Calypso ca\u0142kowicie opanowa\u0142o m\u00f3j tydzie\u0144 pracy, nie mog\u0119 wi\u0119c nie zareagowa\u0107. Pr\u00f3bowa\u0142em skromnym tweetem o tym, \u017ce je\u015bli co\u015b mo\u017ce ocali\u0107 \u015bwiat – ze swoj\u0105 niebywa\u0142\u0105 bezpretensjonalno\u015bci\u0105 i pozytywn\u0105 energi\u0105 – to w\u0142a\u015bnie calypso. Pami\u0119tam, \u017ce kiedy\u015b pr\u00f3bowa\u0142 mi to w\u0142a\u015bnie (z grubsza) udowodni\u0107 kolega, kt\u00f3ry wr\u00f3ci\u0142 z wyjazdu na Trynidad i Tobago. Teraz ostatecznie potwierdzi\u0142y to dwie kompilacje: 5 i 6 cz\u0119\u015b\u0107 serii „London Is The Place for Me” z Honest Jon’s oraz „Mirror To The Soul” wytw\u00f3rni Soul Jazz Records. Pierwsza bardziej wnikliwa i szczeg\u00f3\u0142owa (jak to cz\u0119\u015b\u0107 cyklu), druga w kr\u00f3tszym czasie kre\u015bli szersz\u0105 panoram\u0119 zjawisk (i przynosi film dokumentalny jako dodatek). Obie opowiadaj\u0105, w jaki spos\u00f3b muzyka z Karaib\u00f3w dociera\u0142a do Wielkiej Brytanii, cho\u0107 to my mieli\u015bmy szanse by\u0107 dla niej przystankiem… <\/p>\n
Tak, tak. Mieli\u015bmy szanse zamieni\u0107 si\u0119 w przycz\u00f3\u0142ek calypso, bo – je\u015bli przyj\u0105\u0107 pewne uproszczenie historyczne – Tobago sta\u0142o si\u0119 w XVII wieku na kr\u00f3tko koloni\u0105 Rzeczypospolitej. Oczywi\u015bcie by\u0142y to szanse czysto iluzoryczne (kolonizator\u00f3w by\u0142o w tym rejonie mn\u00f3stwo i ka\u017cdy co\u015b po sobie pozostawi\u0142), ale podobno do tej pory maj\u0105 tam miasteczko Casimirtown nazwane na cz\u0119\u015b\u0107 Jana Kazimierza. Niestety, historia potoczy\u0142a si\u0119 inaczej, jeden z najwspanialszych afrokaraibskich nurt\u00f3w muzycznych rozwija\u0142 si\u0119 d\u0142ugo, a kiedy przysz\u0142a pora ekspansji tej muzyki, trafi\u0142a do ostatniego kolonizatora Trynidadu i Tobago, czyli Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa. Dok\u0142adniej do Londynu. Tworz\u0105c tu pod\u0142o\u017ce pod r\u00f3\u017cne inne czarne gatunki muzyczne oraz co\u015b, co autorzy kompilacji z Honest Jon’s nazywaj\u0105 „prawdziwym Brit Popem”, czyli eksplozj\u0119 zjawiska w latach 40. i 50.<\/p>\n
Has\u0142o „calypso ocali \u015bwiat” mo\u017ce si\u0119 kojarzy\u0107 z Kurtem Vonnegutem – przynajmniej tym, kt\u00f3rzy przeczytali ksi\u0105\u017ck\u0119 „Kocia ko\u0142yska”, moj\u0105 ulubion\u0105 z jego powie\u015bci, kt\u00f3ra za jednego z bohater\u00f3w ma Bokonona, proroka nowej religii pochodz\u0105cego z wyspy San Lorenzo. Ten swoje nauki ubiera w zara\u017aliw\u0105 i sympatyczn\u0105 form\u0119 ponumerowanych piosenek calypso. Calypso numer 53 brzmi na przyk\u0142ad tak:<\/p>\n
