{"id":4444,"date":"2022-02-21T15:45:39","date_gmt":"2022-02-21T14:45:39","guid":{"rendered":"http:\/\/siedlecka.blog.polityka.pl\/?p=4444"},"modified":"2022-02-21T18:23:19","modified_gmt":"2022-02-21T17:23:19","slug":"inwigilacja-kontrolowana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/2022\/02\/21\/inwigilacja-kontrolowana\/","title":{"rendered":"Inwigilacja kontrolowana"},"content":{"rendered":"\n

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wi\u0105cek przyst\u0105pi\u0142 do mojej sprawy<\/a>, kt\u00f3r\u0105 \u201ehodowa\u0142am\u201d (okre\u015blenie prof. Ewy \u0141\u0119towskiej) od czerwca 2016 r.<\/p>\n\n\n\n

Chodzi o prawo KA\u017bDEGO do informacji, czy by\u0142 przedmiotem inwigilacji policji lub s\u0142u\u017cb specjalnych. M\u00f3j pozew o ochron\u0119 d\u00f3br osobistych przeciwko Skarbowi Pa\u0144stwa jest w warszawskim S\u0105dzie Okr\u0119gowym, odby\u0142a si\u0119 pierwsza rozprawa. Do sprawy przyst\u0105pi\u0142a si\u0119 Fundacja Panoptykon. Teraz RPO. Reprezentuje mnie, pro bono,\u00a0\u00a0na pro\u015bb\u0119 Helsi\u0144\u015bkiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka\u00a0mec. Maciej Dudek z kancelarii Le\u015bnodorski, \u015alusarek i Wsp\u00f3lnicy. Zabiegamy, by s\u0105d zada\u0142 pytanie prejudycjalne TSUE: czy polskie przepisy, kt\u00f3re nie przewiduj\u0105 nie tylko obowi\u0105zku informowania, ale nawet prawa do dowiedzenia si\u0119, czy by\u0142o si\u0119 przedmiotem inwigilacji, s\u0105 zgodne z prawem Unii. Takie prawo do informacji, a co za tym idzie, do dochodzenia naruszenia prywatno\u015bci przed s\u0105dem, jest najskuteczniejszym sposobem pow\u015bci\u0105gania nielegalnej inwigilacji.<\/p>\n\n\n\n

Sprawa nie jest polityczna. Nie stawiam tezy, \u017ce inwigilowa\u0142a mnie obecna w\u0142adza. Rozpocz\u0119\u0142am \u201ehodowanie\u201d sprawy w czerwcu 2016 r. od zapytania: Komendanta G\u0142\u00f3wnego Policji, szef\u00f3w ABW i CBA i operatora mojego telefonu o to, czy by\u0142am przedmiotem inwigilacji od pocz\u0105tku 2012 r. \u2013 a wi\u0119c za rz\u0105d\u00f3w PO-PSL. Nie chodzi o to, kto rz\u0105dzi\u0142, ale o to, \u017ce polskie prawo, kt\u00f3re nie przewiduje \u017cadnej zewn\u0119trznej, niezale\u017cnej i efektywnej kontroli nad inwigilacj\u0105, narusza europejskie standardy praw cz\u0142owieka, unijne dyrektywy \u2013 w tym tzw. policyjn\u0105 – i umo\u017cliwia daleko id\u0105ce nadu\u017cycia. Pisa\u0142am o tym \u2013 nie tylko zreszt\u0105 ja – od lat, teraz skutki prawa wyjmuj\u0105cego inwigilacj\u0119 spod kontroli wida\u0107 przy okazji afery Pegasusa. Kilka dni temu przed senack\u0105 komisj\u0105 nadzwyczajn\u0105 m\u00f3wili o tych nadu\u017cyciach \u2013 jak dla mnie wstrz\u0105saj\u0105co szczerze \u2013 ludzie, kt\u00f3rzy spraw\u0119 znaj\u0105 od strony inwigiluj\u0105cych, a nie inwigilowanych: by\u0142y szef CBA Pawe\u0142 Wojtunik i by\u0142y komendant g\u0142\u00f3wny policji Adam Rapacki.<\/p>\n\n\n\n

