{"id":5853,"date":"2014-02-28T17:02:11","date_gmt":"2014-02-28T16:02:11","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=5853"},"modified":"2014-02-28T17:07:41","modified_gmt":"2014-02-28T16:07:41","slug":"10-folkowych-madrosci-i-jeden-beck","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2014\/02\/28\/10-folkowych-madrosci-i-jeden-beck\/","title":{"rendered":"10 folkowych m\u0105dro\u015bci (i jeden Beck)"},"content":{"rendered":"

Mam s\u0142ab\u0105 pami\u0119\u0107, co oznacza mn\u00f3stwo notatek. A pisz\u0105c dla „Polityki” tekst o postaci Dave’a Van Ronka<\/a>, ukrytego bohatera „Co jest grane, Davis?” Coen\u00f3w, czyta\u0142em sobie jego autobiografi\u0119, podrasowan\u0105 nieco przez Elijah Walda. W zasadzie to nawet czyta\u0142em j\u0105 w pewnym momencie dla przyjemno\u015bci, zapominaj\u0105c o zleceniu. Ksi\u0105\u017cka nosi tytu\u0142 „The Mayor of MacDougal Street” pewnie niepr\u0119dko wyjdzie w Polsce, cho\u0107 jest wi\u0119cej ni\u017c dobra – szczeg\u00f3lnie jak na warunki muzycznych wspomnie\u0144. Wi\u0119c notatek by\u0142o du\u017co – i o tym, kim naprawd\u0119 by\u0142 Bob Dylan, i o tym, dlaczego blues jest jak kie\u0142basa. Postanowi\u0142em cz\u0119\u015b\u0107 z nich dorzuci\u0107 tutaj, jako uzupe\u0142nienie artyku\u0142u, no i oczywi\u015bcie filmu: od dzi\u015b w ko\u0144cu mo\u017cna go zobaczy\u0107 w kinie (ciekaw jestem Waszych reakcji), a z niedzieli na poniedzia\u0142ek mo\u017ce wyrwa\u0107 jak\u0105\u015b oscarow\u0105 statuetk\u0119. Jako muzyczne t\u0142o na weekend polecam oczywi\u015bcie muzyk\u0119 z filmu, o kt\u00f3rej wspomina\u0142em ju\u017c wcze\u015bniej<\/a>. Albo nowego Becka, o kt\u00f3rym kilka s\u0142\u00f3w ni\u017cej. Na pocz\u0105tek wypisy z Van Ronka…<\/p>\n

1. To cud, \u017ce ktokolwiek z nas przetrwa\u0142, bior\u0105c pod uwag\u0119 na nasz\u0105 sytuacj\u0119: pomi\u0119dzy zag\u0142odzeniem a zapiciem.<\/strong>
\nDave Van Ronk w autobiografii barwnie relacjonuje trudy \u017cycia jazzmana (od jazzu zaczyna\u0142) i folkowca, przez pryzmat starej prawdy wypowiedzianej niegdy\u015b przez Eddiego Condona: „Gdy jeste\u015b muzykiem, w ci\u0105gu wieczoru nawet z tuzin os\u00f3b zaproponuje, \u017ce postawi ci drinka, za to z pewno\u015bci\u0105 nikt nie poklepie po plecach z propozycj\u0105: Hej, wspaniale gra\u0142e\u015b, pozw\u00f3l, \u017ce kupi\u0119 ci kanapk\u0119 z szynk\u0105”.<\/p>\n

2. W latach 50, podobnie jak przynajmniej przez 200 poprzednich lat, opisywa\u0142o si\u0119 folk bardziej jako proces ni\u017c styl.<\/strong>
\nTutaj Van Ronk odnosi si\u0119 do sukces\u00f3w folku z lat 60. – muzyki Dylana, Paxtona czy Ochsa – kt\u00f3ra de facto nie by\u0142a folkiem w pierwotnym znaczeniu. Van Ronka dziwi\u0142o robienie skandalu wok\u00f3\u0142 Dylana graj\u0105cego na gitarze elektrycznej, bo idea folku – jak muzycznej ekspresji przekazywanej sobie z pokolenia na pokolenie i przez jednego muzyka drugiemu – znik\u0142a u niego ju\u017c wcze\u015bniej. „Flamenco to folk. Bu\u0142garskie zespo\u0142y wokalne to folk, afryka\u0144ska muzyka perkusyjna” – wylicza w swojej autobiografii. Dylan by\u0142 wokalist\u0105-songwriterem i nale\u017ca\u0142 ju\u017c do nowego sektora tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3ry z folkiem wi\u0105za\u0142o ju\u017c przede wszystkim brzmienie.<\/p>\n

3. Nigdy nie u\u017cywaj dw\u00f3ch nut, je\u015bli wystarczy jedna. Nigdy nie u\u017cywaj jednej nuty, gdy wystarczy cisza. Rozdzielanie ciszy to podstawa muzyki.<\/strong>
\n\u0141adna my\u015bl, bardzo folkowa o tyle, \u017ce z drugiej r\u0119ki. Dave Van Ronk by\u0142 raczej minimalist\u0105 (w dziedzinie muzyki – podobnie jak w innych – minimalizm to pr\u0105d przenikaj\u0105cy r\u00f3\u017cne gatunki, a nie tylko gatunek sam w sobie).<\/p>\n

