{"id":3870,"date":"2018-01-21T12:22:08","date_gmt":"2018-01-21T11:22:08","guid":{"rendered":"http:\/\/seryjni.blog.polityka.pl\/?p=3870"},"modified":"2018-01-21T12:41:22","modified_gmt":"2018-01-21T11:41:22","slug":"ten-ktory-puka-do-drzwi-wlasnie-mija-dekada-od-premiery-genialnego-breaking-bad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/2018\/01\/21\/ten-ktory-puka-do-drzwi-wlasnie-mija-dekada-od-premiery-genialnego-breaking-bad\/","title":{"rendered":"Ten, kt\u00f3ry puka do drzwi – w\u0142a\u015bnie mija dekada od premiery genialnego „Breaking Bad”"},"content":{"rendered":"

Dekad\u0119\u00a0od pierwszego spotkania z Walterem Whitem wci\u0105\u017c trudno o serial r\u00f3wnie z\u0142o\u017cony, wci\u0105gaj\u0105cy, poruszaj\u0105cy i… zdradziecki co „Breaking Bad”. Przypominam sw\u00f3j tekst napisany dla POLITYKI na fina\u0142 genialnej serii.
\n
\nLos przeczo\u0142ga\u0142 Waltera White\u2019a. Gdy go poznajemy, obchodzi 50. urodziny, a\u00a0do chudej pensji nauczyciela chemii dorabia har\u00f3wk\u0105 w\u00a0myjni samochodowej, gdzie kupionymi przez nadzianych rodzic\u00f3w furami zaje\u017cd\u017caj\u0105 jego uczniowie. Ma nastoletniego syna z\u00a0pora\u017ceniem m\u00f3zgowym i\u00a0\u017con\u0119 w\u00a0nieplanowanej ci\u0105\u017cy. W\u0142a\u015bnie dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce ma te\u017c nieoperowalnego raka p\u0142uc w\u00a0trzecim stadium, a\u00a0jego ubezpieczenie zdrowotne pozwoli mu jedynie na \u0142agodniejsze, spowolnione umieranie, za wszystko inne: chemi\u0119, na\u015bwietlania i\u00a0ewentualn\u0105 operacj\u0119, musia\u0142by zap\u0142aci\u0107 z\u00a0w\u0142asnej kieszeni. Kt\u00f3ra jest pusta.<\/p>\n

Tak samo \u2013 pusto i\u00a0chudo \u2013 jawi mu si\u0119 przysz\u0142o\u015b\u0107 rodziny pozostawionej bez grosza po jego \u015bmierci. Sw\u00f3j los znosi jak Hiob, w\u00a0milczeniu. Tylko cz\u0142owiek z\u00a0kamieniem zamiast serca nie westchn\u0105\u0142by ze wsp\u00f3\u0142czuciem.<\/p>\n

Kiedy szwagier \u2013 agent antynarkotykowy \u2013 w\u00a0ramach urodzinowego prezentu zabiera go na akcj\u0119, Walter orientuje si\u0119, \u017ce jeden z\u00a0jego by\u0142ych uczni\u00f3w, Jesse Pinkman, jest producentem i\u00a0dilerem narkotyk\u00f3w. Zamiast go ratowa\u0107, szanta\u017cem wchodzi z\u00a0nim w\u00a0narkotykow\u0105 sp\u00f3\u0142k\u0119. Kupuj\u0105 30-letniego kampera, ruszaj\u0105 na pustyni\u0119 i\u00a0zaczynaj\u0105 \u201egotowa\u0107\u201d. Tak powstaje manufaktura najlepszej metamfetaminy na Po\u0142udniowym Zachodzie. Od tego zaczynaj\u0105 si\u0119 nowe ambicje Waltera White\u2019a\u00a0i\u00a0jeden z\u00a0najlepszych seriali ostatnich lat.<\/p>\n

