{"id":571,"date":"2015-06-24T09:47:14","date_gmt":"2015-06-24T07:47:14","guid":{"rendered":"http:\/\/portretymiast.blog.polityka.pl\/?p=571"},"modified":"2018-02-19T01:22:14","modified_gmt":"2018-02-19T00:22:14","slug":"katowice-historia-miasta-opowiedziana-za-pomoca-danych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/2015\/06\/24\/katowice-historia-miasta-opowiedziana-za-pomoca-danych\/","title":{"rendered":"Katowice. Historia miasta opowiedziana za pomoc\u0105 danych"},"content":{"rendered":"
\"17197396659_7d5c677ed6_k\"<\/a>

Z wystawy „Apetyt na zmian\u0119”, fot. Krzysztof Szewczyk, CC BY 4.0 Medialab Katowice<\/p><\/div>\n

W ostatnich kilkunastu latach technologie cyfrowe radykalnie zmieni\u0142y spos\u00f3b opowiadania historii.
\n
\nZ ksi\u0119garni nie znikn\u0119\u0142y wprawdzie tradycyjne publikacje, ale wiele muze\u00f3w si\u0119gn\u0119\u0142o po interaktywne elementy ekspozycji i aplikacje mobilne. W sieci pojawi\u0142y si\u0119 repozytoria dziedzictwa cyfrowego i oddolne przedsi\u0119wzi\u0119cia odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do pami\u0119ci lokalnych spo\u0142eczno\u015bci. Czy wizualizacja danych mo\u017ce da\u0107 now\u0105 jako\u015b\u0107 narracjom historycznym o mie\u015bcie?<\/p>\n

Wiede\u0144skie muzeum i pocz\u0105tki j\u0119zyka wizualnego Isotype<\/b><\/p>\n

W 1924 roku filozof Ko\u0142a Wiede\u0144skiego Otto Neurath przekonywa\u0142 w pe\u0142nych pasji i zaanga\u017cowania listach adresowanych do post\u0119powych w\u0142adz Czerwonego Wiednia, by stworzy\u0107 nowe muzeum przedstawiaj\u0105ce za pomoc\u0105 j\u0119zyka wizualnego rozw\u00f3j miasta i dzieje post\u0119pu spo\u0142ecznego. W przeciwie\u0144stwie do klasycznych narracji historycznych, skupiaj\u0105cych si\u0119 na wa\u017cnych postaciach i wydarzeniach politycznych, przedmiotem nowatorskiej ekspozycji Neuratha mia\u0142a by\u0107 przede wszystkim jako\u015b\u0107 \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w i codzienne sprawy Wiednia, ukazane w kontek\u015bcie globalnych proces\u00f3w ekonomicznych.<\/p>\n

Po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy wiede\u0144skie muzeum straci\u0142o racj\u0119 bytu, ale zasady wymy\u015blonego wtedy j\u0119zyka wizualnego, nazwanego p\u00f3\u017aniej Isotype<\/a>, bardzo szybko wesz\u0142y do kanonu projektowania informacji. Wydana w 1939 roku ksi\u0105\u017cka \u201eModern Man in the Making”<\/a>\u00a0jest najlepszym przyk\u0142adem zastosowania wizualizacji danych liczbowych w opowiadaniu historii. Publikacja pokazuje za pomoc\u0105 obraz\u00f3w poszczeg\u00f3lne etapy kszta\u0142towania si\u0119 nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

