Zdumiewaj\u0105ce, \u017ce polski rz\u0105d – po trzech latach lansowania tezy, \u017ce to demokratycznie wybrana w\u0142adza polityczna – decyduje o tym, co jest zgodne z konstytucj\u0105, unijnym prawem czy ustawami, a nie \u201ekasta s\u0119dziowska\u201d przyznaj\u0105ca t\u0119 w\u0142adz\u0119 jednak s\u0105dom, w tym unijnemu.
\n
\nMSZ uwa\u017ca, \u017ce Trybuna\u0142 Konstytucyjny powinien odrzuci\u0107 wniosek prokuratora generalnego w sprawie pyta\u0144 prejudycjalnych. Takie stanowisko pos\u0142a\u0142 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego w odpowiedzi na wniosek prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry.<\/p>\n
To gest polityczny. Bardzo znacz\u0105cy, bo w stanowisku MSZ, kt\u00f3ry przed Trybuna\u0142em reprezentuje rz\u0105d PiS, stwierdza, \u017ce s\u0105dy maj\u0105 swobod\u0119 zadawania pyta\u0144 prejudycjalnych, a Trybuna\u0142 Konstytucyjny ani \u017caden inny organ pa\u0144stwa nie ma prawa tych pyta\u0144 ocenia\u0107. Wi\u0119cej, MSZ stwierdza, \u017ce jedynym organem uprawnionym do dokonywania interpretacji unijnego prawa jest Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci. Tymczasem ca\u0142a retoryka PiS, \u0142\u0105cznie z wypowiedziami prezydenta i urz\u0119dnik\u00f3w jego kancelarii, wypowiedziami premiera i jego rzecznik\u00f3w, a tak\u017ce samego MSZ opiera\u0142a si\u0119 dot\u0105d na twierdzeniu, \u017ce Polska i jej w\u0142adze mo\u017ce suwerennie ocenia\u0107, co jest zgodne z prawem Unii, a co nie. Na tym twierdzeniu oparta jest nie tylko polemika rz\u0105du z Komisj\u0105 Europejsk\u0105 w ramach procedury ochrony praworz\u0105dno\u015bci, ale te\u017c wszystko, co w\u0142adze m\u00f3wi\u0105 o wykonaniu postanowienia tymczasowego TSUE o zawieszeniu przepis\u00f3w usuwaj\u0105cych z SN s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rzy sko\u0144czyli 65 lat. PiS podkre\u015bla, \u017ce ma prawo oceni\u0107 to postanowienie pod k\u0105tem jego zgodno\u015bci z prawem UE i decydowa\u0107, czy i w jaki spos\u00f3b zostanie wykonane.<\/p>\n
A tu nagle pojawia si\u0119 stanowisko MSZ, kt\u00f3re w pe\u0142ni podziela stanowisko SN, \u201eklasycznych\u201d (niewynaj\u0119tych przez PiS) konstytucjonalist\u00f3w i ekspert\u00f3w od prawa wsp\u00f3lnotowego. A tak\u017ce Komisji Europejskiej i innych unijnych organ\u00f3w, z TSUE w\u0142\u0105cznie. Wi\u0119cej, pojawia si\u0119 w nim w\u0105tek, \u017ce ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 UE kontrola jej prawa przez Trybuna\u0142 Konstytucyjny powinna by\u0107 ograniczona, a unijne prawo ma prymat nad konstytucj\u0105. Co prawda twierdzenie to jest przytoczone jako opinia cz\u0119\u015bci ekspert\u00f3w, ale dla udowodnienia tezy, \u017ce wcale nie jest pewne, \u017ce konstytucja ma prymat nad unijnym prawem. Mimo \u017ce w 2005 r. Trybuna\u0142 Konstytucyjny w sprawie europejskiego nakazu aresztowania orzek\u0142, \u017ce w przypadku konfliktu miedzy prawem unijnym a konstytucj\u0105 pierwsze\u0144stwo ma konstytucja. Mo\u017cna wi\u0119c albo j\u0105 zmieni\u0107, albo wypowiedzie\u0107 traktat o UE (zmieniono konstytucj\u0119, dopisuj\u0105c do niej ENA).<\/p>\n