\u201eBreaking Bad\u201d zdoby\u0142 uznanie zar\u00f3wno widz\u00f3w, jak i\u00a0krytyk\u00f3w. Ogl\u0105dalno\u015b\u0107 ros\u0142a ca\u0142y czas przez sze\u015b\u0107 lat emisji \u2013 na koniec w\u00a0samej Ameryce ogl\u0105da\u0142o serial ponad sze\u015b\u0107 milion\u00f3w ludzi, czterokrotnie wi\u0119cej ni\u017c na pocz\u0105tku serii. Tw\u00f3rcy i\u00a0aktorzy zdobyli morze nagr\u00f3d. W\u00a0recenzjach norm\u0105 by\u0142 zachwyt nad genialnym scenariuszem, wy\u015bmienitym aktorstwem zar\u00f3wno odtw\u00f3rc\u00f3w pierwszoplanowych postaci, jak i\u00a0najmniejszych nawet epizod\u00f3w, nad wyrafinowan\u0105 gr\u0105 z\u00a0klasyk\u0105 kina i\u00a0motywami popkultury, wizualnym wysmakowaniem ka\u017cdego kadru.\u201eForbes\u201d zauwa\u017cy\u0142 przed fina\u0142em serii, \u017ce skupienie na detalach u\u00a0tw\u00f3rc\u00f3w serialu przypomina prac\u0119 nad jajkami Faberg\u00e9. Przy okazji uzna\u0142 \u201eBreaking Bad\u201d za najlepszy program telewizyjny w\u00a0dziejach i nie by\u0142 w\u00a0tym odosobniony. \u201eSerial tak uzale\u017cniaj\u0105cy jak meta, kt\u00f3r\u0105 gotuje g\u0142\u00f3wny bohater, i\u00a0tak samo podst\u0119pny\u201d \u2013 pisali entuzja\u015bci. Nale\u017ca\u0142 do nich sam Stephen King, kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 na Twitterze, \u017ce serial jest \u201enajlepsz\u0105 telewizyjn\u0105 produkcj\u0105 ze scenariuszem\u201d.<\/p>\n

Publicysta \u201eTime\u2019a\u201d James Poniewozik uzna\u0142 \u201eBreaking Bad\u201d za najbardziej moraln\u0105 produkcj\u0119 w\u00a0dziejach telewizji. Niemaj\u0105c\u0105 nic wsp\u00f3lnego z\u00a0bajkami dla grzecznych dzieci, bardziej ju\u017c z\u00a0filozoficzn\u0105 przypowie\u015bci\u0105, pe\u0142n\u0105 pu\u0142apek my\u015blowych, trudnych wybor\u00f3w i\u00a0pyta\u0144, kt\u00f3re widz, pod\u0105\u017caj\u0105c za bohaterami, musi sobie postawi\u0107.<\/p>\n

\u201eTo opowie\u015b\u0107 o\u00a0tym, jak dzia\u0142a moralno\u015b\u0107, jak upada, co decyduje o\u00a0tym, \u017ce jeste\u015b dobrym albo z\u0142ym cz\u0142owiekiem, jak ziarno z\u0142a znajduje nabywc\u0119 i\u00a0jak kie\u0142kuje\u201d. Tak\u017ce o\u00a0tym, jak usprawiedliwiamy swoje z\u0142e uczynki i\u00a0jak pr\u00f3bujemy si\u0119 odrodzi\u0107.<\/p>\n

\u201eBreaking Bad\u201d to w\u00a0istocie 62-odcinkowa, precyzyjnie skonstruowana, wyrafinowana gra z\u00a0sumieniem: niemal ka\u017cdego z\u00a0bohater\u00f3w i\u00a0widza. Pomys\u0142 tw\u00f3rcy serialu Vince\u2019a\u00a0Gilligana by\u0142 tyle\u017c prosty co szata\u0144ski: protagonista przez pi\u0119\u0107 sezon\u00f3w staje si\u0119 antagonist\u0105, a\u00a0widz ma rosn\u0105cy dyskomfort moralny. Komu tak naprawd\u0119 kibicuje i\u00a0czy trzymaj\u0105c kciuki za Waltera White\u2019a, sam nie przekracza granicy z\u0142a?<\/p>\n

\u201eWszyscy k\u0142ami\u0105\u201d \u2013 ulubione powiedzenie doktora House\u2019a \u2013 jest w\u00a0\u015bwiecie \u201eBreaking Bad\u201d oczywisto\u015bci\u0105. Bohaterowie oszukuj\u0105, omamiaj\u0105, szukaj\u0105 s\u0142abych punkt\u00f3w przeciwnika, takiej kombinacji s\u0142\u00f3w, kt\u00f3ra otworzy jego serce i\u00a0sprawi, \u017ce \u2013 niby z\u00a0w\u0142asnej woli \u2013 stanie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ich planu.Paranoja (w\u00a0czym du\u017ca zas\u0142uga niepokoj\u0105cych uj\u0119\u0107, filmowania w\u00a0stylu Davida Lyncha) jest u\u00a0Gilligana normalnym stanem umys\u0142u. I\u00a0do\u015b\u0107 szybko udziela si\u0119 widzom. Internetowe fora pe\u0142ne\u00a0by\u0142y spekulacji, czy kolor koszul Walta w\u00a0ostatnich odcinkach niesie informacj\u0119, kogo tym razem zabi\u0142, a\u00a0fakt, \u017ce sam uk\u0142ada na talerzu bekon na jajkach w\u00a0liczb\u0119 lat \u2013 urodzinowa tradycja w\u00a0domu White\u2019\u00f3w \u2013 \u015bwiadczy o\u00a0tym, \u017ce nie ma ju\u017c rodziny.<\/p>\n