W jednej z wizualizacji autorzy pr\u00f3buj\u0105 uchwyci\u0107 istot\u0119 rewolucji przemys\u0142owej, przedstawiaj\u0105c zmian\u0119 sposobu produkcji tkanin w XIX wieku. Ustawione w r\u00f3wnych rz\u0119dach piktogramy prezentuj\u0105 jednocze\u015bnie liczb\u0119 wyprodukowanych tkanin oraz liczb\u0119 robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych odpowiednio w domowych manufakturach i zak\u0142adach przemys\u0142owych. Produktywno\u015b\u0107 wzrasta w miar\u0119 przenoszenia produkcji do du\u017cych fabryk \u2013 po up\u0142ywie siedmiu dziesi\u0119cioleci ta sama liczba tkaczy wytwarza ponaddwudziestokrotnie wi\u0119cej materia\u0142u. Inne wizualizacje, dotycz\u0105ce np. czasu pracy w fabrykach, dzietno\u015bci czy \u015bredniego dochodu, ilustruj\u0105 popraw\u0119 poziomu \u017cycia ludzi w najbardziej uprzemys\u0142owionych krajach.<\/p>\n

Co dane przestrzenne m\u00f3wi\u0105 o to\u017csamo\u015bci miasta<\/b><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 wizualizcji danych w naszym kraju nie jest wy\u0142\u0105cznie wynikiem powi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 zbior\u00f3w danych w sieci, kt\u00f3re wymagaj\u0105 klarownych sposob\u00f3w prezentacji, ale r\u00f3wnie\u017c konsekwencj\u0105 rewolucji miejskich sprawiaj\u0105cych, \u017ce coraz wi\u0119cej czasu po\u015bwi\u0119camy problemom spo\u0142eczno-ekonomicznym i jako\u015bci \u017cycia w miastach. Za pomoc\u0105 j\u0119zyka wizualnego opowiedzie\u0107 mo\u017cna jak\u0105kolwiek histori\u0119, ale dedykowany jest on w szczeg\u00f3lno\u015bci skomplikowanym i wielowymiarowym problemom, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 zrozumia\u0142e dzi\u0119ki zestawieniom danych w postaci map, diagram\u00f3w i innych \u015brodk\u00f3w wizualnych.<\/p>\n

\"16699191554_912e12a3ab_k\"<\/a><\/p>\n

Przygotowuj\u0105c wystaw\u0119 \u201eApetyt na radykaln\u0105 zmian\u0119. Katowice 1865\u20132015″<\/a>, zastanawiali\u015bmy si\u0119 mi\u0119dzy innymi nad tym, jak wyt\u0142umaczy\u0107 problem to\u017csamo\u015bci centrum miasta. Wsp\u00f3\u0142czesne Katowice to \u201eaglomeracja\u201d miasteczek, osiedli i wsi, kt\u00f3re w wyniku decyzji politycznych z ostatnich stu lat pojawia\u0142y si\u0119 w granicach jednego obszaru administracyjnego. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y to osiedla robotnicze ulokowane wok\u00f3\u0142 zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, tworz\u0105ce niezale\u017cne organizmy z w\u0142asn\u0105 infrastruktur\u0105, zwyczajami i to\u017csamo\u015bci\u0105. \u015ar\u00f3dmie\u015bcie natomiast rozwija\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 linii kolejowej, tworz\u0105c siatk\u0119 prostopad\u0142ych ulic charakterystyczn\u0105 dla miast z okresu rewolucji przemys\u0142owej.<\/p>\n

Za pomoc\u0105 map pokazali\u015bmy nie tylko momenty przy\u0142\u0105czania poszczeg\u00f3lnych dzielnic, uwypuklaj\u0105c mozaikowy charakter Katowic, ale r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b, w jaki wydobycie w\u0119gla prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na kierunki rozwoju miasta i uk\u0142ad zabudowy. T\u0142umaczy to niewielkie rozmiary \u015br\u00f3dmie\u015bcia, kt\u00f3re mo\u017cna przej\u015b\u0107 w zaledwie trzydzie\u015bci minut, a tak\u017ce kszta\u0142t historycznych osiedli robotniczych, takich jak Nikiszowiec i Giszowiec. To ostatnie uto\u017csamiane jest cz\u0119sto z ide\u0105 miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. By\u0107 mo\u017ce berli\u0144scy architekci Georg i Emil Zillmann znali koncepcj\u0119 szkockiego urbanisty, jednak w\u0142adze koncernu Giesches Erben zleci\u0142y budow\u0119 osiedla dom\u00f3w jednorodzinnych na du\u017cych dzia\u0142kach przede wszystkim ze wzgl\u0119du na interesy gospodarcze. Utrzymanie takiego uk\u0142adu urbanistycznego nie wymaga\u0142o stosowania drogich metod eksploatacji, a rozwi\u0105zania architektoniczne sprawdza\u0142y si\u0119 bez dodatkowych zabezpiecze\u0144 przed szkodami g\u00f3rniczymi.<\/p>\n

