{"id":4501,"date":"2018-11-30T08:30:03","date_gmt":"2018-11-30T07:30:03","guid":{"rendered":"http:\/\/seryjni.blog.polityka.pl\/?p=4501"},"modified":"2018-11-30T11:16:53","modified_gmt":"2018-11-30T10:16:53","slug":"1983-pierwszy-polski-serial-netflixa-zbyt-duze-oczekiwania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/seryjni\/2018\/11\/30\/1983-pierwszy-polski-serial-netflixa-zbyt-duze-oczekiwania\/","title":{"rendered":"„1983”, pierwszy polski serial Netflixa – zbyt du\u017ce oczekiwania?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Ju\u017c mo\u017cna si\u0119 na w\u0142asne oczy przekona\u0107, czym i jaki jest „1983” Netflixa. Pierwszy serial platformy nakr\u0119cony w Polsce, dost\u0119pny jednocze\u015bnie w 190 krajach – do abonent\u00f3w w tylu Netflix dociera – w rzadko realizowanym nad Wis\u0142\u0105 gatunku political fiction, z alternatywn\u0105 wizj\u0105 Polski autorstwa Joshui Longa, Amerykanina od kilku lat mieszkaj\u0105cego w Warszawie, i Agnieszki Holland…
\n
\nOczekiwania faktycznie by\u0142y olbrzymie. Tak\u017ce dlatego, \u017ce powoli przestaje obowi\u0105zywa\u0107 zakl\u0119cie „dobre jak na polski” serial czy film. W kinie ju\u017c jaki\u015b czas temu nadrobili\u015bmy dystans do, przynajmniej europejskich, produkcji, ta jesie\u0144 dawa\u0142a za\u015b nadziej\u0119, \u017ce w dziedzinie serialowej b\u0119dzie podobnie – skr\u00f3cimy dystans dziel\u0105cy nas od czo\u0142\u00f3wki.<\/p>\n

I nawet je\u015bli „Rojst” Showmaxa, „Znaki” AXN czy „Nielegalni” Canal+ nie s\u0105 idea\u0142ami, to realizacyjnie i scenariuszowo nie odbiegaj\u0105 od \u015bredniej europejskiej.<\/p>\n

„1983” b\u0119dzie szczeg\u00f3lnie por\u00f3wnywane do „\u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142”, bo Netflix i HBO graj\u0105 – i konkuruj\u0105 – w tej samej globalnej lidze serialowej. Produkcja Jakuba \u017bulczyka i Krzysztofa Skoniecznego, te\u017c niepozbawiona wad, porywa brawur\u0105 realizacyjn\u0105 i rozbuchaniem wizualnym, a tak\u017ce ambicj\u0105 sportretowania wsp\u00f3\u0142czesnej Polski, symbolicznego uchwycenia epoki wilczego kapitalizmu nad Wis\u0142\u0105.<\/p>\n

Ten przyd\u0142ugi wst\u0119p by\u0142 po to, by nakre\u015bli\u0107 kontekst, w jakim pojawia si\u0119 i musi sobie radzi\u0107 produkcja Netflixa. Do tego mo\u017cna by jeszcze dorzuci\u0107 nasuwaj\u0105ce si\u0119 por\u00f3wnania do innych wizji political fiction (od ameryka\u0144skich „Cz\u0142owieka z wysokiego zamku” Amazona czy „Opowie\u015bci podr\u0119cznej” po norweskich „Okupowanych”) i do innych europejskich produkcji Netflixa (np. niemiecki „Dark”).\"\"<\/a>Rozbudzone oczekiwania polskich widz\u00f3w jednak niekoniecznie zgrywaj\u0105 si\u0119 w czasie z obecn\u0105 globaln\u0105 strategi\u0105 Netflixa, kt\u00f3ra zak\u0142ada p\u00f3j\u015bcie w ilo\u015b\u0107, a je\u015bli przy tym tu i \u00f3wdzie pojawi si\u0119 ponadprzeci\u0119tna jako\u015b\u0107, to tym lepiej. Generalnie rz\u0105dzi zasada „good enough” i uniwersalnie. Krytycy narzekaj\u0105,\u00a0ale platforma walczy dzi\u015b o globalne masy przed ekranami, a nie jednostki.<\/p>\n