\u201eKiedy robimy co\u015b z\u00a0dobrych powod\u00f3w, nie mamy si\u0119 o\u00a0co martwi\u0107. A\u00a0nie ma lepszego powodu ni\u017c rodzina\u201d \u2013 t\u0142umaczy\u0142 Walt \u017conie. To dla\u00a0rodziny wchodzi w\u00a0narkotykow\u0105 sp\u00f3\u0142k\u0119, dla niej wytruwa konkurencj\u0119 i\u00a0dla niej celuje z\u00a0pistoletu w\u00a0stron\u0119, z\u00a0kt\u00f3rej dochodzi sygna\u0142 policyjnych syren.Jednocze\u015bnie to wci\u0105\u017c zwyczajny cz\u0142owiek, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0niecodziennej sytuacji i\u00a0reaguje na okoliczno\u015bci. Nosi bia\u0142e dziecinne majtki, bez okular\u00f3w jest \u015blepy jak kret, je\u017adzi pierdo\u0142owatym samochodem. No i\u00a0ma raka.<\/p>\n

Bryan Cranston za rol\u0119 Waltera zdoby\u0142 m.in.\u00a0cztery statuetki Emmy Awards \u2013 s\u0142usznie. Z\u00a0Gilliganem po raz pierwszy spotkali si\u0119 kilka lat przed produkcj\u0105 \u201eBB\u201d, na planie jednego z\u00a0odcink\u00f3w legendarnego serialu \u201eZ\u00a0archiwum X\u201d. Gilligan by\u0142 wsp\u00f3\u0142producentem, wsp\u00f3\u0142autorem scenariuszy i\u00a0re\u017cyserem ponad 40 odcink\u00f3w serialu, Cranston pojawi\u0142 si\u0119 w\u00a0jednym. Zagra\u0142 terminalnie chorego, zdesperowanego antysemit\u0119, kt\u00f3ry bierze agenta Muldera jako zak\u0142adnika. Ju\u017c wtedy zaimponowa\u0142 Gilliganowi rzadk\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wzbudzania w\u00a0tym samym momencie jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142czucia i\u00a0odrazy.W \u201eBreaking Bad\u201d wyni\u00f3s\u0142 t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 na wy\u017cyny geniuszu. W\u00a0jednej chwili jest cz\u0142owiekiem, kt\u00f3remu kumulowana latami frustracja, poczucie permanentnej przegranej, zw\u0142aszcza na polu zawodowym, zaburzy\u0142a granic\u0119 mi\u0119dzy dobrem i\u00a0z\u0142em. Zwierza si\u0119 szwagrowi, \u017ce przez ca\u0142e \u017cycie si\u0119 martwi\u0142, nie sypia\u0142 po nocach, obawiaj\u0105c si\u0119 kolejnego dnia. Teraz, gdy ma raka, wreszcie sypia dobrze. Strach min\u0105\u0142. Pojawi\u0142o si\u0119 pragnienie odwetu i\u00a0w\u0142adzy. Temu Walterowi wsp\u00f3\u0142czujemy i\u00a0jako\u015b go usprawiedliwiamy.<\/p>\n

W\u00a0drugiej \u2013 jest urodzonym manipulatorem, kt\u00f3ry ka\u017cdego, z\u00a0najbli\u017cszymi na czele, wykorzysta do realizacji swojego planu. Z\u00a0precyzj\u0105 naukowca wyszukuje w\u00a0ka\u017cdym jego s\u0142aby punkt, potrafi gra\u0107 si\u0142\u0105 i\u00a0s\u0142abo\u015bci\u0105, k\u0142amstwem i\u00a0brutaln\u0105 prawd\u0105. Chwali si\u0119 \u017conie zegarkiem \u2013 prezentem urodzinowym od cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jeszcze niedawno celowa\u0142 z\u00a0pistoletu w\u00a0jego g\u0142ow\u0119 i\u00a0z\u00a0ca\u0142ego serca \u017cyczy\u0142 mu \u015bmierci.<\/p>\n