\"16698927634_f7411016e8_k\"<\/a><\/p>\n

\u015al\u0105skie stereotypy <\/b>\u2013<\/b> wizualizacja na ratunek<\/b><\/p>\n

By uwolni\u0107 Katowice od stereotypu miasta przemys\u0142owego, podj\u0119li\u015bmy ambitn\u0105 pr\u00f3b\u0119 odnalezienia historycznych danych na temat struktury zatrudnienia w sektorze przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego. By\u0142oby to niewykonalne, gdyby nie zasoby \u015al\u0105skiej Biblioteki Cyfrowej, kt\u00f3ra udost\u0119pni\u0142a niedawno historyczne zbiory Urz\u0119du Statystycznego w Katowicach. Problemem okaza\u0142 si\u0119 nie tyle brak dost\u0119pu do informacji, ile niesp\u00f3jno\u015b\u0107 danych gromadzonych na przestrzeni lat w r\u00f3\u017cnych systemach ustrojowych i administracyjnych.<\/p>\n

\"17322064915_cb7b9e6e3f_k\"<\/a><\/p>\n

Przyk\u0142adowo: by utrudni\u0107 zadanie przysz\u0142ym pasjonatom historii gospodarczej regionu, w pewnym okresie gromadzono dane dotycz\u0105ce katowiczan zatrudnionych w hutach i kopalniach, innym razem wszystkich os\u00f3b pracuj\u0105cych w katowickich zak\u0142adach. Ostatecznie uda\u0142o nam si\u0119 zbada\u0107 dla wybranych lat stosunek zatrudnienia w przemy\u015ble do og\u00f3\u0142u zatrudnionych w mie\u015bcie, pokazuj\u0105c systematyczny spadek roli tego sektora w \u017cyciu Katowic. Zestawienie danych z liczb\u0105 szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych i student\u00f3w w mie\u015bcie pokaza\u0142o radykalizm zachodz\u0105cych przemian \u2013 w 1960 r. w zaledwie pi\u0119ciu katowickich jednostkach studiowa\u0142o tylko 5480 os\u00f3b. Na pierwszy uniwersytet katowiczanie musieli zaczeka\u0107 a\u017c do 1968 r.<\/p>\n

Jednak by otrzyma\u0107 nieco pe\u0142niejszy obraz proces\u00f3w zachodz\u0105cych w Katowicach, warto por\u00f3wna\u0107 powy\u017csze dane z liczb\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w na przestrzeni lat. Trudno nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pod wzgl\u0119dem budownictwa i tempa przyrostu nowych mieszka\u0144c\u00f3w znienawidzony przez wielu czas Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, szczeg\u00f3lnie od p\u00f3\u017anych lat 60., by\u0142 dla Katowic dobrym okresem (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, warto\u015bci te koreluj\u0105 z ilo\u015bci\u0105 wydobywanego w\u0119gla). Inny wykres na wystawie pokazuje, \u017ce liczba student\u00f3w spada obecnie r\u00f3wnolegle do liczby mieszka\u0144c\u00f3w opuszczaj\u0105cych miasto, cho\u0107 jest to zwi\u0105zane w przede wszystkim z trendami demograficznymi w Polsce i globaln\u0105 sytuacj\u0105 gospodarcz\u0105.<\/p>\n