„1983” to wynik takiego w\u0142a\u015bnie podej\u015bcia. Serial uniwersalny do b\u00f3lu, a wi\u0119c te\u017c powierzchowny, „kliszowy” i nowoczesny w tym sensie, \u017ce uwzgl\u0119dniaj\u0105cy \u015bwiatowe serialowe trendy.<\/p>\n

Zwyk\u0142e krymina\u0142y to dzi\u015b \u0142atwizna, poprzeczka posz\u0142a w g\u00f3r\u0119, o czas i ciekawo\u015b\u0107 widza konkuruje si\u0119 opowie\u015bciami bardziej skomplikowanymi, z wieloma warstwami, cz\u0119sto tak\u017ce czasowymi, historiami osadzonymi w nieopatrzonej jeszcze scenerii. Nat\u0142ok produkcji i zaostrzaj\u0105ca si\u0119 konkurencja ka\u017c\u0105 walczy\u0107 o wszystkie grupy widz\u00f3w jednocze\u015bnie, st\u0105d coraz wi\u0119cej seriali ma w rolach protagonist\u00f3w bohater\u00f3w reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne pokolenia oraz dwie (co najmniej) p\u0142cie.<\/p>\n

„1983” rozgrywa si\u0119 w alternatywnej Polsce. W wyniku serii zamach\u00f3w z tytu\u0142owego roku komunizm nie upad\u0142 sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Z jakich\u015b niewyja\u015bnionych (przynajmniej w tym sezonie) powod\u00f3w nie tylko w Polsce. Dwie dekady p\u00f3\u017aniej \u015bwiat wci\u0105\u017c jest podzielony na dwa zimnowojenne obozy. Nowoczesna PRL jest krajem zamo\u017cnym, rozwini\u0119tym technologicznie, ale niezwykle opresyjnym. Wszyscy dr\u017c\u0105 przed S\u0142u\u017cb\u0105 Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ra organizuje naloty nawet na podziemne recytacje „Wielkiej improwizacji” z „Dziad\u00f3w”. Rol\u0119 lepszego policjanta gra Milicja Obywatelska. A funkcj\u0119 szarej strefy spe\u0142nia usadowiona na prawym brzegu Wis\u0142y wietnamska dzielnica Ma\u0142y Sajgon.<\/p>\n

Nieoczekiwana para \u015bledczych – Kajetan Skowron (Maciej Musia\u0142), student prawa, lojalistyczny wobec systemu, kt\u00f3ry go wykszta\u0142ci\u0142, w ka\u017cdym znaczeniu tego s\u0142owa, i Anatol Jan\u00f3w (Robert Wi\u0119ckiewicz), zdegradowany za zbytni\u0105 dociekliwo\u015b\u0107, a teraz walcz\u0105cy o przywr\u00f3cenie do dawnej rangi milicjant – zaczyna swoje \u015bledztwo w 2003 r., stopniowo orientuj\u0105c si\u0119, \u017ce ca\u0142a sprawa ma korzenie w tytu\u0142owym 1983. Odkrywaj\u0105 istnienie niejakiej Ofelii (Michalina Olsza\u0144ska) i jej rewolucyjnej Lekkiej Brygady.<\/p>\n

Scenariusz Longa zawiera wi\u0119c serialowy zestaw w\u0105tk\u00f3w „na czasie”. Pytanie, czy na ekranie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w obraz \u017cywy i prowokuj\u0105cy \u017cywe reakcje? Sama zapowied\u017a serii wywo\u0142a\u0142a co prawda \u017cyw\u0105 reakcj\u0119 na prawicy – „Do Rzeczy” ju\u017c wiosn\u0105 straszy\u0142o, \u017ce oto w stulecie odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Amerykanie z Netflixa, rami\u0119 w rami\u0119 z Agnieszk\u0105 Holland, kpi\u0105 z rocznicy, pokazuj\u0105c kraj podleg\u0142y i komunistyczny jeszcze w 2003 r.<\/p>\n

