![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Kijow.jpg\" "\\"Protesty")
<\/a><\/p>\nCzytaj\u0105c doniesienia o protestach w Kijowie, co i rusz natrafiam na nazwy znajomych miejsc \u2013 Majdan Niepodleg\u0142o\u015bci, Chreszczatyk, ulice Instytucka i Bankowa, plac Michai\u0142owski. To przepi\u0119kne ulice i place, zazwyczaj pe\u0142ne barwnego, miejskiego \u017cycia. Od razu narzucaj\u0105 si\u0119 por\u00f3wnania do protest\u00f3w, kt\u00f3re w ostatnich latach wstrz\u0105sa\u0142y Moskw\u0105 \u2013 na prospekcie Sacharowa i Placu Bo\u0142otnym. A s\u0105 to, na odwr\u00f3t, miejsca peryferyjne, nie maj\u0105ce wi\u0119kszego znaczenia dla codziennego \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w, pozbawione to\u017csamo\u015bci,\u00a0nieznane turystom. Czy ta r\u00f3\u017cnica mog\u0142a wp\u0142yn\u0105\u0107 na same protesty? Moim zdaniem \u2013 warto si\u0119 nad tym pytaniem zastanowi\u0107.<\/span><\/p>\n Struktura centrum ukrai\u0144skiej stolicy jest ciekawa i oryginalna. Po silnych zniszczeniach II Wojny \u015awiatowej, miasto od 1943 roku by\u0142o odbudowywane \u2013 ze stalinowskim rozmachem, zachowuj\u0105c niezbyt wysok\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 zabudowy i du\u017co zieleni. G\u0142\u00f3wna ulica Kijowa to Chreszczatyk \u2013 w pe\u0142ni zrekonstruowany po wojnie w formie szerokiej, monumentalnej alei. Pod wzgl\u0119dem atmosfery, architektury i skali przypomina troch\u0119 warszawski MDM, cho\u0107 pod wzgl\u0119dem funkcji bli\u017cej mu do Krakowskiego Przedmie\u015bcia. To w\u0142a\u015bnie na Chreszczatyk nanizany jest Majdan (plac) Niepodleg\u0142o\u015bci, na kt\u00f3rym rozegra\u0142a si\u0119 Pomara\u0144czowa Rewolucja i na kt\u00f3rym dzi\u015b zbieraj\u0105 si\u0119 protestuj\u0105cy. Nieopodal znajduj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno g\u0142\u00f3wne gmachy w\u0142adzy, jak r\u00f3wnie\u017c popularne sklepy i bary.<\/span><\/p>\n Z Chreszczatykiem by\u0142 problem \u2013 to bardzo szeroka ulica, o skali dostosowanej raczej do wojskowych defilad, ani\u017celi do codziennego miejskiego \u017cycia. Urbani\u015bci zdecydowali si\u0119 na eksperyment: od ko\u0144ca lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Chreszczatyk jest\u2026 zamykany w weekendy dla ruchu samochodowego! W dni wolne staje si\u0119 ca\u0142kowicie dost\u0119pny dla pieszych, panuje tam atmosfera festynu i zabawy. Ta brawurowa decyzja (zamkn\u0105\u0107 dla samochod\u00f3w g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0119 miasta! Czapki z g\u0142\u00f3w!) pozwoli\u0142a Kijowianom oswoi\u0107 totalitarn\u0105 i zimn\u0105 stalinowsk\u0105 przestrze\u0144, jeszcze bardziej z\u017cy\u0107 si\u0119 ze swoim miastem. Majdan Niepodleg\u0142o\u015bci i inne place wzd\u0142u\u017c Chreszczatyku s\u0105 miejscami spacer\u00f3w, obiektem dumy Kijowian, cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnej to\u017csamo\u015bci. S\u0105 w stu procentach zwi\u0105zane z \u017cyciem mieszka\u0144c\u00f3w stolicy \u2013 nie tylko tym politycznym.