A wi\u0119c polski rz\u0105d w stanowisku MSZ poszed\u0142 naprawd\u0119 bardzo daleko, odbieraj\u0105c sobie antyunijne argumenty: \u017ce Unia niew\u0142a\u015bciwie rozumie w\u0142asne prawo, a polski rz\u0105d i jego eksperci robi\u0105 to lepiej. I argumenty to\u017csamo\u015bciowe: o wstawaniu z kolan, o prymacie polskiej konstytucji w ka\u017cdej sytuacji i o suwerenno\u015bci Polski polegaj\u0105cej na tym, \u017ce to rz\u0105d decyduje, jaka jest interpretacja prawa tak polskiego, jak um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych – z traktatem o UE w\u0142\u0105cznie. No i przyznaje s\u0119dziom pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119 nie tylko w zadawaniu pyta\u0144 prejudycjalnych, ale i w zawieszaniu dzia\u0142ania przepis\u00f3w, o kt\u00f3re pyta TSUE.<\/p>\n
Na dow\u00f3d gar\u015b\u0107 cytat\u00f3w:<\/strong><\/p>\n \u201eFunkcjonowanie systemu wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy Trybuna\u0142em Sprawiedliwo\u015bci UE a s\u0105dami krajowymi ustanowionego wart. 267 TSUE oraz zasada pierwsze\u0144stwa prawa Unii wymagaj\u0105, aby s\u0105d krajowy mia\u0142 swobod\u0119 zwr\u00f3cenia si\u0119 do Trybuna\u0142u z ka\u017cdym pytaniem prejudycjalnym, jakie uwa\u017ca za niezb\u0119dne, i to na ka\u017cdym etapie post\u0119powania, nawet po zako\u0144czeniu 15. post\u0119powania wpadkowego w sprawie kontroli zgodno\u015bci z konstytucj\u0105 (wyrok z dnia 4 czerwca 2015 r., Kernkraftwerke Lippe-Ems, C-5\/14, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Skuteczno\u015b\u0107 prawa Unii by\u0142aby bowiem zagro\u017cona, a zasada skuteczno\u015bci (effet utile) art. 267 TSUE os\u0142abiona, gdyby ze wzgl\u0119du na post\u0119powanie w sprawie kontroli zgodno\u015bci z konstytucj\u0105 s\u0105d krajowy nie m\u00f3g\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Trybuna\u0142u z pytaniami prejudycjalnymi i bezpo\u015brednio nada\u0107 prawu Unii zastosowania zgodnego z decyzj\u0105 lub orzecznictwem Trybuna\u0142u (zob. wyrok z dnia 4 czerwca 2015 r., Rernkraftwerke Lippe-Ems, C-5\/14, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo)\u201d.<\/p>\n \u201eW zwi\u0105zku z tym, \u017ce s\u0105dy krajowe, stosuj\u0105c prawo unijne, s\u0105 zobowi\u0105zane wyk\u0142ada\u0107 je w spos\u00f3b autonomiczny, instytucja odes\u0142ania prejudycjalnego zapewnia jednolite stosowanie norm prawa UE i pozwala, je\u015bli nie wyeliminowa\u0107, to z pewno\u015bci\u0105 ograniczy\u0107 ryzyko rozbie\u017cnej wyk\u0142adni i w konsekwencji stosowania tych samych norm prawa UE w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich w odmienny spos\u00f3b. Z wnioskiem o wydanie orzeczenia na podstawie art. 267 TSUE mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 s\u0105d krajowy. Nie budzi wi\u0119c \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce na gruncie prawa polskiego kompetencj\u0119 t\u0119 posiadaj\u0105 s\u0105dy powszechne, S\u0105d Najwy\u017cszy, s\u0105dy administracyjne czy Trybuna\u0142 Konstytucyjny\u201d.<\/p>\n \u201eTrybuna\u0142 wyra\u017anie stwierdzi\u0142 [wyrok TSUE w sprawie 283\/81 Cilfit i in.], \u017ce je\u017celi s\u0105dy te stwierdz\u0105 natomiast, \u017ce odwo\u0142anie si\u0119 do prawa Unii jest konieczne w celu rozstrzygni\u0119cia zawis\u0142ego przed nimi sporu, art. 267 TSUE nak\u0142ada na nie obowi\u0105zek przed\u0142o\u017cenia Trybuna\u0142owi Sprawiedliwo\u015bci wszystkich powsta\u0142ych pyta\u0144 dotycz\u0105cych jego wyk\u0142adni\u201d.