25 lat temu Zgromadzenie Narodowe przyj\u0119\u0142o konstytucj\u0119. Rodzi\u0142a si\u0119 w b\u00f3lach, sporach i oskar\u017ceniach o \u201ezdrad\u0119 narodow\u0105\u201d (oczywi\u015bcie prawica). G\u0142\u00f3wne osie sporu to pozycja prezydenta (system prezydencki czy \u201ekanclerski\u201d) i implementacja doktryny Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. A tak\u017ce poziom zagwarantowania praw socjalnych (wi\u0119kszo\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w rozdziale o zadaniach pa\u0144stwa, czyli nie mo\u017cna ich dochodzi\u0107 s\u0105downie).<\/p>\n\n\n\n
Prawa i wolno\u015bci \u201ecz\u0142owieka i obywatela\u201d zapisano niemal dok\u0142adnie tak jak w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Cz\u0142owieka. Tu nie by\u0142o kompromisu: przyj\u0119li\u015bmy jasny, europejski standard wyznaczony orzecznictwem trybuna\u0142u w Strasburgu. Teraz, pod rz\u0105dami PiS, Trybuna\u0142 Julii Przy\u0142\u0119bskiej orzek\u0142, \u017ce Polska nie b\u0119dzie si\u0119 do niego stosowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Konstytucja by\u0142a wyj\u0105tkowo szeroko dyskutowana i negocjowana. Do prac zaproszono tak\u017ce si\u0142y pozaparlamentarne (m.in. \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d), by by\u0142a to konstytucja narodowej zgody, a nie efekt przeforsowania woli aktualnej wi\u0119kszo\u015bci. Najpi\u0119kniej pokazuje t\u0119 intencj\u0119 preambu\u0142a, kt\u00f3rej w\u0142\u0105czaj\u0105cy, humanistyczny kszta\u0142t to g\u0142\u00f3wnie zas\u0142uga Tadeusza Mazowieckiego.<\/p>\n\n\n\n
Cen\u0105 kompromisu jest to, \u017ce w punktach, gdzie nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 zgody, konstytucja jest niejasna, jak w przypadku ma\u0142\u017ce\u0144stwa (nie: \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwo, to zwi\u0105zek kobiety i m\u0119\u017cczyzny\u201d, ale \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwo jako zwi\u0105zek kobiety i m\u0119\u017cczyzny znajduje si\u0119 pod ochron\u0105 RP\u201d). Czy pozycja Ko\u015bcio\u0142a katolickiego: wyznania s\u0105 r\u00f3wnouprawnione, ale konstytucja gwarantuje konkordat, nie ma \u015bwiecko\u015bci ani neutralno\u015bci wyznaniowej, jest \u201ebezstronno\u015b\u0107 w sprawach przekona\u0144\u201d, \u201eposzanowanie autonomii oraz wzajemnej niezale\u017cno\u015bci ka\u017cdego w swoim zakresie\u201d i \u201ewsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie dla dobra cz\u0142owieka i dobra wsp\u00f3lnego\u201d. Takie zapisy sk\u0142oni\u0142y Trybuna\u0142 Konstytucyjny m.in. do akceptacji krzy\u017cy w szko\u0142ach, finansowania katolickich uczelni czy sformu\u0142owania o przestrzeganiu warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich w ustawie o radiofonii i telewizji.<\/p>\n\n\n\n
Pozycja kontrolna prezydenta w czasach kohabitacji, gdy prezydent jest z innej opcji ni\u017c rz\u0105d, w sumie nie okaza\u0142a si\u0119 toksyczna. Pod warunkiem \u017ce jest silny i sprawny Trybuna\u0142 Konstytucyjny, kt\u00f3ry os\u0105dza rz\u0105dowe ustawy skar\u017cone przez prezydenta.<\/p>\n\n\n\n
Pozycja Ko\u015bcio\u0142a te\u017c nie by\u0142aby destrukcyjna, gdyby nie mi\u0119kko\u015b\u0107 polityk\u00f3w wszelkiej opcji i s\u0119dzi\u00f3w TK, kt\u00f3rzy sankcjonowali coraz to poszerzaj\u0105ce si\u0119 polityczne obszary wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
