Od pierwszej Parady R\u00f3wno\u015bci w Warszawie min\u0119\u0142o 25 lat. Zmieni\u0142o si\u0119 przez ten czas spo\u0142ecze\u0144stwo, ale za t\u0105 zmian\u0105 nie pod\u0105\u017cy\u0142o prawo, bo politycy ci\u0105gle boj\u0105 si\u0119 homofobicznej mniejszo\u015bci. W\u0142a\u015bnie zdecydowali, \u017ce nie b\u0119dzie mo\u017cliwo\u015bci rejestracji w polskich USC zagranicznych ma\u0142\u017ce\u0144stw os\u00f3b niebinarnych.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Od 1989 r. wszystkie zmiany w prawie na korzy\u015b\u0107 praw os\u00f3b LGBTQ zosta\u0142y wymuszone na w\u0142adzy wyrokami s\u0105d\u00f3w i Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
25 lat temu by\u0142y w Polsce mo\u017ce trzy organizacje os\u00f3b LGBTQ, a opinia publiczna by\u0142a albo homofobiczna, albo uznawa\u0142a, \u017ce dyskryminacji os\u00f3b nieheteronormatywnych w Polsce nie ma, a problemem jest co najwy\u017cej \u201eobnoszenie si\u0119\u201d przez pojedyncze osoby ze swoj\u0105 orientacj\u0105 seksualn\u0105. Olbrzymi\u0105 zas\u0142ug\u0119 w u\u015bwiadomieniu praw os\u00f3b LGBTQ \u2013 nie tylko og\u00f3\u0142owi spo\u0142ecze\u0144stwa, ale te\u017c im samym \u2013 ma za\u0142o\u017cona 25 lat temu m.in. przez Roberta Biedronia Kampania Przeciw Homofobii. Dzi\u015b rodzice dzieci homoseksualnych, transp\u0142ciowych, interp\u0142ciowych czy niebinarnych cz\u0119sto wspieraj\u0105 je w ekspresji ich to\u017csamo\u015bci. W du\u017cych miastach t\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 mo\u017cna do\u015b\u0107 bezpiecznie ujawnia\u0107 w szkole i \u015brodowiskach r\u00f3wie\u015bniczych, a przypadki braku poszanowania dla niej pi\u0119tnowane s\u0105 przez media, rzecznika praw dziecka czy rzecznika praw obywatelskich.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest dobrze, ale nie ma por\u00f3wnania do czas\u00f3w, gdy ujawnionych by\u0142o kilka, kilkana\u015bcie os\u00f3b publicznie wypowiadaj\u0105cych si\u0119 w imieniu ca\u0142ego \u015brodowiska, a reszta siedzia\u0142a starannie zamkni\u0119ta w swoich szafach. CBOS zbada\u0142, \u017ce w 2008 r. zaledwie 15 os\u00f3b zna\u0142o osobi\u015bcie jak\u0105\u015b osob\u0119 LGBTQ, w 2021 \u2013 43 proc., w 2024 \u2013 47 proc. W 2005 r. zaledwie 4 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa uznawa\u0142o homoseksualno\u015b\u0107 za rzecz \u201enormaln\u0105\u201d, a w 2021 \u2013 23 proc. W 2024 r. 43 proc. badanych uzna\u0142o, \u017ce geje i lesbijki powinni mie\u0107 prawo pokazywa\u0107 publicznie sw\u00f3j spos\u00f3b \u017cycia, 44 proc. – \u017ce powinni nie\u0107 prawo zawierania zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, a 23 proc. popar\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 adopcji dzieci przez pary homoseksualne.<\/p>\n\n\n\n
Do zmiany postrzegania os\u00f3b nieheteronormatywnych i ich praw walnie przyczynili si\u0119 prawicowi politycy, ksenofobiczne organizacje i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Lech Kaczy\u0144ski zakazuj\u0105c \u2013 jako prezydent Warszawy \u2013 Parady R\u00f3wno\u015bci w 2005 r., sprawi\u0142, \u017ce w nielegalnej Paradzie posz\u0142o bodaj wi\u0119cej os\u00f3b hetero ni\u017c LGBTQ, bo zakaz odczytany zosta\u0142 jako kolejna represja wymierzana w obywatelskie wolno\u015bci przez \u00f3wczesny rz\u0105d Prawa i Sprawiedliwo\u015bci. Potem przez Polsk\u0119 przetoczy\u0142a si\u0119 fala zakaz\u00f3w marsz\u00f3w r\u00f3wno\u015bci w innych miastach, kt\u00f3re \u2013 wzorem Warszawy \u2013 odbywa\u0142y si\u0119 nielegalnie, przy licznym udziale sojusznik\u00f3w os\u00f3b LGBTQ. \u00a0Bo wtedy to nastawiona wolno\u015bciowo cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa odkry\u0142a, \u017ce osoby o innej orientacji i to\u017csamo\u015bci p\u0142ciowej s\u0105 wsp\u00f3\u0142obywatelami maj\u0105cymi identyczne prawa, kt\u00f3re narusza opresyjna, homofobiczna i ksenofobiczna w\u0142adza.<\/p>\n\n\n\n