W czerwcu 2016 r. zada\u0142am policji, s\u0142u\u017cbom i operatorowi telefonicznemu pytanie, czy od pocz\u0105tku 2012 by\u0142am przedmiotem dzia\u0142a\u0144 operacyjnych polegaj\u0105cych na:<\/p>\n\n\n\n

– kontroli rozm\u00f3w telefonicznych
– kontroli korespondencji, w tym mailowej
– pobieraniu danych telekomunikacyjnych (tzw. billingowanie)
– pobieraniu danych internetowych.<\/p>\n\n\n\n

A je\u015bli tak, to prosz\u0119 o informacj\u0119 o rodzaju kontroli, zebranych danych i okresach stosowania kontroli. Powo\u0142a\u0142am si\u0119 na konstytucj\u0119: ochron\u0119 prywatno\u015bci (art. 47), tajemnicy komunikowania si\u0119 (art. 49), prawo dost\u0119pu do danych o sobie gromadzonych przez w\u0142adze (art. 51) i art. 32 ustawy o ochronie danych osobowych. A tak\u017ce na wyrok TK z 2014 r., w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142 on, \u017ce nale\u017cy wprowadzi\u0107 obowi\u0105zek informowania o inwigilacji po zamkni\u0119ciu sprawy.<\/p>\n\n\n\n

Jak si\u0119 spodziewa\u0142am, od wszystkich zapytanych uzyska\u0142am odpowied\u017a, \u017ce nie ma podstawy prawnej do udzielenia mi takich informacji. Wi\u0119c zwr\u00f3ci\u0142am si\u0119 do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skarg\u0105, \u017ce organy uniemo\u017cliwiaj\u0105 mi uzyskanie informacji o danych, jakie na m\u00f3j temat przetwarzaj\u0105. Uzyskanie ostatecznej odpowiedzi od GIODO zaj\u0119\u0142o mi blisko dwa lata – tak\u017ce stwierdzi\u0142, \u017ce nie mam prawa domaga\u0107 si\u0119 takich informacji. Od jego decyzji odwo\u0142a\u0142am si\u0119 do s\u0105du administracyjnego, przegra\u0142am.<\/p>\n\n\n\n

Uda\u0142o mi si\u0119 uzyska\u0107 wsparcie prawne i z\u0142o\u017cyli\u015bmy pozew do s\u0105du o ochron\u0119 d\u00f3br osobistych. Jest nowatorski, bo opiera si\u0119 nie na tym, \u017ce mam jakiekolwiek dowody na to, \u017ce by\u0142am inwigilowana, ale na tym, \u017ce sam fakt, i\u017c nie mog\u0119 si\u0119 tego dowiedzie\u0107, narusza moje dobra osobiste. Jest wyrok Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka (Zakharov przeciwko Rosji), stwierdzaj\u0105cy naruszenie m.in. przez to, \u017ce s\u0105dy oddali\u0142y skarg\u0119 Zakharowa (jest dziennikarzem), bo nie udowodni\u0142, \u017ce by\u0142 inwigilowany. W Rosji, tak jak w Polsce, inwigilowany nie ma jak dowiedzie\u0107 si\u0119 o inwigilacji.<\/p>\n\n\n\n

Argumentowali\u015bmy, \u017ce brak prawa do informacji ogranicza mi swobod\u0119 wykonywania zawodu dziennikarza, bo mam obowi\u0105zek chroni\u0107 informator\u00f3w. \u017be \u017cyj\u0119 w niepewno\u015bci, czy ich nie nara\u017cam, kontaktuj\u0105c si\u0119 z nimi.<\/p>\n\n\n\n