4. M\u00f3wi\u0105, \u017ce w XIX wieku w brytyjskim parlamencie, gdy kto\u015b wsta\u0142 i zacytowa\u0142 klasycznego autora po \u0142acinie, ca\u0142a Izba wstawa\u0142a i ch\u00f3rem ko\u0144czy\u0142a cytat razem z nim. Czym\u015b takim w\u0142a\u015bnie by\u0142 dla nas zestaw „The Anthology of American Folk Music”.<\/strong>
\nBohater „The Mayor of MacDougal Street” opowiada o Harrym Smithcie i jego antologii w spos\u00f3b, kt\u00f3ry ostatecznie przekona\u0142 mnie, \u017ce pods\u0142uchiwanie fragment\u00f3w si\u0119 nie godzi i jednak trzeba wyda\u0107 te 60-70 dolar\u00f3w na ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

5. If you can’t write, rewrite. If you can’t rewrite, copyright.<\/strong>
\nTu musia\u0142em zacytowa\u0107 po angielsku k\u0142opotliw\u0105 w t\u0142umaczeniu dewiz\u0119 jednego z najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142 Van Ronka. \u015awietnie si\u0119 sprawdza\u0142a w stosunku do muzyki folk. Paradoksalnie jednak dopiero ci, kt\u00f3rzy zacz\u0119li sobie zastrzega\u0107 prawa do piosenek, zarobili na nich naprawd\u0119 du\u017ce pieni\u0105dze. <\/p>\n

6. Nawet najlepszy poeta niekoniecznie jest dobrym wykonawc\u0105, bo poezja jest z natury introspektywna. \u015aredniej klasy wokalista mo\u017ce wybra\u0107 sobie dobry materia\u0142 i nagrywa\u0107 dobr\u0105 muzyk\u0119, podczas gdy \u015bredniej klasy poeta to zwyk\u0142y nudziarz.<\/strong>
\n– tak Van Ronk uzasadnia\u0142 zjawisko wypychania z klub\u00f3w Greenwich Village poezji na rzecz koncert\u00f3w folkowych. W ksi\u0105\u017cce du\u017co wi\u0119cej i ca\u0142kiem ciekawie, mo\u017cna by oddzielny tekst o tym napisa\u0107.<\/p>\n

7. Je\u015bli nawet cz\u0119\u015b\u0107 nowych autor\u00f3w piosenek – Dylana czy Paxtona – jest osadzona w tradycyjnych stylach, to nazywanie ich „folkowymi” brzmi tak, jakby\u015bmy muzyk\u0119 Duke’a Ellingtona czy Lestera Younga nazwali ragtimem. Je\u015bli chodzi o Joni Mitchell i Leonarda Cohena, maj\u0105 tyle samo wsp\u00f3lnego z muzyk\u0105 folk co Schubert czy Baudelaire.<\/strong>
\nTo kolejna z uwag Van Ronka dotycz\u0105cych etapu, gdy muzyka nazywana „folkiem” trafi\u0142a na listy przeboj\u00f3w.<\/p>\n

8. Nagra\u0142em kilka blues\u00f3w, ale to zupe\u0142nie inny gatunek muzyki. Blues jest jak polska kie\u0142basa: nigdy nie za\u015bpiewasz bluesa w ca\u0142o\u015bci, mo\u017cesz co najwy\u017cej odkroi\u0107 kawa\u0142ek.<\/strong>
\nTrudno by\u0142o mi wykorzysta\u0107 t\u0119 uwag\u0119 Van Ronka – moim zdaniem niezwykle b\u0142yskotliw\u0105, niezale\u017cnie od polskiego kontekstu – w tek\u015bcie, ale zosta\u0142a w notatkach i to jest dobry moment, \u017ceby j\u0105 zaprezentowa\u0107. Na pewno jeszcze wr\u00f3ci, przypomni o sobie. Sk\u0105din\u0105d – to chyba nie tylko moje do\u015bwiadczenie – kie\u0142basa te\u017c zwykle wraca. <\/p>\n

9. M\u00f3g\u0142 napisa\u0107 co\u015b takiego jak „All Along the Watchtower”, kt\u00f3ra to piosenka jest jednym wielkim b\u0142\u0119dem, od tytu\u0142u poczynaj\u0105c: wie\u017ca stra\u017cnicza to przecie\u017c nie droga ani nawet nie \u015bciana, nie mo\u017cesz i\u015b\u0107 wzd\u0142u\u017c. <\/strong>
\n– to o artystycznym mistycyzmie, jakim potrafi\u0142 si\u0119 otacza\u0107 Dylan i swoistym syndromie „Or\u0142a cienia”, kt\u00f3ry mo\u017cna dostrzec nawet w najwi\u0119kszych piosenkach. Dodajmy, \u017ce Van Ronk – cho\u0107 troch\u0119 z Dylanem rywalizowa\u0142 – bardzo go powa\u017ca, docenia jego talent, mo\u017ce nawet troch\u0119 zazdro\u015bci. Ta zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy nimi (Dylan z kolei powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na wp\u0142yw Van Ronka) to rzecz, kt\u00f3ra naprawd\u0119 daje sens filmowi Coen\u00f3w. <\/p>\n