Potem, za drugich rz\u0105d\u00f3w PiS, by\u0142a akcja \u201estref wolnych od LGBT\u201d, a abp J\u0119draszewski (2019) wyg\u0142osi\u0142 s\u0142ynne zdanie o \u201et\u0119czowej zarazie\u201d. To wprawdzie podnieci\u0142o homofob\u00f3w, ale te\u017c umocni\u0142o spo\u0142eczn\u0105 akceptacj\u0119 dla r\u00f3wnych praw os\u00f3b LGBT. A ta r\u00f3wno\u015b\u0107, obok dost\u0119pno\u015bci aborcji rozumianej jako prawo kobiet do decydowaniu o swoim \u017cyciu osobistym, sta\u0142a si\u0119 postulatem wi\u0119kszo\u015bci m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rych udzia\u0142 w g\u0142osowaniu w wyborach w 2023 r. da\u0142a zwyci\u0119stwo rz\u0105dz\u0105cej dzi\u015b koalicji.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wne prawa spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBTQ wywalcza sobie sama.<\/p>\n\n\n\n
W 2007 r. (sprawa B\u0105czkowski i inni przeciwko Polsce) Europejski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka uzna\u0142 zakaz Parady za naruszenie wolno\u015bci zgromadze\u0144. Stwierdzi\u0142 \u2013 odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do rozmowy z Lechem Kaczy\u0144skim o powodach zakazu (kt\u00f3r\u0105 przeprowadzi\u0142am z nim dla \u201eGazety Wyborczej\u201d) – \u017ce przekonania funkcjonariuszy w\u0142adzy publicznej nie mog\u0105 by\u0107 uzasadnieniem dla ograniczania wolno\u015bci zgromadze\u0144, a zakaz z 2005 r. by\u0142 dyskryminacj\u0105 os\u00f3b LGBTQ.<\/p>\n\n\n\n
Kolejna wygrana przed ETPC to wyrok Kozak przeciwko Polsce z 2010 r. (skar\u017c\u0105cego reprezentowa\u0142a Dorota Pudzianowska z Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka) o prawo do mieszkania komunalnego po zmar\u0142ym partnerze. W\u0142adze samorz\u0105dowe odm\u00f3wi\u0142y takiego prawa Tomaszowi Kozakowi, mimo \u017ce odpowiedni przepis kodeksu cywilnego m\u00f3wi, \u017ce nale\u017cy si\u0119 ono opr\u00f3cz ma\u0142\u017conka i dzieci tak\u017ce osobie, kt\u00f3ra \u201epozostawa\u0142a faktycznie we wsp\u00f3lnym po\u017cyciu z\u00a0najemc\u0105”. Trybuna\u0142 orzek\u0142, \u017ce wy\u0142\u0105czanie z prawa najmu partnera tej samej p\u0142ci z powodu orientacji seksualnej jest dyskryminacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W 2016 r. na wniosek pierwszej prezeski SN Ma\u0142gorzaty Gersdorf S\u0105d Najwy\u017cszy rozstrzygn\u0105\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci w orzecznictwie dotycz\u0105ce rozumienia sformu\u0142owania \u201eosoba pozostaj\u0105ca we wsp\u00f3lnym po\u017cyciu\u201d u\u017cytego w prawie karnym. SN w uchwale siedmiu s\u0119dzi\u00f3w stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eodmienno\u015b\u0107 p\u0142ci nie jest konieczna do uznania, \u017ce dwie osoby pozostaj\u0105 we wsp\u00f3lnym po\u017cyciu\u201d, kt\u00f3re oznacza istnienie pomi\u0119dzy nimi wi\u0119zi \u201educhowych (emocjonalnych), fizycznych oraz gospodarczych (wsp\u00f3lne gospodarstwo domowe)\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Potem by\u0142a d\u0142uga batalia organizacji LGBTQ i uznanie prawa do uzyskania za\u015bwiadczenia o niepozostawaniu w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim, kt\u00f3re potrzebne by\u0142o do zawarcia zwi\u0105zku za granic\u0105 \u2013 wygrana przed ETPC w 2025 r. (skarga Szypu\u0142a i inni przeciwko Polsce). Sprawa o rejestracj\u0119 w polskich Urz\u0119dach Stanu Cywilnego zagranicznych akt\u00f3w urodzenia dzieci, kt\u00f3re mia\u0142y oboje rodzic\u00f3w tej samej p\u0142ci. Na wniosek RPO Adama Bodnara Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny w Krakowie skierowa\u0142 do TSUE pytanie prejudycjalne w tej sprawie, a w 2022 r. orzek\u0142, \u017ce bez wzgl\u0119du na to, czy polskie prawo uznaje pary jednop\u0142ciowe i mo\u017cliwo\u015b\u0107 bycia przez nie rodzicami, ich dziecko musi mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania dowodu to\u017csamo\u015bci lub paszportu umo\u017cliwiaj\u0105cego mu podr\u00f3\u017cowanie po Unii Europejskiej i przebywanie z rodzicami.<\/p>\n\n\n\n