Pijak, kt\u00f3ry w parku \u015bpi, W tym t\u0142umaczeniu (patrz uwaga na ko\u0144cu tekstu) nadaj\u0105 si\u0119 nawet do \u015bpiewania w rytm calypso. Do moich ulubionych pie\u015bni Bokonona nale\u017c\u0105 tak\u017ce dwie inne: <\/p>\n Jak\u017ce nieszcz\u0119\u015bliwi ludzie oraz<\/p>\n A\u017c kiedy\u015b ten szalony \u015bwiat dobiegnie kresu i na koniec Vonnegut odda\u0142 – nie wiem, na ile w spos\u00f3b zamierzony – ducha calypso, kt\u00f3ry w hierarchii najbardziej pozytywnych gatunk\u00f3w, jakie potencjalnie mog\u0142yby po\u0142\u0105czy\u0107 najszersze spektrum ludzi, wyl\u0105dowa\u0142by na pewno gdzie\u015b w okolicach pierwszej tr\u00f3jki. A przy tym – co pokazuj\u0105 obie kompilacje (a w wypadku tej z Honest Jon’s – ca\u0142a kapitalna seria p\u0142yt) – przynosi\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 postaw\u0119 obywateli kolonii, kt\u00f3rzy do wielkiego Imperium zwracali si\u0119 z u\u015bmiechem, cz\u0119sto ironicznym, a nawet i mo\u017ce podszytym lekk\u0105 kpin\u0105. M\u00f3j ulubiony przyk\u0142ad – „The Queen Sings Calypso” Lorda Brynnera o tym, jak to kr\u00f3lowa odwiedza kraje karaibskie, a potem bohater – Trynidadczyk – postanawia pojecha\u0107 do niej z „rewizyt\u0105” do Londynu. Niestety, nie ma tego na YouTube, wi\u0119c mog\u0119 tylko zainteresowanych przekierowa\u0107 tutaj<\/a>. Nawet gdy s\u0142uchamy „London Is The Place For Me” Edmundo Rosa (tytu\u0142owe nagranie ca\u0142ej serii Honest Jon’s, jest te\u017c na sk\u0142adance Soul Jazzu), to s\u0142owa „Ludzie s\u0105 tu tacy towarzyscy \/ Przy nich czuj\u0119 si\u0119 jak milioner” brzmi\u0105 jak ostra kpina. Sk\u0105din\u0105d ciekaw\u0105 wersj\u0119 tej piosenki, ju\u017c odart\u0105 do ko\u0144ca z tego pocz\u0105tkowego optymizmu, zaprezentowa\u0142 DJ Yoda<\/a>. <\/p>\n
\nKr\u00f3lowa brytyjska,
\n\u0141owca, kt\u00f3ry tropi lwy
\nI chi\u0144ski dentysta,
\nM\u0119drek, przyg\u0142up, pracu\u015b, le\u0144,
\nTyran i poddany,
\nChc\u0105c czy nie chc\u0105c tworz\u0105 ten
\nPrzedziwny mechanizm.
\nOch, tak, w\u0142a\u015bnie tak!
\nW \u015bwiecie rozsypani
\nFunkcjonuj\u0105 razem jak
\nPrzedziwny mechanizm.*<\/em><\/p>\n
\nWtedy tu mieszkali,
\nNie wiedzieli nic o piwie,
\nMuzyki nie znali.
\nI nie mieli gdzie przycupn\u0105\u0107,
\nBo wszystko doko\u0142a
\nNale\u017ca\u0142o do Castle Sugar Incorporated
\nAlbo do Ko\u015bcio\u0142a.<\/em><\/p>\n
\nB\u00f3g poodbiera nam zabawki, kt\u00f3re nam by\u0142y po\u017cyczone,
\nI je\u015bli wtedy, w owym dniu, ur\u0105ga\u0107 Bogu zechcesz,
\nBlu\u017anij, przeklinaj, r\u00f3b, co chcesz – On tylko si\u0119 u\u015bmiechnie<\/em><\/p>\n