<\/span><\/p>\n Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da sytuacja w Moskwie. Odpowiednikiem Chreszczatyka powinny by\u0107 wielkie place po\u0142o\u017cone w samym centrum: Czerwony, Mane\u017cowy. Wszelkie protesty s\u0105 tam jednak niemo\u017cliwe. Plac Czerwony 7 listopada 1917 roku zosta\u0142 zamieniony przez Bolszewik\u00f3w w elitarny cmentarz \u2013 zdecydowano, \u017ce spoczywa\u0107 tam b\u0119d\u0105 zas\u0142u\u017ceni dla rewolucji towarzysze. Ten los zosta\u0142 przypiecz\u0119towany w 1930 roku, kiedy otwarte zosta\u0142o Mauzoleum Lenina. Wiosn\u0105 1918 roku do Moskwy wprowadzi\u0142 si\u0119 nowy rz\u0105d \u2013 ca\u0142kowicie zamkni\u0119ty wi\u0119c zosta\u0142 dla mieszka\u0144c\u00f3w Kreml. Do dzisiejszego dnia, b\u0119d\u0105c siedzib\u0105 w\u0142adzy, jest zamkni\u0119ty na cztery spusty \u2013 dosta\u0107 si\u0119 do \u015brodka mo\u017cna tylko kupuj\u0105c drogi bilet i przechodz\u0105c przez kontrol\u0119 osobist\u0105.<\/span><\/p>\n Jeszcze na pocz\u0105tku lat ’90 rol\u0119 g\u0142\u00f3wnego placu miasta pe\u0142ni\u0142 po\u0142o\u017cony nieopodal plac Manie\u017cowy. W 1990 roku (istnia\u0142 jeszcze Zwi\u0105zek Radziecki) olbrzymi plac zgromadzi\u0142 oko\u0142o 300 tysi\u0119cy os\u00f3b w prote\u015bcie przeciw 6. artyku\u0142owi konstytucji ZSRR o przewodniej roli partii komunistycznej. W 1991 roku setki tysi\u0119cy ludzi zbiera\u0142y si\u0119 na Placu Mane\u017cowym jeszcze dwukrotnie \u2013 m.in. protestuj\u0105c przeciw okupacji Litwy. W 1995 roku \u2013 po niespokojnych latach 1991 i 1993 \u2013 Plac Mane\u017cowy zosta\u0142\u2026 zabudowany. Na jego miejscu pojawi\u0142o si\u0119 podziemne centrum handlowe. Co prawda jego dach zosta\u0142 udost\u0119pniony dla pieszych i formalnie nadal by\u0142 placem, jednak zwarta i sp\u00f3jna dotychczas przestrze\u0144 zosta\u0142a rozdrobniona na setki niewielkich fragment\u00f3w, przeorana schodami i r\u00f3\u017cnicami poziom\u00f3w. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 zebranie du\u017cej ilo\u015bci ludzi w tym miejscu jest ju\u017c dzi\u015b niemo\u017cliwe. Moskwianie s\u0105 przekonani, \u017ce zosta\u0142o to zrobione celowo, w\u0142a\u015bnie po to, aby utrudni\u0107 potencjalne protesty. Za czasach mera Jurija \u0141u\u017ckowa zabudowane centrami handlowymi zosta\u0142y tak\u017ce wszystkie wielkie place przed dworcami kolejowymi. Tradycyjne za\u015b miejsce zbi\u00f3rek opozycji \u2013 plac Tryumfalny \u2013 by\u0142o permanentnie ogrodzone p\u0142otem z powodu rzekomych prac remontowych.<\/span><\/p>\n Wielkie protesty przeciwko Putinowi w latach 2011-2013 odbywa\u0142y si\u0119 ju\u017c w dosy\u0107 przypadkowych lokalizacjach. Za ka\u017cdym razem w\u0142adza umiej\u0119tnie negocjowa\u0142a z protestuj\u0105cymi wyb\u00f3r miejsca, za ka\u017cdym razem pojawia\u0142y si\u0119 komentarze (moim zdaniem \u2013 trafne), \u017ce lokalizacje Kreml wybiera bezb\u0142\u0119dnie z punktu widzenia swoich interes\u00f3w. Jeden z najwi\u0119kszych protest\u00f3w odby\u0142 si\u0119 na Placu