Przed Trybuna\u0142em w Strasburgu osoby pozostaj\u0105ce w zwi\u0105zkach jednop\u0142ciowych w 2023 r. (Przybyszewska i inni przeciwko Polsce) uzyska\u0142y wyrok, \u017ce pa\u0144stwo ma obowi\u0105zek umo\u017cliwi\u0107 im zawarcie chronionego prawem zwi\u0105zku. Z kolei w wyroku z 2024 r. (Formela i inni przeciwko Polsce) Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce brak mo\u017cliwo\u015bci uznania w Polsce ma\u0142\u017ce\u0144stwa zawartego za granic\u0105 oznacza tym samym dyskryminacj\u0119 w prawach socjalnych i podatkowych – m.in. brak mo\u017cliwo\u015bci skorzystania z urlopu na opiek\u0119 nad chorym partnerem(k\u0105) czy mo\u017cliwo\u015bci wsp\u00f3lnego rozliczenia podatku.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnia wygrana – w listopadzie zesz\u0142ego roku, tak\u017ce przed TSUE – to sprawa rejestracji w Polsce ma\u0142\u017ce\u0144stw jednop\u0142ciowych zawartych za granic\u0105. Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce odmowa rejestracji zwi\u0105zku jednop\u0142ciowego zawartego za granic\u0105 jest naruszeniem unijnej zasady swobodnego przep\u0142ywu os\u00f3b i obywatelstwa Unii odczytywanych w \u015bwietle Karty Praw Podstawowych: prawa poszanowania \u017cycia prywatnego i rodzinnego i zakazu dyskryminacji m.in. ze wzgl\u0119du na orientacj\u0119 seksualn\u0105. Stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce polskie w\u0142adze nie mog\u0105 powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na sprzeczno\u015b\u0107 rejestracji w Polsce ma\u0142\u017ce\u0144stw jednop\u0142ciowych zawartych w innych krajach Unii z \u201epodstawowymi zasadami porz\u0105dku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej\u201d, poniewa\u017c krajowe \u201epodstawowe zasady porz\u0105dku prawnego\u201d nie mog\u0105 by\u0107 sprzeczne z warto\u015bciami podstawowymi Unii.<\/p>\n\n\n\n
A wi\u0119c upada argument, \u017ce art. 18 konstytucji (\u201ema\u0142\u017ce\u0144stwo jako zwi\u0105zek kobiety i m\u0119\u017cczyzny (\u2026) znajduje si\u0119 pod opiek\u0105 i ochron\u0105 RP\u201d) wyklucza legalizacj\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stw jednop\u0142ciowych. Stwierdzi\u0142 to, wykonuj\u0105c ten wyrok TSUE, sk\u0142ad NSA, kt\u00f3ry skierowa\u0142 pytanie prejudycjalne do TSUE.<\/p>\n\n\n\n
To wszystko wywalczy\u0142y osoby LGBTQ w s\u0105dach, wymuszaj\u0105c zmiany w prawie. Politycy sami z siebie nie zrobili \u2013 przynajmniej nie zrobili skutecznie – nic. By\u0142o mn\u00f3stwo obietnic legalizacji zwi\u0105zk\u00f3w jednop\u0142ciowych (tak\u017ce ze strony Donalda Tuska, gdy ubiega\u0142 si\u0119 o powr\u00f3t jego formacji do w\u0142adzy) i kilkana\u015bcie projekt\u00f3w, kt\u00f3re nie zosta\u0142y uchwalone, bo politykom zale\u017ca\u0142o, by goni\u0107 kr\u00f3liczka, ale go nie z\u0142apa\u0107. Obecny, uchwalony przez Sejm i czekaj\u0105cy na rozpatrzenie w Senacie projekt, o kt\u00f3ry do upad\u0142ego (niestety, tak\u017ce upad\u0142ego sensu projektu) walczy\u0142a pe\u0142nomocniczka ds. r\u00f3wno\u015bci Katarzyna Kotula, przyda si\u0119 przede wszystkim osobom \u2013 homo czy hetero – kt\u00f3re nie chc\u0105 zawrze\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa. A spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBTQ w Polsce \u017c\u0105da obowi\u0105zuj\u0105cej w wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw Unii r\u00f3wno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, a nie rejestrowanej u notariusza umowy o zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n