<\/p>\n \u201eS\u0105dy krajowe maj\u0105 swobod\u0119 w wykonywaniu tego uprawnienia na ka\u017cdym etapie post\u0119powania, jaki uznaj\u0105 za stosowny (zob. wyroki: z dnia S pa\u017adziernika 2010 r., E\u0142czinow, C-173\/09, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo; a tak\u017ce z dnia 11 wrze\u015bnia 2014 r., A, C-112\/13, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Wyb\u00f3r najw\u0142a\u015bciwszego momentu dla skierowania do Trybuna\u0142u pytania prejudycjalnego nale\u017cy bowiem do wy\u0142\u0105cznej w\u0142a\u015bciwo\u015bci s\u0105d\u00f3w krajowych (zob. wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., Sibilio, C-157 \/11, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; a tak\u017ce z dnia 7 kwietnia 2016 r., Degano Trasporti, C-546\/14, pkt 16)\u201d.<\/p>\n \u201eO tym, czy pytania prejudycjalne kierowane przez s\u0105dy krajowe s\u0105 dopuszczalne, decyduje Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci UE. S\u0105d krajowy, do kt\u00f3rego nale\u017cy w ramach jego kompetencji stosowanie przepis\u00f3w prawa Unii, zobowi\u0105zany jest zapewni\u0107 pe\u0142n\u0105 skuteczno\u015b\u0107 tych norm, w razie konieczno\u015bci z w\u0142asnej inicjatywy nie stosuj\u0105c wszelkich sprzecznych z nimi przepis\u00f3w prawa krajowego, tak\u017ce p\u00f3\u017aniejszych, bez potrzeby zwracania si\u0119 o ich uprzednie usuni\u0119cie w drodze ustawodawczej lub w ramach innej procedury konstytucyjnej ani oczekiwania na usuni\u0119cie wspomnianych przepis\u00f3w (zob. w szczeg\u00f3lno\u015bci ww. wyrok w sprawie Simmenthat pkt 21, 24; wyroki: z dnia 20 marca 2003 r. w sprawie C-187 \/00 Kutz-Bauer, pkt 73; z dnia 3 maja 2005 r. w sprawach po\u0142\u0105czonych C-387 \/02, C-391\/02 i C-403\/02 Berlusconi i in., pkt 72; a tak\u017ce z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie C-314\/08 Filipiak, pkt 81)\u201d.<\/p>\n Mo\u017ce PiS przestraszy\u0142 si\u0119 oskar\u017ce\u0144 o zamiar polexitu, kt\u00f3re mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do jego kl\u0119ski wyborczej? Mo\u017ce to pr\u00f3ba pokazania Unii \u201edobrej woli\u201d przed kolejnymi dyskusjami w ramach procedury ochrony praworz\u0105dno\u015bci i \u2013 wyznaczonym na 16 listopada \u2013 posiedzeniem TSUE w sprawie pyta\u0144 prawnych S\u0105du Najwy\u017cszego i dalszym losem wniosku o zabezpieczenie tymczasowe? Mo\u017ce to element procesu odsuwania od w\u0142adzy Zbigniewa Ziobry?<\/p>\n Tak czy inaczej jest to posuni\u0119cie \u015bwiadome, bo gdyby mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 jedynie zapobiegni\u0119ciu wydania orzeczenia przez Trybuna\u0142 Konstytucyjny, wystarczy\u0142oby wyda\u0107 takie polecenie jego kierownictwu. Nikt chyba nie w\u0105tpi, \u017ce owo kierownictwo s\u0142ucha nie ministra Ziobry, ale Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego.<\/p>\n A wi\u0119c wygl\u0105da na to, \u017ce po trzech latach PiS zmienia paradygmat walki totalnej. Op\u00f3r ma sens.<\/p>\n