Bo\u0142otnym. Miejsce to znajduje si\u0119 na wyspie naprzeciwko Kremla. Plac Bo\u0142otny nie ma swojej silnej to\u017csamo\u015bci, nie istnieje na mentalnej mapie miasta. Jego przestrze\u0144 jest niezdefiniowana \u2013 dooko\u0142a brak wyrazistej, lub chocia\u017cby sp\u00f3jnej, zabudowy (i oczywi\u015bcie \u2013 \u017cadnych zwi\u0105zanych z w\u0142adz\u0105 budynk\u00f3w). Sam plac jest czym\u015b pomi\u0119dzy skwerem i skrzy\u017cowaniem. Kolejny protest mia\u0142 miejsce na prospekcie Sacharowa. I zn\u00f3w \u2013 dosy\u0107 peryferyjne po\u0142o\u017cenie (poza Pier\u015bcieniem Sadowym, czyli umown\u0105 granic\u0105 centrum), brak zwi\u0105zku z kultur\u0105 i histori\u0105 Moskwy. Ot, po prostu, jedna z ulic wyjazdowych z centrum. Pozosta\u0142e protesty r\u00f3wnie\u017c odbywa\u0142y si\u0119 w do\u015b\u0107 przypadkowych lokalizacjach \u2013 na ulicy Jakimanka, na Czystych Prudach. Nazwy, kt\u00f3re zapewne \u017cadnemu czytelnikowi nic nie m\u00f3wi\u0105.<\/span><\/p>\n Protesty w Kijowie zbieraj\u0105 proporcjonalnie o wiele wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w, ni\u017c te w Moskwie. Znaj\u0105c dobrze oba te miasta, nie dziwi\u0119 si\u0119. Kijowianie czuj\u0105, \u017ce s\u0105 u siebie \u2013 wychodz\u0105 demonstrowa\u0107 na swoje place i ulice. Na te same place i ulice, po kt\u00f3rych zazwyczaj spaceruj\u0105, przy kt\u00f3rych pij\u0105 kaw\u0119, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 z przyjaci\u00f3\u0142mi. Moskwianie, chocia\u017c s\u0105 u siebie, zmuszeni s\u0105 podczas ka\u017cdego protestu szuka\u0107 dla siebie nowego miejsca, ust\u0119powa\u0107 pola.<\/span><\/p>\n Z punktu widzenia miejskiej tkanki, Moskwa i Kij\u00f3w s\u0105 od siebie bardzo r\u00f3\u017cne, maj\u0105 jednak pewne wsp\u00f3lne elementy przestrzenne \u2013 wspomniane wcze\u015bniej prospekty i wielkie place, pozosta\u0142o\u015bci po erze Stalina. Te same elementy (chocia\u017c w nieco innej konfiguracji) posiada i Warszawa. Analizuj\u0105c przebieg protest\u00f3w w Moskwie i Kijowie mo\u017cna si\u0119 bardzo wiele nauczy\u0107 na temat roli przestrzeni w kszta\u0142towaniu postawy obywatelskiej. Mo\u017cna si\u0119 tak\u017ce nauczy\u0107, jak w\u0142adza, u\u017cywaj\u0105c decyzji przestrzennych, mo\u017ce te postawy obywatelskie wzmacnia\u0107, albo ogranicza\u0107. Ogl\u0105daj\u0105c z wypiekami na twarzy relacje telewizyjne z protest\u00f3w warto zwraca\u0107 uwag\u0119 nie tylko na szeroki kontekst polityczny, ale tak\u017ce na ten lokalny \u2013 miejski.<\/span><\/p>\n Kuba Snopek<\/span><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdy w Kijowie wrze, warto zastanowi\u0107 si\u0119, jak miejska geografia wp\u0142ywa na dynamik\u0119 masowych protest\u00f3w. Kuba Snopek por\u00f3wnuje s\u0142ynne demonstracje w Moskwie z wydarzeniami, jakie rozgrywaj\u0105 si\u0119 na Chreszczatyku, Majdanie Niepodleg\u0142o\u015bci, Instytuckiej i Bankowej w Kijowie. Czyli o polityczno\u015bci miejskiej … Czytaj dalej <\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n