Ogl\u0105dana bez ideologicznych okular\u00f3w wizja autorytarnej Polski jednak nie porywa. Jest do\u015b\u0107 przewidywalna, zbudowana z \u0142atwo rozpoznawalnych klisz.<\/p>\n

Jak przysta\u0142o na systemy opresyjne, rzeczywisto\u015b\u0107 jest szarobura. Z jednej strony szklane wie\u017cowce, kilkana\u015bcie linii metra (przyj\u0119te aplauzem na premierze), „cyfrowe pa\u0144stwo” w dzia\u0142aniu, a nie w wiecznych planach (cho\u0107 wykorzystanie go w duchu chi\u0144skim ka\u017ce zapyta\u0107, czy jest do czego si\u0119 spieszy\u0107),\u00a0w\u0142asne nowoczesne technologie informatyczne i wojskowe, na kt\u00f3re zazdrosnym okiem patrz\u0105 z przeciwnej strony \u017celaznej kurtyny.<\/p>\n

Z drugiej strony – wielkie, odstraszaj\u0105ce gmachy SB i MO, systemowe niszczenie \u015blad\u00f3w po niewygodnych ludziach i wydarzeniach. Zacofana prowincja. Sztampowo, bez inwencji pokazana dzielnica wietnamska – bary i kluby z nagimi kelnerkami. No i zbuntowane podziemie – pod ziemi\u0105. Wida\u0107 stylizacj\u0119 na „Blade Runnera”, ale to ju\u017c strasznie zgrane klisze, no i tu wyst\u0119puj\u0105 w do\u015b\u0107 siermi\u0119\u017cnym jednak wydaniu.<\/p>\n

Szkoda te\u017c, \u017ce Polska z roku 1983 r\u00f3wnie\u017c jest wizj\u0105 alternatywn\u0105. Ogl\u0105damy jakie\u015b zgromadzenia opozycjonist\u00f3w, ale nie pada \u017cadna nazwa, \u017cadne nazwisko, a przecie\u017c has\u0142a „Solidarno\u015b\u0107” czy „Wa\u0142\u0119sa” pozwoli\u0142yby zakorzeni\u0107 ca\u0142\u0105 histori\u0119 w rzeczywisto\u015bci, da\u0107 jej temperatur\u0119. A tak – ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia wra\u017cenie uniwersalnej historii rozgrywanej w uniwersalnej przestrzeni jakiego\u015b uniwersalnego re\u017cimowego kraju o\u00a0ca\u0142kiem przypadkowej nazwie Polska.<\/p>\n

Z ca\u0142kowicie arbitralnie wymy\u015blon\u0105 geopolityk\u0105 do tego. Po o\u015bmiu odcinkach wci\u0105\u017c nie wiemy, sk\u0105d Polska w\u0142a\u015bciwie ma pieni\u0105dze na rozw\u00f3j, egzotyczny alians z Wietnamem nie wyja\u015bnia wszystkiego. Ani dlaczego Zwi\u0105zek Radziecki tym razem pozwala na nasz\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107? Co w tym czasie robi\u0105 Chiny?<\/p>\n

Jakby najwa\u017cniejsze kwestie tw\u00f3rcy zostawili sobie na drugi sezon, zak\u0142adaj\u0105c od razu, \u017ce powstanie.\"\"<\/a>Tymczasem w pierwszej serii niby wiele si\u0119 dzieje, bohaterowie ci\u0105gle gdzie\u015b chodz\u0105, zwiedzaj\u0105 po kolei ka\u017cd\u0105 warstw\u0119 tego \u015bwiata, \u017ceby\u015bmy te\u017c mogli, tylko \u017ce nie robi si\u0119 od tego ciekawie.<\/p>\n

Ca\u0142y – kluczowy dla sezonu – w\u0105tek Lekkiej Brygady wygl\u0105da jak niezamierzona parodia m\u0142odzie\u017cowych ruch\u00f3w rebelianckich: pokazywana z pe\u0142n\u0105 powag\u0105 grupka dzieciak\u00f3w kupuje bro\u0144, hakuje systemy pa\u0144stwa, dokonuje akt\u00f3w terroru, a na koniec daje si\u0119 podej\u015b\u0107 jak… dzieci. To nie przekonuje nawet, gdy dowiadujemy si\u0119, kto naprawd\u0119 poci\u0105ga za sznurki.<\/p>\n