Pierwotny cel ca\u0142ej gry: rodzina i\u00a0ch\u0119\u0107 zapewnienia jej bytu, przestaje si\u0119 liczy\u0107, cho\u0107 Walter do ko\u0144ca b\u0119dzie usprawiedliwia\u0142 swoje coraz gorsze post\u0119pki walk\u0105 o\u00a0jej dobro. \u201eBreaking Bad\u201d ma wiele warstw: obok pe\u0142nej nieprzewidywalnych zwrot\u00f3w akcji, obejmuj\u0105cej wielopi\u0119trowe intrygi i\u00a0rozgrywki (z\u00a0kartelami narkotykowymi i\u00a0wydzia\u0142em antynarkotykowym), jest te\u017c miejsce na kameralny, wstrz\u0105saj\u0105cy i\u00a0rewelacyjnie zagrany dramat psychologiczny.Miejsce rodziny i\u00a0pieni\u0119dzy zajmie budowa narkoimperium i\u00a0pragnienie w\u0142adzy: \u201eJa nie jestem w\u00a0niebezpiecze\u0144stwie. To ja jestem niebezpiecze\u0144stwem \u2013 wykrzyczy sterroryzowanej \u017conie. \u2013 Jestem tym, kt\u00f3ry puka do drzwi\u201d (\u201eTime\u201d zaliczy t\u0119 kwesti\u0119 Waltera z\u00a04. sezonu do najlepszych cytat\u00f3w 2011\u00a0r.). W\u00a0ci\u0105gu pi\u0119ciu sezon\u00f3w przeszed\u0142 drog\u0119 od Rysia z \u201eKlanu\u201d do Szekspirowskiego Ryszarda III.<\/p>\n

Czy temu Walterowi jeszcze mo\u017cna wsp\u00f3\u0142czu\u0107? Czy mo\u017cna go zrozumie\u0107? Na pewno z\u00a0innymi s\u0142awnymi antybohaterami wsp\u00f3\u0142czesnej telewizji jest \u0142atwiej. Dexter Morgan zabija\u0142 i\u00a0to seryjnie, ale jednak g\u0142\u00f3wnie z\u0142ych: morderc\u00f3w, pedofil\u00f3w… Doktor House bywa\u0142 irytuj\u0105cy, te\u017c zawsze mia\u0142 plan, traktowa\u0142 ludzi przedmiotowo, ale jednak ocala\u0142 im \u017cycie.<\/p>\n

A\u00a0mo\u017ce chocia\u017c wyrzuty sumienia? Walter White na sw\u00f3j spos\u00f3b pami\u0119ta o\u00a0wyrz\u0105dzonym z\u0142u, o\u00a0winnych i\u00a0niewinnych ofiarach, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142 na stosie swoich ambicji: odkraja sk\u00f3rki od chleba, jak to robi\u0142a jego pierwsza ofiara, po innej przejmuje styl ubierania, o\u00a0kolejnej przypomina mu oko r\u00f3\u017cowego pluszowego misia, kt\u00f3re zawsze ma przy sobie; krytycy pisali: \u201eR\u00f3\u017cowy mi\u015b nie przestaje oskar\u017ca\u0107\u201d. Jednak to nie ofiary sp\u0119dzaj\u0105 mu sen z\u00a0powiek, tylko planowanie kolejnych etap\u00f3w swoich rozgrywek, a\u00a0potem ch\u0119\u0107 ocalenia zebranych d\u00f3br i\u00a0obrony pozycji.<\/p>\n

