{"id":3137,"date":"2017-04-29T16:05:22","date_gmt":"2017-04-29T14:05:22","guid":{"rendered":"http:\/\/seryjni.blog.polityka.pl\/?p=3137"},"modified":"2017-05-01T23:21:04","modified_gmt":"2017-05-01T21:21:04","slug":"nolite-te-bastardes-carbonrundorum-o-swietnej-opowiesci-podrecznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/2017\/04\/29\/nolite-te-bastardes-carbonrundorum-o-swietnej-opowiesci-podrecznej\/","title":{"rendered":"Nolite te bastardes carborundorum – o \u015bwietnej „Opowie\u015bci podr\u0119cznej”"},"content":{"rendered":"

\"The<\/a>Pogoda raczej szklana, na szcz\u0119\u015bcie s\u0105 dobre seriale. W\u015br\u00f3d nich pokazywana w Polsce przez ShowMax „Opowie\u015b\u0107 podr\u0119cznej” – 10-odcinkowa adaptacja powie\u015bciowej antyutopii Margaret Atwood z 1985 r., okrzykni\u0119ta jednym z najwi\u0119kszych serialowych wydarze\u0144 roku. S\u0142usznie.
\n
\nW POLITYCE pisz\u0119<\/a> szerzej i o samym serialu, i – przede wszystkim – o genezie i odbiorze ksi\u0105\u017cki, chyba najg\u0142o\u015bniejszej powie\u015bci w karierze 77-leniej dzi\u015b Atwood, zdobywczyni niezliczonych nagr\u00f3d i zliczonej, p\u00f3\u0142toramilionowej rzeszy \u015bledz\u0105cych na Twitterze. Tu o tym pokr\u00f3tce.<\/p>\n

Atwood zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 „Opowie\u015b\u0107 podr\u0119cznej” („Handmaid’s Tale”), kt\u00f3ra po latach znajdzie uznanie zar\u00f3wno jako przejmuj\u0105ca, napisana w formie pami\u0119tnika\u00a0opowie\u015b\u0107 o ucisku kobiet, jak i przera\u017caj\u0105co realistyczna wizja przysz\u0142o\u015bci w Berlinie Zachodnim. Atmosfer\u0119 permanentnej inwigilacji i poczucia zagro\u017cenia powie\u015b\u0107 zawdzi\u0119cza wycieczkom autorki za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119, do Berlina Wschodniego i Czechos\u0142owacji.<\/p>\n

Ale\u00a0tak\u017ce\u00a0wie\u015bci z innych ni\u017c nasza cz\u0119\u015bci\u00a0\u015bwiata w roku 1984\u00a0– wielopoziomowe skojarzenia z dzie\u0142em Orwella uzasadnione –\u00a0nie napawa\u0142y, zw\u0142aszcza kobiet, optymizmem. W\u00a0Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii umacnia\u0142 si\u0119 konserwatyzm, w Iranie ajatollahowie konstytuowali\u00a0swoj\u0105 teokratyczn\u0105 republik\u0119, w kt\u00f3rej rzesze do niedawna niezale\u017cnych, wykszta\u0142conych kobiet stawa\u0142y si\u0119 okutan\u0105\u00a0w chust\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 swoich m\u0119\u017c\u00f3w, ojc\u00f3w i braci.\"The<\/a>Powie\u015b\u0107 i do\u015b\u0107 wiernie za ni\u0105\u00a0pod\u0105\u017caj\u0105cy serial (produkcja MGM i platformy Hulu) nie dzia\u0142a\u0142yby tak bardzo na wyobra\u017ani\u0119, gdyby nie trzy czynniki. Po pierwsze – \u015bwiat republiki Gileadu, stworzonej jako odpowied\u017a ameryka\u0144skich „jastrz\u0119bi” na ataki islamskich terroryst\u00f3w (mo\u017ce sfingowane) na USA i ufundowanej na elementach Starego Testamentu, ogl\u0105damy oczami ubezw\u0142asnowolnionej przez nowy system kobiety, tytu\u0142owej podr\u0119cznej.<\/p>\n

Podr\u0119czne to kasta p\u0142odnych kobiet, kt\u00f3re – wzorem biblijnej przypowie\u015bci o Jakubie i jego bezp\u0142odnych \u017conach Racheli i Lei, kt\u00f3rym potomstwo urodzi\u0142y niewolnice-surogatki – przydzielane s\u0105 dygnitarzom nowego systemu, zwanym komendantami, by zosta\u0107 przez nich zap\u0142odnione (w ceremoniach z udzia\u0142em ich bezp\u0142odnych \u017con) i tym sposobem zapewni\u0107 republice przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

„Kiedy\u015b mia\u0142am inne imi\u0119, ale teraz jest zakazane. Wiele rzeczy jest teraz zakazanych” – s\u0142yszymy my\u015bli g\u0142\u00f3wnej bohaterki w jednej z pierwszych scen serialu. Imiona podr\u0119cznych pochodz\u0105 od tych, kt\u00f3rym aktualnie\u00a0s\u0142u\u017c\u0105. Tytu\u0142owa jest w\u0142asno\u015bci\u0105 komendanta Freda Waterforda (Joseph Fiennes), wi\u0119c nazywa si\u0119 Freda (w oryginale Offred).<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, co m\u00f3wi Freda, to narzucone przez system albo ostro\u017cno\u015b\u0107 nic nieznacz\u0105ce frazesy, podobnie jest z ruchem – skonwencjonalizowanym, wymuszonym przez str\u00f3j,\u00a0kt\u00f3ry przypomina ubrania ameryka\u0144skich kwakr\u00f3w albo postaci z obraz\u00f3w Vermeera. Graj\u0105ca j\u0105 Elisabeth Moss (gwiazda seriali „Mad Men” i „Top of the Lake”) przyznawa\u0142a w wywiadach, \u017ce stworzenie\u00a0postaci, kt\u00f3rej osobowo\u015b\u0107 nie ujawnia si\u0119 ani przez wypowiedzi, ani przez ruch, by\u0142o sporym wyzwaniem.\"The<\/a>Wysz\u0142o fenomenalnie. Ogl\u0105damy \u017cywego cz\u0142owieka, uwi\u0119zionego i szamocz\u0105cego si\u0119 w klatce skr\u0119powanego cia\u0142a i takiej samej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Tw\u00f3rcy postawili na zderzenie opresyjnego systemu z p\u0142yn\u0105cymi z offu my\u015blami, wspomnieniami, z\u0142o\u015bliwymi ripostami Fredy oraz zbli\u017ceniami na jej twarz – kamera rejestruje wyraz oczu aktorki, drgnienia mi\u0119\u015bni.<\/p>\n