A w\u0142adza robi wszystko, by umniejszy\u0107 nawet te prawa, kt\u00f3re spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBTQ wywalczy\u0142a sobie w s\u0105dach. Wyrok TSUE oparte na nich orzeczenia s\u0105d\u00f3w administracyjnych o obowi\u0105zku rejestracji przez pa\u0144stwo zwi\u0105zk\u00f3w zawartych za granic\u0105 wymaga\u0142 jedynie dostosowania rozporz\u0105dzenia wydanego przez ministra cyfryzacji do wymogu ustawy o aktach stanu cywilnego, kt\u00f3ra (art. 88) m\u00f3wi, \u017ce do ksi\u0105g stanu cywilnego wpisuje si\u0119 \u201enazwiska i imiona os\u00f3b, kt\u00f3re zawar\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwo, nazwiska rodowe, stan cywilny oraz daty i miejsca urodzenia\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie ma nic o tym, \u017ce w rozporz\u0105dzeniu, jakie do tego przepisu wyda\u0142 minister, okre\u015blaj\u0105c wz\u00f3r wpisu w rubrykach, nale\u017cy \u201eosoby\u201d zamieni\u0107 na \u201ekobieta\u201d i \u201em\u0119\u017cczyzna\u201d. \u00a0A tak zrobi\u0142 w 2023 r. \u00f3wczesny minister cyfryzacji. 22 maja, po miesi\u0105cach przepychanek zwi\u0105zanych z wyrokiem TSUE, rz\u0105d og\u0142osi\u0142, \u017ce rozporz\u0105dzenie zostanie zmienione tak, by przewidzie\u0107 odr\u0119bne wzory z rubrykami: kobieta\/m\u0119\u017cczyzna 1\u201d, \u201ekobieta\/m\u0119\u017cczyzna 2\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego nie mo\u017ce by\u0107 jeden wz\u00f3r dla wszystkich z rubryk\u0105 \u201eosoba1\u201d i \u201eosoba 2\u201d? Mo\u017ce dlatego, \u017ce dla polityk\u00f3w koalicji zbyt wielkim zagro\u017ceniem dla ich reelekcji w nadchodz\u0105cych wyborach by\u0142by zarzut, \u017ce dopu\u015bcili do rejestracji w Polsce ma\u0142\u017ce\u0144stw os\u00f3b niebinarnych, czyli nieidentyfikuj\u0105cych si\u0119 ani jako kobieta, ani jako m\u0119\u017cczyzna? Bo taki kszta\u0142t wzor\u00f3w wpisu aktu ma\u0142\u017ce\u0144stwa do ksi\u0105g USC, jaki ustalono w rz\u0105dzie, wyklucza transkrypcj\u0119 zawartych za granic\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w, w kt\u00f3rych przynajmniej jedno z ma\u0142\u017conk\u00f3w jest niebinarne.<\/p>\n\n\n\n
Tak wi\u0119c nast\u0119pne kilka, kilkana\u015bcie lat potrwa walka o s\u0105dowe uznanie prawa do transkrypcji w Polsce akt\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144stwa osoby \u2013 os\u00f3b niebinarnych. I znowu trzeba wymusza\u0107 na politykach poszanowanie dla konstytucyjnej zasady r\u00f3wno\u015bci w prawach nieheteronormatywnych obywateli.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od pierwszej Parady R\u00f3wno\u015bci w Warszawie min\u0119\u0142o 25 lat. Zmieni\u0142o si\u0119 przez ten czas spo\u0142ecze\u0144stwo, ale za t\u0105 zmian\u0105 nie pod\u0105\u017cy\u0142o prawo, bo politycy ci\u0105gle boj\u0105 si\u0119 homofobicznej mniejszo\u015bci. W\u0142a\u015bnie zdecydowali, \u017ce nie b\u0119dzie mo\u017cliwo\u015bci rejestracji w polskich USC zagranicznych ma\u0142\u017ce\u0144stw os\u00f3b niebinarnych.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6232","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka-i-prawo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6232"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6244,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6232\/revisions\/6244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/siedlecka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}