{"id":47047,"date":"2025-05-04T17:58:08","date_gmt":"2025-05-04T15:58:08","guid":{"rendered":"https:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=47047"},"modified":"2025-05-04T20:00:16","modified_gmt":"2025-05-04T18:00:16","slug":"s-p-brat-joka-1977-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2025\/05\/04\/s-p-brat-joka-1977-2025\/","title":{"rendered":"\u015a.P. Brat Joka (1977-2025)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Micha\u0142 Marten<\/strong>, lepiej znany jako <strong>Joka<\/strong>, by\u0142 z tych, kt\u00f3rzy wszystko w polskim rapie zaczynali. O rok starszy od swojego brata Marcina (Abradaba), w kolejnych klasach szkolnych by\u0142 zwykle &#8222;tym pierwszym&#8221;, kt\u00f3ry s\u0142ucha\u0142 hip-hopu. &#8211; <em>Nagrywali\u015bmy wszystkie odcinki &#8222;Yo! MTV Raps&#8221;. Mieli\u015bmy w pewnym momencie ca\u0142\u0105 szaf\u0119 ta\u015bm VHS, \u017ceby m\u00f3c ka\u017cdy odcinek ogl\u0105da\u0107 po sto razy<\/em> &#8211; opowiada\u0142 w rozmowie do opublikowanego w POLITYCE <a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/1526909,1,dinozaury-polskiego-hip-hopu.read\">materia\u0142u o 20-leciu polskiego rapu<\/a>, w kt\u00f3re wpisywa\u0142a si\u0119 wtedy \u015bwietnie niezwyk\u0142a historia ich <strong>Kalibra 44<\/strong>. W pierwszych miesi\u0105cach starszy z braci Marten\u00f3w by\u0142 jej g\u0142\u00f3wnym bohaterem &#8211; on zara\u017ca\u0142 innych fascynacj\u0105 s\u0142abo znanym w Polsce nurtem. Nikogo nie klonowa\u0142, wielu przy tym zainspirowa\u0142 jako jeden z najbardziej oryginalnych krajowych raper\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<iframe width=100% height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/DdtVnxNvzHs?si=Do-Cr8YFF3gcT8qt\" title=\"YouTube video player\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n\n\n<p>Zacz\u0119li na Bogucicach, p\u00f3\u0142nocnej dzielnicy Katowic, wcze\u015bnie, bo w czasach, gdy obaj byli jeszcze w podstaw\u00f3wce. Profesjonalnie &#8211; gdy nawet nie sko\u0144czyli szko\u0142y \u015bredniej. Jeszcze kiedy podpisywali pierwszy kontrakt, Joka (rocznik 1977) mia\u0142 ledwie 18 lat, podobnie charyzmatyczny Piotr &#8222;Magik&#8221; \u0141uszcz, do kt\u00f3rego do\u0142\u0105czyli, ale Abradab by\u0142 jeszcze niepe\u0142noletni. I wprawdzie sukcesy Liroya i pierwsze nagrania Wzg\u00f3rza Ya-Pa 3 przysz\u0142y wcze\u015bniej, to sukces Kalibra 44 robi\u0142 olbrzymie wra\u017cenie, bo wchodzili do du\u017cej wytw\u00f3rni niezale\u017cnej, opromienionej s\u0142aw\u0105 Kazika i Kultu SP Records. Wcze\u015bniej szukali zreszt\u0105 wydawcy szeroko, trafili nawet do Metal Mind Records i na chwil\u0119 pod skrzyd\u0142a Micha\u0142a Urbaniaka, kt\u00f3ry proponowa\u0142 im nagrania.<\/p>\n<p>Rap Kalibra 44, \u0142\u0105cz\u0105cy marihuanowe skojarzenia, m\u0142odzie\u0144cz\u0105 fascynacj\u0119 fantasy, ale zadaj\u0105cy w tym kontek\u015bcie zaskakuj\u0105co powa\u017cne, du\u017ce pytania, okaza\u0142 si\u0119 strza\u0142em w dziesi\u0105tk\u0119, bo przemawia\u0142 pokoleniowo i od razu prze\u0142amywa\u0142 bariery gatunkowe. Inne, oryginalne wydawa\u0142y si\u0119 teksty. &#8211; <em>Cz\u0119sto wielokrotnie zmieniali\u015bmy swoje zwrotki i strasznie nas denerwowa\u0142o to, \u017ce te inne kapele tak pierniczy\u0142y o niczym. My przywi\u0105zywali\u015bmy do tego wag\u0119. Ca\u0142e powi\u0105zanie nazwy Kaliber 44 z &#8222;Dziadami&#8221; wysz\u0142o zupe\u0142nie przypadkowo &#8211; najpierw wymy\u015blili\u015bmy nazw\u0119, a p\u00f3\u017aniej dopiero us\u0142ysza\u0142em w szkole, o co chodzi. I wpad\u0142em do ch\u0142opak\u00f3w i m\u00f3wi\u0119: &#8222;Mamy drugie dno&#8221;<\/em> &#8211; wspomina\u0142 Joka w nieopublikowanej w ca\u0142o\u015bci rozmowie.