Fina\u0142ow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 serialu stacja AMC promowa\u0142a klipem wideo z\u00a0Cranstonem recytuj\u0105cym \u201eOzymandiasa\u201d, wiersz Percy\u2019ego Bysshego Shelleya, w\u00a0kt\u00f3rym podr\u00f3\u017cnik natyka si\u0119 na zrujnowany pos\u0105g faraona Ramzesa II. Napis na nim g\u0142osi: \u201eJa jestem Ozymandias, kr\u00f3l kr\u00f3l\u00f3w. Mocarze!\/Patrzcie na moje dzie\u0142a i\u00a0przed moj\u0105 chwa\u0142\u0105\/Gi\u0144cie z\u00a0rozpaczy!\u201d. Co, patrz\u0105c na ruin\u0119, podr\u00f3\u017cnik gorzko komentuje: \u201eWi\u0119cej nic ju\u017c nie zosta\u0142o\/Gdzie st\u0105pi\u0107, gruz bezkszta\u0142tny\/oczom si\u0119 uka\u017ce\/I\u00a0piaski bielej\u0105ce w\u00a0pustyni obszarze\u201d (t\u0142umaczenie Adama Asnyka).<\/p>\n

Pierwotnie akcja \u201eBreaking Bad\u201d mia\u0142a si\u0119 toczy\u0107 w\u00a0Kalifornii, a\u00a0serial stylistycznie nawi\u0105zywa\u0107 do kultowego \u201eFrancuskiego \u0142\u0105cznika\u201d Williama Friedkina z\u00a01971\u00a0r. Jednak powody podatkowe zadecydowa\u0142y o\u00a0przeniesieniu zdj\u0119\u0107 do Albuquerque w\u00a0Nowym Meksyku.<\/p>\n

Miasteczko mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 wydaniem na \u015bwiat Jeffa Bezosa, tw\u00f3rcy Amazona, a\u00a0ca\u0142y stan \u2013 najwi\u0119kszym w\u00a0Stanach Zjednoczonych odsetkiem ludzi z\u00a0wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem oraz osi\u0105gni\u0119ciami naukowymi, tyle\u017c donios\u0142ymi co dyskusyjnymi, z\u00a0bomb\u0105 atomow\u0105 na czele. Wykorzystuj\u0105cy wiedz\u0119 chemiczn\u0105 do produkcji silnie uzale\u017cniaj\u0105cego narkotyku Walter White wpisuje si\u0119 wi\u0119c w\u00a0d\u0142ug\u0105 i\u00a0pot\u0119\u017cn\u0105 lokaln\u0105 tradycj\u0119.Du\u017ce znaczenie mia\u0142 tak\u017ce le\u017c\u0105cy po s\u0105siedzku Meksyk, ze swoj\u0105 odmienn\u0105, egzotyczn\u0105 (wspania\u0142a scena z\u00a0meksyka\u0144skimi mafiosami odbywaj\u0105cymi na kolanach pielgrzymk\u0119 do sanktuarium, w\u00a0intencji zemsty) z\u00a0punktu widzenia intelektualisty Waltera kultur\u0105 oraz kartelami narkotykowymi. Ale najistotniejsza jest rozci\u0105gaj\u0105ca si\u0119 tu\u017c za miastem pustynia. Ksi\u0119\u017cycowe krajobrazy z\u00a0p\u0119dz\u0105cymi w\u00a0przyspieszonym tempie po lazurowym niebie chmurami sta\u0142y si\u0119 nie tylko wizyt\u00f3wk\u0105 wysmakowanego wizualnie serialu, ale tak\u017ce swoist\u0105 metafor\u0105 dusz g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3rych cywilizacja blisko s\u0105siaduje z\u00a0gro\u017anym \u017cywio\u0142em natury.<\/p>\n

Gilligan sw\u00f3j serial nazywa\u0142 postmodernistycznym westernem. Nie tylko dlatego, \u017ce wa\u017cnym miejscem dla bohater\u00f3w jest india\u0144ski rezerwat To\u2019hajiilee na pustyni, gdzie w\u00a0rozpadaj\u0105cym si\u0119 kamperze (zwanym Kryszta\u0142ow\u0105 Kryp\u0105) Walter i\u00a0Jesse produkuj\u0105 swoj\u0105 pierwsz\u0105 parti\u0119 metamfetaminy. Nie tylko dlatego, \u017ce Walt \u2013 ju\u017c jako Heisenberg, bo taki gro\u017any, lecz naukowy przydomek przyj\u0105\u0142 \u2013 nosi kapelusz, \u017ce nie brakuje strzelanin, po\u015bcig\u00f3w, dobrego szeryfa czy nawet widowiskowego napadu na poci\u0105g. S\u0105 nawi\u0105zania do spaghetti western\u00f3w Sergio Leone, a\u00a0groteska i\u00a0absurdalne dialogi to ho\u0142d z\u0142o\u017cony produkcjom Quentina Tarantino i\u00a0Roberta Rodrigueza.<\/p>\n