Jeszcze wi\u0119ksze wra\u017cenie robi\u0105 flashbacki – wspomnienia Fredy z przera\u017cajaco niedawnych czas\u00f3w, gdy by\u0142a kobiet\u0105 tak\u0105 jak my: najpierw szukaj\u0105c\u0105 swojej drogi studentk\u0105, potem pracownic\u0105 wydawnictwa, kochank\u0105, \u017con\u0105 i matk\u0105. Czytaj\u0105c\u0105, pal\u0105c\u0105, pij\u0105c\u0105, chodz\u0105c\u0105 w jeansach, uprawiaj\u0105c\u0105 jogging.\u00a0Trzy lata p\u00f3\u017aniej czytanie jest zakazane, podobnie jak u\u017cywki – podr\u0119czne s\u0105 tylko koniecznym dodatkiem do swoich narz\u0105d\u00f3w rodnych.<\/p>\n

I trzecia rzecz. Wymy\u015blona\u00a0przez Atwood i wspaniale od\/stworzona wizja rzeczywisto\u015bci tak silnie dzia\u0142a na wyobra\u017ani\u0119 tak\u017ce dlatego, \u017ce jest zbudowana ze znanych nam element\u00f3w. Nie ma tu futuryzmu spod znaku lataj\u0105cych samochod\u00f3w, jest \u015bwiat bardzo podobny do naszego, ale z uzbrojonymi w karabiny \u017co\u0142nierzami na ka\u017cdym rogu, z wszechobecnymi szpiegami (zwanymi Oczami), kastowym spo\u0142ecze\u0144stwem, sterroryzowanym i nawzajem si\u0119 inwigiluj\u0105cym oraz realizowan\u0105 na tysi\u0105c sposob\u00f3w ideologi\u0105 uleg\u0142o\u015bci i rozrodczo\u015bci.\"The<\/a>A wszystko to ma\u00a0poz\u00f3r \u0142adu i harmonii, przynajmniej gdy nie wida\u0107 \u017co\u0142nierzy i twarzy kobiet. Porz\u0105dek i spok\u00f3j na ulicach, brak po\u015bpiechu, kobiety w malowniczych strojach dw\u00f3jkami zmierzaj\u0105ce na zakupy,\u00a0design bogatych dom\u00f3w, asystowanie przy porodach… Idylla lat 50., za kt\u00f3r\u0105 tylu dzi\u015b\u00a0t\u0119skni, sprzed rewolucji seksualnej.<\/p>\n

Serial, kt\u00f3ry ma premier\u0119 w czasach, gdy \u015bwiat zalewa kolejna fala konserwatyzmu z antykobiec\u0105, mizoginistyczn\u0105 retoryk\u0105 – od\u00a0prezydentury Donalda Trumpa w USA po\u00a0w\u0142adz\u0119 PiS w Polsce –\u00a0przynosi te\u017c wa\u017cne dzi\u015b pytania.\u00a0Dlaczego wolne, liberalne spo\u0142ecze\u0144stwa godz\u0105 si\u0119 na ograniczanie swojej sfery wolno\u015bci? Jak nie przeoczy\u0107 momentu, po kt\u00f3rym ju\u017c b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano na protest? Jak wygl\u0105daj\u0105 mechanizmy ustanawiania dyktatury?\"Shut<\/a>Zapytana, czy „Opowie\u015b\u0107 podr\u0119cznej” mia\u0142a by\u0107\u00a0przepowiedni\u0105 przysz\u0142o\u015bci, Atwood odpowiada\u0142a, \u017ce raczej antyprzepowiedni\u0105, antyproroctwem. Powsta\u0142a z\u00a0nadziej\u0105, \u017ce tak sugestywny opis koszmarnej przysz\u0142o\u015bci pozwoli jej w takim w\u0142a\u015bnie kszta\u0142cie unikn\u0105\u0107. Oby.<\/p>\n

Jedna z wa\u017cniejszych fraz w powie\u015bci i serialu brzmi: „Nolite te bastardes carborundorum” – Nie daj si\u0119 zgn\u0119bi\u0107 sukinsynom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pogoda raczej szklana, na szcz\u0119\u015bcie s\u0105 dobre seriale. W\u015br\u00f3d nich pokazywana w Polsce przez ShowMax „Opowie\u015b\u0107 podr\u0119cznej” – 10-odcinkowa adaptacja powie\u015bciowej antyutopii Margaret Atwood z 1985 r., okrzykni\u0119ta jednym z najwi\u0119kszych serialowych wydarze\u0144 roku. S\u0142usznie.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,18],"tags":[98,858,639,821,839],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3137"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3137"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3152,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3137\/revisions\/3152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}