10. Najwi\u0119kszy problem autora to fakt, \u017ce jego zdolno\u015bci krytyczne rozwijaj\u0105 si\u0119 szybciej ni\u017c umiej\u0119tno\u015bci tw\u00f3rcze, bardzo \u0142atwo do tego stopnia zapl\u0105ta\u0107 si\u0119 w szukanie s\u0142abych punkt\u00f3w we w\u0142asnych piosenkach, \u017ce pisa\u0107 si\u0119 odechciewa.<\/strong>
\n– tu z kolei Dave Van Ronk cytuje Cohena, bardzo mu bliskiego, podobnie jak Joni Mitchell. Oboje sk\u0142aniali go, \u017ceby pisa\u0142 wi\u0119cej w\u0142asnego materia\u0142u. Bez wielkich skutk\u00f3w. Dlatego dzi\u015b to oni s\u0105 \u017cywymi bohaterami folkowej epoki, a Van Ronk – bohaterem zza grobu refleksyjnego filmu o zap\u0119tlonym \u017cyciu drugoplanowego artysty, jaki stworzyli Coenowie.<\/p>\n

Ch\u0119tnie bym do tej wyliczanki dorzuci\u0142 jak\u0105\u015b p\u0142yt\u0119 Dave’a Van Ronka, ale nie ma ich w tej chwili wiele na rynku, a w Polsce ju\u017c w og\u00f3le pr\u00f3\u017cno szuka\u0107. Poza tym o kompilacji wydanej przez Folkways ju\u017c tu by\u0142o, a tydzie\u0144 – je\u015bli chodzi o tzw. wydarzenia – nale\u017ca\u0142 jednak do Becka<\/strong>. Jego „Morning Phase” to pierwszy od sze\u015bciu lat album i na pewno nie najlepszy w dyskografii, ale potwierdzaj\u0105cy jedn\u0105 cech\u0119 tego artysty: jest wybitnym stylist\u0105. Je\u015bli ju\u017c wydaje album, to mamy zbi\u00f3r piosenek spi\u0119ty jak\u0105\u015b klamr\u0105. Mo\u017ce by\u0107 lepszy lub gorszy, ale zawsze jest JAKI\u015a. W tym wypadku Hansen od\u015bwie\u017ca formu\u0142\u0119 marzycielskiego, snujowatego, ale te\u017c bezpretensjonalnie pi\u0119knego popu Simona i Garfunkela, z naciskiem na akustyczne brzmienia, blisko zbierane wokale, nostalgiczn\u0105, a zarazem przyjemn\u0105 aur\u0119. W \u0142adnym „Turn Away” gra w\u0142a\u015bciwie w otwarte karty. <\/p>\n

Album zebra\u0142 niema\u0142o negatyw\u00f3w, ale to by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce przynosi dwie pu\u0142apki – po pierwsze, jego g\u0142adko\u015b\u0107 przy ma\u0142ym zaanga\u017cowaniu ze strony s\u0142uchaj\u0105cego spycha ca\u0142y zestaw w t\u0142o, wt\u0142aczaj\u0105c go w rol\u0119 muzycznej tapety. Po drugie, najlepsze momenty mamy tu na ko\u0144cu – w przepi\u0119knym refrenie „Blackbird Chain” z pl\u0105saj\u0105cym po staremu basem w tle, a na koniec w „Waking Light” przenosz\u0105cym nas w rejony piosenek Eltona Johna, Rufusa Wainwrighta czy Johna Granta. Ta nuta pojawia si\u0119 zreszt\u0105 od czasu do czasu na ca\u0142ej p\u0142ycie. Du\u017cej klasy songwriting, jak by pewnie zauwa\u017cy\u0142 Dave Van Ronk. Cho\u0107 do folku nie zaliczy\u0142by tego na pewno. Nie zna\u0142 jeszcze najs\u0142ynniejszej (a w zasadzie jedynej s\u0142ynnej) my\u015bli Leszka Millera, nie m\u00f3g\u0142 wi\u0119c zamiast „m\u0119\u017cczyzny” podstawi\u0107 sobie „songwritera” i zbudowa\u0107 z tego jeszcze jednej z\u0142otej my\u015bli do zestawu, wi\u0119c powiedzmy, \u017ce zrobi\u0119 to za niego. Mi\u0142ego s\u0142uchania.<\/p>\n

\"\"<\/a>BECK „Morning Phase”<\/strong>
\nFonograf\/Capitol 2014
\nTrzeba pos\u0142ucha\u0107:<\/strong> „Cycle”, „Blackbird Chain”, „Turn Away”, „Waking Light”. <\/p>\n