S\u0105 zapisy w konstytucji, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 na tyle nieprecyzyjne, \u017ce w\u0142adzy uda\u0142o si\u0119 wsadzi\u0107 stop\u0119 w drzwi praworz\u0105dno\u015bci i je wywali\u0107. Tak jest np. z brakiem jasnego stwierdzenia, \u017ce s\u0119dzi\u00f3w do Krajowej Rady S\u0105downictwa wybieraj\u0105 s\u0119dziowie (jest tylko, \u017ce wybiera si\u0119 ich spo\u015br\u00f3d s\u0119dzi\u00f3w). B\u0142\u0119dem by\u0142o te\u017c pomini\u0119cie prokuratury, dzi\u0119ki czemu mo\u017cliwe jest jest podporz\u0105dkowanie rz\u0105dowi i skrajne \u2013 pod rz\u0105dami PiS \u2013 upolitycznienie, co godzi w ca\u0142y system wymiaru sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony ostatnie sze\u015b\u0107 lat pokaza\u0142o, \u017ce je\u015bli w\u0142adza ma wol\u0119 \u0142amania konstytucji, to czy dany zapis konstytucyjny jest czy nie jest precyzyjny, nie ma kluczowego znaczenia. A \u017cadna konstytucja na \u015bwiecie nie zawiera zabezpiecze\u0144 przed jej \u0142amaniem, kt\u00f3re mog\u0142yby si\u0119 takiej woli rz\u0105dz\u0105cych oprze\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Po rozmontowaniu bezpiecznika, jakim jest Trybuna\u0142 Konstytucyjny, znacznym uszkodzeniu S\u0105du Najwy\u017cszego i s\u0105downictwa powszechnego i przej\u0119ciu medi\u00f3w publicznych jedynym, co pozosta\u0142o do obrony konstytucji, jest g\u0142os spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego i Rzecznika Praw Obywatelskich.<\/p>\n\n\n\n
Konstytucja w art. 2 m\u00f3wi, \u017ce Rzeczpospolita jest demokratycznym pa\u0144stwem prawnym. To znaczy, \u017ce ustr\u00f3j Polski opiera si\u0119 na demokracji i praworz\u0105dno\u015bci. W\u0142adza PiS od pocz\u0105tku rz\u0105dzenia rozdzieli\u0142a te uzupe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 cechy ustroju: og\u0142osi\u0142a, \u017ce demokracja uniewa\u017cnia praworz\u0105dno\u015b\u0107. \u017be liczy si\u0119 wola wi\u0119kszo\u015bci, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wybra\u0142a w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105, wi\u0119c ta w\u0142adza nie musi s\u0142ucha\u0107 konstytucji. Tak by\u0142o, dop\u00f3ki nie przej\u0119\u0142a Trybuna\u0142u Konstytucyjnego. Teraz po prostu nadaje zapisom konstytucji takie znaczenie, jakie jej odpowiada. I sama stawia si\u0119 w roli obro\u0144cy konstytucji, czego symbolem jest Robert B\u0105kiewicz skanduj\u0105cy przez zafundowane mu z pa\u0144stwowych dotacji nag\u0142o\u015bnienie: \u201eKonstytucja, konstytucja!\u201d, i zag\u0142uszaj\u0105c tym przem\u00f3wienie m.in. Wandy Traczyk-Stawskiej podczas pa\u017adziernikowego wiecu na pl. Zamkowym w obronie polskiej przynale\u017cno\u015bci do Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n
Mimo gwa\u0142tu, jaki na konstytucji dokonano w ostatnich latach, polska konstytucja broni si\u0119 zar\u00f3wno jako dokument prawny, jak i symbol, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego gromadz\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rym bliska jest demokracja i praworz\u0105dno\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
25 lat temu Zgromadzenie Narodowe przyj\u0119\u0142o konstytucj\u0119. Rodzi\u0142a si\u0119 w b\u00f3lach, sporach i oskar\u017ceniach o \u201ezdrad\u0119 narodow\u0105\u201d (oczywi\u015bcie prawica). G\u0142\u00f3wne osie sporu to pozycja prezydenta (system prezydencki czy \u201ekanclerski\u201d) i implementacja doktryny Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. A tak\u017ce poziom zagwarantowania praw socjalnych (wi\u0119kszo\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w rozdziale o zadaniach pa\u0144stwa, czyli nie mo\u017cna ich dochodzi\u0107 s\u0105downie). Prawa […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3883,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4509"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4512,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4509\/revisions\/4512"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3883"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}