyszed\u0142 nak\u0142adem brytyjskiej BGP. Label Flying Dutchman Boba Thiele’a to legenda, a autorzy dzisiejszej kompilacji wyci\u0105gn\u0119li z tej legendy zn\u00f3w pierwiastki uduchowienia i walki. Od poezji Gila Scotta-Herona, przez ponadczasowy kosmiczny jazz Lonniego Listona Smitha, po natchnion\u0105 wokalistyk\u0119 Leona Thomasa. Z mocnym punktem w postaci napisanej przez tego ostatniego wsp\u00f3lnie z Pharoah Sandersem ekstatycznej pie\u015bni „The Creator Has A Master Plan”, tym razem w bardziej pow\u015bci\u0105gliwym wykonaniu Louisa Armstronga.<\/p>\n