<\/p>\n<p>To drugie dno okaza\u0142o si\u0119 wa\u017cne r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na nieoczywiste spolszczenie, jakiego doczeka\u0142 si\u0119 w po\u0142owie lat 90. polski hip-hop. Cz\u0142onkowie Kalibra osobi\u015bcie przy\u0142o\u017cyli do niego r\u0119k\u0119: &#8222;Wnioskuj, Joka rymuje po polsku\/ W j\u0119zyku Michaela Jacksona <em>Antygona w Nowym Jorku<\/em>\/ Nied\u0142ugo, od wtorku, dubbing na <em>Bolku i Lolku<\/em>&#8221; rapowa\u0142 go\u015bcinnie w utworze <em>J\u0119zyk polski<\/em>\u00a0kieleckiego Wzg\u00f3rza Ya-Pa 3 (1997 r.). A p\u00f3\u017aniej na p\u0142ycie Kalibra: &#8222;Rymuj\u0119 po polsku, bo nie jestem z Waszyngtonu\/ Londynu, Rzymu, czy znad Balatonu\/ Nikogo nie klonuj\u0119, bo nie lubi\u0119 klonu\/ Nie chc\u0119 tronu i korony, i salonu&#8221;.<\/p>\n<p>Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce w tym zespole szybko zszed\u0142 na drugi plan &#8211; zar\u00f3wno Magik, jak i Abradab to by\u0142y du\u017ce osobowo\u015bci. Ale t\u0119 pozycj\u0119 &#8222;trzeciego&#8221; obdarzony charakterystycznym tembrem g\u0142osu i swoist\u0105 naturaln\u0105 jowialno\u015bci\u0105 raper wykorzysta\u0142 w spos\u00f3b wyj\u0105tkowy. Jego zwrotki, owszem, bywa\u0142y lekkie: &#8222;Ja si\u0119 bawi\u0119, ja powagi ja nie trawi\u0119\/ I ja wiem, na czym gra ta polega&#8221; (<em>Dziedzina<\/em> z drugiej p\u0142yty <em>W 63 minuty dooko\u0142a \u015bwiata<\/em>). Brzmia\u0142y zarazem wyj\u0105tkowo spontanicznie i naturalnie, sprawia\u0142y wra\u017cenie, \u017ce mamy do czynienia z kim\u015b, do kogo \u0142atwo mo\u017cna podej\u015b\u0107 i pogaw\u0119dzi\u0107 (&#8222;Normalnie o tej porze wo\u017c\u0119 si\u0119 po mie\u015bcie\/ Normalnie o tej porze, raz lepiej, raz gorzej&#8221;). Tyle \u017ce przy tym wszystkim \u015a.P. Brat Joka (za \u017cycia wyst\u0119powa\u0142 pod tym pseudonimem) by\u0142 autorem jednego z najbardziej dramatycznych wyzna\u0144 w ca\u0142ej d\u0142ugiej historii polskiego rapu. Czym\u015b takim jest <em>Moja obawa (b\u0105d\u017a, a klekn\u0119)<\/em> z albumu <em>Ksi\u0119ga tajemnicza. Prolog<\/em>, debiutu Kalibra. To przejmuj\u0105ce wyznanie podejmuj\u0105ce &#8211; zupe\u0142nie serio &#8211; temat istnienia lub nieistnienia Boga. Tekst pe\u0142en zw\u0105tpienia (&#8222;Przyznaj si\u0119, \u017ce ciebie nie ma \u2013 to legenda&#8221;) i gorzki: &#8222;Zawsze szybko umieraj\u0105 tacy jak ja\/ Tacy sami, lecz ci\u0105gn\u0105 nitki inny kolor&#8221;. Dzi\u015b ten tekst wraca w wyj\u0105tkowo smutnych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n<p>Tajemnic\u0105 owiane by\u0142o \u017cycie osobiste Joki, kt\u00f3ry &#8211; inaczej ni\u017c konsekwentny w budowaniu scenicznej obecno\u015bci brat &#8211; odchodzi\u0142 ze sceny i na ni\u0105 wraca\u0142, w pewnym momencie porzucaj\u0105c niepewn\u0105 karier\u0119 rapera. Wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie pono\u0107 je\u017adzi\u0142 ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105, a przed powrotem do regularnych nagra\u0144 i koncert\u00f3w (a w ko\u0144cu reaktywacji Kalibra i publikacji albumu <em>U\u0142amek tarcia<\/em>) zdarza\u0142o mu si\u0119 ima\u0107 innych zaj\u0119\u0107, by\u0142 ogrodnikiem i taks\u00f3wkarzem. Nie chcia\u0142 si\u0119 jednak nigdy zag\u0142\u0119bia\u0107 w szczeg\u00f3\u0142y: &#8211; <em>Nie za bardzo jestem gotowy, \u017ceby rozmawia\u0107 o swoim \u017cyciu i to publikowa\u0107<\/em> &#8211; m\u00f3wi\u0142 w 2012 r. &#8211; <em>To by\u0142o tak\u017ce moje szukanie miejsca swojego na tym \u015bwiecie, kt\u00f3re trwa do teraz<\/em>.