Na rozprawie przedstawicielka Skarbu Pa\u0144stwa twierdzi\u0142a, \u017ce prawo do informacji o inwigilacji nie ma zwi\u0105zku z moim poczuciem bezpiecze\u0144stwa. Wyt\u0142umaczy\u0142am, \u017ce takie prawo wprowadzi realn\u0105 kontrol\u0119, hamuj\u0105c swobod\u0119 s\u0142u\u017cb \u2013 a zatem wszyscy, niezale\u017cnie od wykonywanego zawodu, b\u0119dziemy bezpieczniejsi przed nadu\u017cyciami. M\u00f3wi\u0142 o tym te\u017c w wyroku z 2014 r. TK, uznaj\u0105c prawo do informacji i mo\u017cliwo\u015b\u0107 skargi na inwigilacj\u0119 do niezale\u017cnego organu za najwa\u017cniejsze sposoby kontroli uprawnie\u0144 operacyjnych policji i s\u0142u\u017cb. Tego wyroku nie wykona\u0142 rz\u0105d PO-PSL. Zostawi\u0142 to rz\u0105dowi PiS \u2013 a ten wdro\u017cy\u0142 go po swojemu, jeszcze bardziej poszerzaj\u0105c swobod\u0119 inwigilacji. Pisze o tym RPO w pi\u015bmie procesowym, kt\u00f3rym przy\u0142\u0105cza si\u0119 do mojej sprawy:<\/p>\n\n\n\n

\u201eUchwalona w 2016 roku ustawa nie naprawi\u0142a zakwestionowanego przez Trybuna\u0142 i om\u00f3wionego wcze\u015bniej stanu rzeczy, lecz znacz\u0105co poszerzy\u0142a mo\u017cliwo\u015bci ingerencji Policji i s\u0142u\u017cb specjalnych w sfer\u0119 prywatno\u015bci obywateli. S\u0142u\u017cby uzyska\u0142y dost\u0119p do danych internetowych za pomoc\u0105 sta\u0142ego \u0142\u0105cza. Pobieranie danych obecnie nie musi si\u0119 zatem wi\u0105za\u0107 z \u017cadnym tocz\u0105cym si\u0119 post\u0119powaniem. S\u0142u\u017cby nie musz\u0105 od chwili wej\u015bcia w \u017cycie tej ustawy \u2013 tak jak przedtem \u2013 sk\u0142ada\u0107 pisemnych wniosk\u00f3w do dostawc\u00f3w us\u0142ug internetowych i wykazywa\u0107, na potrzeby jakiego post\u0119powania dane s\u0105 im potrzebne. Oznacza to, \u017ce dane te mog\u0105 by\u0107 zbierane nie tylko w\u00f3wczas, gdy jest to rzeczywi\u015bcie konieczne do wykrywania lub zapobiegania najpowa\u017cniejszym przest\u0119pstwom, kt\u00f3rym inaczej nie da si\u0119 przeciwdzia\u0142a\u0107 (jak wskazuj\u0105 standardy wynikaj\u0105ce z Konstytucji RP i prawa europejskiego), ale tak\u017ce wtedy, gdy jest to dla s\u0142u\u017cb wygodne. Oznacza\u0107 to mo\u017ce ryzyko powa\u017cnych nadu\u017cy\u0107. S\u0142u\u017cby mog\u0105 na tej podstawie mi\u0119dzy innymi precyzyjnie odtwarza\u0107 r\u00f3\u017cne aspekty \u017cycia prywatnego obywatela, zbiera\u0107 dane o trybie \u017cycia, pogl\u0105dach, upodobaniach czy sk\u0142onno\u015bciach. Nie ma te\u017c realnej