Tymczasem spiski si\u0119 mno\u017c\u0105 i nawarstwiaj\u0105. I to akurat fajne, tylko zn\u00f3w szwankuje wykonanie. Zw\u0142aszcza walki szpieg\u00f3w w Warszawie wypadaj\u0105 s\u0142abo.<\/p>\n

Kompletnie kuriozalna jest scena z Andrzejem Konopk\u0105, kt\u00f3ry przedstawia si\u0119 jako wilk wojny, a nast\u0119pnie, maj\u0105c w kieszeni p\u0142yt\u0119 CD z\u00a0najtajniejszymi informacjami, spokojnie si\u0119 upija i daje poderwa\u0107 Katarzynie Kwiatkowskiej, z kilometra wygl\u0105daj\u0105cej jak przyn\u0119ta…<\/p>\n

Albo scena u mechanika samochodowego (Eryk Lubos) na prowincji, kr\u0119cona jak w horrorze, gdzie podczas kolacji nestor rodu nagle \u0142ami\u0105cym si\u0119 g\u0142osem wyg\u0142asza relacj\u0119 z zamach\u00f3w sprzed 20 lat, jakby to by\u0142a „Opowie\u015b\u0107 Sobolewskiego” z „Dziad\u00f3w”.<\/p>\n

Dialogi brzmi\u0105 nienaturalnie, jak sentencje, podobny problem mia\u0142o „\u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142”. Tu te\u017c, podobnie jak w serii HBO, wielu aktor\u00f3w pojawia si\u0119 na chwil\u0119 i te\u017c nie dostaje czasu czy przestrzeni, by stworzy\u0107 ciekawsze czy bardziej wiarygodne postacie.\"\"<\/a>Uda\u0142o si\u0119 kilku, w tym g\u0142\u00f3wnej dw\u00f3jce, maj\u0105cej wi\u0119ksze pole do popisu. Wi\u0119ckiewicz gra we wszystkim i stale, a jednak z kolejnych przyg\u00f3d na ma\u0142ym i du\u017cym ekranie wychodzi obronn\u0105 r\u0119k\u0105. Tu przekonuj\u0105co wciela si\u0119 w milicjanta staraj\u0105cego si\u0119 uczciwie wykonywa\u0107 swoj\u0105 robot\u0119 w nieuczciwym \u015bwiecie, jednocze\u015bnie cz\u0142owieka z awansu spo\u0142ecznego, niewstydz\u0105cego si\u0119 marzenia o wspinaniu si\u0119 po drabinie, o szukaniu lepszej pozycji.<\/p>\n

\u015awietnie te\u017c rozgrywa relacje z m\u0142odszymi partnerami. Nie tylko z r\u00f3wnie dociekliwym, ale jeszcze naiwnym i do\u015b\u0107 sztywnym Kajetanem (udana, cho\u0107 niespektakularna rola Musia\u0142a, znanego dot\u0105d g\u0142\u00f3wnie z „Rodzinki.pl”). Tak\u017ce z prostolinijnym Suchoparskim, swoim podw\u0142adnym (\u015bwietny, naturalny i zapadaj\u0105cy w pami\u0119\u0107 Tomasz W\u0142osok). I z Wujkiem, szefem wietnamskiej szarej strefy, kr\u00f3lem sentencji, przys\u0142\u00f3w i paradoks\u00f3w.<\/p>\n

Wi\u0119ckiewicz ze swoim sposobem bycia wprowadza do produkcji Netflixa odrobin\u0119 luzu, a to kolejna z rzeczy, kt\u00f3rych tu brakuje. Lekki dystans w tej ca\u0142ej walce o jakie\u015b wielkie (i uniwersalne) warto\u015bci, o kt\u00f3rych ci\u0105gle si\u0119 wspomina – niepodleg\u0142o\u015b\u0107, niezale\u017cno\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107, jedno\u015b\u0107 – ale kt\u00f3rych znaczenie gdzie\u015b umyka.<\/p>\n