<\/p>\n<p>Poszukiwanie sprowadzi\u0142o go w ko\u0144cu z powrotem w to samo miejsce &#8211; do Kalibra i do starego stylu, kt\u00f3ry w 2016 r. (wtedy ukaza\u0142 si\u0119 album <em>U\u0142amek tarcia<\/em>) nie by\u0142 mo\u017ce na topie, ale zn\u00f3w wydawa\u0142 si\u0119 ciekawy: &#8222;Technika, styl, przekaz i sens\/ (Why is it fresh?) zapytam si\u0119:\/ A mo\u017ce to przez ten zimowy sen\/ Spa\u0142em jak nied\u017awied\u017a, a teraz ci\u0119 zjem!&#8221;. Jeszcze w po\u0142owie marca bracia Martenowie wykonywali te nowsze i te starsze utwory w wi\u0119kszym ni\u017c kiedykolwiek sk\u0142adzie, z tysk\u0105 orkiestr\u0105 Aukso i z raperami z Molesty czy Wzg\u00f3rza Ya-Pa 3, blisko miejsca narodzin zespo\u0142u &#8211; w katowickim MCK. Status hiphopowych dinozaur\u00f3w, podobnie jak wcze\u015bniej sukces, przyszed\u0142 wcze\u015bnie.\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>Joka przyznawa\u0142 czasem, \u017ce ambicje ma du\u017ce, niepor\u00f3wnywalne z tym, co dot\u0105d robi, ale \u017ce bywa w \u017cyciu leniwy. Wydaje si\u0119, \u017ce i to czyni\u0142o z niego bohatera bliskiego wszystkim: wielkiego w chwilach weny, zwyczajnego, gdy wena odp\u0142ywa. &#8222;Zdradliwa wena \u2013 raz jest, raz jej nie ma\/ Cho\u0107 pot zst\u0119puje na czo\u0142o jak morena&#8221; &#8211; rapowa\u0142 jego brat Abradab na p\u0142ycie &#8222;3.44&#8221;. Kilka godzin temu ten sam Abradab opublikowa\u0142 kr\u00f3tk\u0105 wiadomo\u015b\u0107: &#8222;Z najwi\u0119kszym b\u00f3lem zawiadamiam Was o \u015bmierci Micha\u0142a. Nie ma go ju\u017c nami, ale wierz\u0119, \u017ce na zawsze pozostanie w naszych sercach. Na chwil\u0119 obecn\u0105 data pogrzebu nie jest jeszcze ustalona. Bardzo prosz\u0119 o uszanowanie \u017ca\u0142oby&#8221;.\u00a0<\/p>\n<p><em>Zaczynam<\/em> &#8211; to s\u0142owo cz\u0119sto wraca\u0142o w linijkach Joki. Nie by\u0142o mowy o ko\u0144cu.\u00a0<\/p>\n<p><em>(fot. za instagramowym kontem Abradaba)\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n<iframe width=100% height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/GUTjHKtewDE?si=ybJwSBQHFh_KD7Vm\" title=\"YouTube video player\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/EN_01262512_0036-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1398\" height=\"1050\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/EN_01262512_0036-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47068\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. East News, 2017 r.<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Micha\u0142 Marten, lepiej znany jako Joka, by\u0142 z tych, kt\u00f3rzy wszystko w polskim rapie zaczynali. O rok starszy od swojego brata Marcina (Abradaba), w kolejnych klasach szkolnych by\u0142 zwykle &#8222;tym pierwszym&#8221;, kt\u00f3ry s\u0142ucha\u0142 hip-hopu. &#8211; Nagrywali\u015bmy wszystkie odcinki &#8222;Yo! MTV Raps&#8221;. Mieli\u015bmy w pewnym momencie ca\u0142\u0105 szaf\u0119 ta\u015bm VHS, \u017ceby m\u00f3c ka\u017cdy odcinek ogl\u0105da\u0107 po [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":47055,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[595],"tags":[42,5895,2292,5896],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47047"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47047"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47047\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47069,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47047\/revisions\/47069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}