kontroli pobierania danych obywateli. S\u0105d okr\u0119gowy ma wprawdzie prawo do kontroli, ale jedynie na podstawie zbiorczych p\u00f3\u0142rocznych sprawozda\u0144 s\u0142u\u017cb\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku III RP mamy \u2013 nie licz\u0105c Pegasusa \u2013 tylko trzy przypadki, gdy dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o w\u0105tpliwej (eufemizm) inwigilacji. W 2010 r. \u201eGazeta Wyborcza\u201d ujawni\u0142a, \u017ce w latach 2005-07 ABW, CBA i policja zbiera\u0142y informacje o po\u0142\u0105czeniach telefonicznych dziennikarzy oraz o tym, w jakich stacjach logowa\u0142y si\u0119 ich kom\u00f3rki (BTS) \u2013 co pozwala\u0142o kontrolowa\u0107, gdzie byli i z kim si\u0119 kontaktowali. Inwigilacja dotyczy\u0142a Moniki Olejnik (w\u00f3wczas TVN24 i Radio Zet), Romana Osicy i Marka Balawajdera (obaj z RMF FM), Andrzeja Stankiewicza (\u201dNewsweek Polska\u201d), Macieja Dudy (wtedy „Rzeczpospolita\u201d i \u201dNewsweek\u201d), Bertolda Kittela (wtedy \u201dRzeczpospolita\u201d, obecnie TVN), Wojciecha Czuchnowskiego i Bogdana Wr\u00f3blewskiego (obaj z „GW\u201d), Cezarego Gmyza („Rzeczpospolita\u201d) i Piotra Pytlakowskiego („Polityka\u201d). Z nich wszystkich tylko Bogdan Wr\u00f3blewski poszed\u0142 do s\u0105du i wygra\u0142 proces o ochron\u0119 d\u00f3br osobistych. Pom\u00f3g\u0142 mu \u00f3wczesny szef CBA Pawe\u0142 Wojtunik, potwierdzaj\u0105c, \u017ce by\u0142 \u201ebillingowany\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Drugi przypadek jest jeszcze bardziej spektakularny. Chodzi o Wojciecha Czuchnowskiego (\u201eGW\u201d), kt\u00f3ry przypadkiem, przegl\u0105daj\u0105c akta pewnej sprawy, natkn\u0105\u0142 si\u0119 na audyt Centralnego Biura \u015aledczego po pierwszych rz\u0105dach PiS, a tam na informacj\u0119, \u017ce by\u0142 pods\u0142uchiwany, a zgod\u0119 s\u0105du na pods\u0142uch wy\u0142udzono na \u201eNN\u201d (osoba nieznana). Co wi\u0119cej, materia\u0142y nie zosta\u0142y zniszczone, ale ich nie ma (kto\u015b zabra\u0142 do domu?). Ten skandal uznano jednak za \u201enieformalizm\u201d podlegaj\u0105cy najwy\u017cej odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej, ale ta si\u0119 przedawni\u0142a. Czuchnowski od odmowy wszcz\u0119cia sprawy przez prokuratur\u0119 odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do s\u0105du, ale ten oddali\u0142 za\u017calenie, uzasadniaj\u0105c, \u017ce jako dziennikarz musi si\u0119 liczy\u0107 z ryzykiem inwigilacji.<\/p>\n\n\n\n