\"17114234117_52bb281a11_k\"<\/a><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie chcieli\u015bmy na podstawie powy\u017cszych danych stawia\u0107 zbyt prostych diagnoz. Zale\u017ca\u0142o nam na stworzeniu narz\u0119dzia pozwalaj\u0105cego spojrze\u0107 na procesy demograficzne i gospodarcze z szerszej perspektywy, kt\u00f3ra cz\u0119sto umyka, gdy skupiamy si\u0119 zbytnio na poszczeg\u00f3lnych wydarzeniach politycznych. W podobny spos\u00f3b starali\u015bmy si\u0119 podej\u015b\u0107 do kwestii jako\u015bci \u017cycia w mie\u015bcie, badaj\u0105c m.in. dost\u0119pno\u015b\u0107 teren\u00f3w zielonych dla mieszka\u0144c\u00f3w r\u00f3\u017cnych dzielnic oraz to, jak poszczeg\u00f3lne obszary zielone, zajmuj\u0105ce dzisiaj 51 proc. powierzchni, by\u0142y kolejno przy\u0142\u0105czane do Katowic.<\/p>\n

Wizualizacja jako narz\u0119dzie planowania przyjaznych miast<\/b><\/p>\n

Przedstawione analizy nie s\u0105 niczym nowym dla profesjonalnych badaczy, jednak istot\u0105 wizualizacji danych historycznych jest, w moim rozumieniu, syntetyczna prezentacja zjawisk i proces\u00f3w maj\u0105cych znaczenie dla spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3re do tej pory pozostawa\u0142y przedmiotem wiedzy specjalist\u00f3w w w\u0105skich dziedzinach. Interaktywna mapa<\/a> z datami powstania budynk\u00f3w prawdopodobnie nie wnosi wiele do wiedzy o mie\u015bcie, ale jest atrakcyjnym narz\u0119dziem edukacji, kt\u00f3re mo\u017ce dostarczy\u0107 wielu godzin rozrywki mieszka\u0144com, pr\u00f3buj\u0105cym odgadn\u0105\u0107 wiek kamienicy s\u0105siada czy nazwisko architekta interesuj\u0105cego obiektu w centrum miasta.<\/p>\n

\"17134315940_74682d015c_k\"<\/a><\/p>\n

Mog\u0142oby si\u0119 si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce wizualizacja danych liczbowych w obiektywny spos\u00f3b oddaje histori\u0119 miasta \u2013 nic bardziej mylnego. Przede wszystkim medium to sprzyja ilustrowaniu proces\u00f3w spo\u0142ecznych i ekonomicznych, a niekoniecznie opowiadaniu historii zdominowanej przez, sk\u0105din\u0105d wa\u017cne, wydarzenia polityczne, wojny i strajki. By\u0107 mo\u017ce wzmo\u017cone zainteresowanie miejsko\u015bci\u0105 i pr\u00f3by poprawy jako\u015bci \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w sk\u0142oni\u0105 nas do si\u0119gania po bardziej zaawansowane metody badawcze, bazuj\u0105ce na analizie i wizualizacji du\u017cych zbior\u00f3w danych. W ten spos\u00f3b sta\u0142yby si\u0119 one nie tylko atrakcyjnym sposobem opowiadania historii, ale przede wszystkim narz\u0119dziem wspomagaj\u0105cym planowanie przyjaznych miast.<\/p>\n

Karol Piekarski kieruje katowickim MediaLabem, jest dost\u0119pny na Twitterze<\/a>.<\/p>\n

***<\/p>\n

Wystawa \u201eApetyt na radykaln\u0105 zmian\u0119. Katowice 1865\u20132015″<\/a>\u00a0powsta\u0142a w ramach Medialabu Katowice prowadzonego przez Instytucj\u0119 Kultury Katowice \u2013 Miasto Ogrod\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ostatnich kilkunastu latach technologie cyfrowe radykalnie zmieni\u0142y spos\u00f3b opowiadania historii.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[104,72],"tags":[102,103],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/571"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=571"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":585,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/571\/revisions\/585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/portretymiast\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}