Trzeci przypadek to s\u0142ynna ju\u017c \u201einwigilacja sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu dziennikarzy za rz\u0105d\u00f3w PO-PSL\u201d, kt\u00f3r\u0105 ujawniono w wyniku audytu, jaki robi\u0142 PiS po doj\u015bciu do w\u0142adzy. W tej sprawie wszcz\u0119to \u015bledztwo, umorzono i zn\u00f3w wszcz\u0119to. Zarzut\u00f3w nie postawiono dot\u0105d nikomu. Mimo \u017ce rz\u0105d PiS powinien by\u0107 tym zainteresowany.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego nie postawiono? Prawdopodobnie dlatego, \u017ce chodzi nie o tzw. pods\u0142uchy, ale o billingowanie. A to nie podlega \u017cadnym ograniczeniom. S\u0142u\u017cby i prokuratura billinguj\u0105 dziennikarzy swobodnie i masowo \u2013 tak\u017ce za rz\u0105d\u00f3w PiS \u2013 by kontrolowa\u0107 ich \u017ar\u00f3d\u0142a informacji. Wi\u0119c jak tu stawia\u0107 zarzuty?<\/p>\n\n\n\n

Takie billingowanie jest sprzeczne z prawem Unii. TSUE wyda\u0142 ju\u017c kilka wyrok\u00f3w, kt\u00f3rych konkluzja jest konkretna: billingowa\u0107 mo\u017cna tylko dla wykrywania najci\u0119\u017cszych przest\u0119pstw. A w Polsce mo\u017cna z byle powodu. Teoretycznie nie mo\u017cna tylko w przypadku wykrocze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego w aferze Pegasusa nie ma dot\u0105d informacji o inwigilowaniu dziennikarza? Mam na ten temat swoj\u0105 teori\u0119: dziennikarze maj\u0105 telefony kupowane przez redakcje, i nie s\u0105 to drogie iPhone’y. A tylko dzia\u0142aj\u0105cy na iPhone’ach system operacyjny Apple \u2013 OIS – analitycy potrafi\u0105 zbada\u0107 pod k\u0105tem zaatakowania Pegasusem.<\/p>\n\n\n\n

Dziennikarze, podobnie jak opozycyjni politycy, s\u0105 bardziej nara\u017ceni na inwigilacj\u0119. Ale nara\u017cony jest ka\u017cdy \u2013 cho\u0107by tylko si\u0119 z nimi komunikuj\u0105c. Dlatego tak wa\u017cne jest wywalczenie prawa do informacji, bo ono oznacza niezale\u017cn\u0105 kontrol\u0119 inwigilacji. Przykro powiedzie\u0107, ale to m.in. stoj\u0105cy dzi\u015b po jasnej stronie mocy i sam ci\u0119\u017cko pokrzywdzony inwigilacj\u0105 by\u0142y szef CBA Pawe\u0142 Wojtunik czy by\u0142y szef MSWiA Bart\u0142omiej Sienkiewicz, jak zreszt\u0105 wszyscy ludzie s\u0142u\u017cb, byli przeciwnikami wprowadzenia prawa do informacji. Teraz by\u0142y komendant g\u0142\u00f3wny policji Adam Rapacki przed senack\u0105 komisj\u0105 nadzwyczajn\u0105 ds. Pegasusa uzna\u0142 to prawo za niezb\u0119dne.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku III RP prawo dotycz\u0105ce inwigilacji pisa\u0142y s\u0142u\u017cby. Efekt, jaki jest, ka\u017cdy widzi. Mam nadziej\u0119, \u017ce \u201ewyhodowana\u201d przeze mnie sprawa pomo\u017ce to zmieni\u0107. Szczeg\u00f3lnie je\u015bli s\u0105d zdecyduje si\u0119 zada\u0107 pytanie prejudycjalne TSUE. RPO Marcin Wi\u0105cek popar\u0142 w pi\u015bmie procesowym ten nasz wniosek: \u201eZ\u0142o\u017cony zatem w sprawie (\u2026) wniosek o zadanie pytania prejudycjalnego Trybuna\u0142owi Sprawiedliwo\u015bci (\u2026) powinien okaza\u0107 si\u0119 przydatny z punktu widzenia konieczno\u015bci uzyskania wyk\u0142adni art. 5 ust. 1 dyrektywy 2002\/58\/WE. Wydaje si\u0119 ona niezb\u0119dna i kluczowa dla potwierdzenia bezprawno\u015bci dzia\u0142a\u0144 dokonywanych ze strony s\u0142u\u017cb wobec pow\u00f3dki\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wi\u0105cek przyst\u0105pi\u0142 do mojej sprawy, kt\u00f3r\u0105 \u201ehodowa\u0142am\u201d (okre\u015blenie prof. Ewy \u0141\u0119towskiej) od czerwca 2016 r. Chodzi o prawo KA\u017bDEGO do informacji, czy by\u0142 przedmiotem inwigilacji policji lub s\u0142u\u017cb specjalnych. M\u00f3j pozew o ochron\u0119 d\u00f3br osobistych przeciwko Skarbowi Pa\u0144stwa jest w warszawskim S\u0105dzie Okr\u0119gowym, odby\u0142a si\u0119 pierwsza rozprawa. Do sprawy przyst\u0105pi\u0142a si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4453,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4444"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4444"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4444\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4455,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4444\/revisions\/4455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4444"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4444"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4444"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}