Lubimy rocznice, ale nie wszystkie. I niekoniecznie ze znajomo\u015bci\u0105 ich kontekstu i tre\u015bci. Wystarczy patriotyczne wzmo\u017cenie. W ten spos\u00f3b dajemy woln\u0105 r\u0119k\u0119 manipulatorom, kt\u00f3rzy z powod\u00f3w politycznych i ideologicznych poddaj\u0105 nasz\u0105 histori\u0119 obr\u00f3bkom skrawaniem. Tak si\u0119 sta\u0142o nawet z nasz\u0105 pierwsz\u0105 konstytucj\u0105, tak dzieje si\u0119 teraz z naszym cz\u0142onkostwem w Unii Europejskiej, a w\u0142a\u015bnie min\u0119\u0142a kolejna rocznica naszego do niej przyst\u0105pienia.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Jako dzia\u0142acz „Solidarno\u015bci” bra\u0142em w Przemy\u015blu udzia\u0142 w obchodach rocznicy ustanowienia „Ustawy rz\u0105dowej”, bo tak nazwano pierwotnie nasz\u0105 pierwsz\u0105 konstytucj\u0119, og\u0142oszon\u0105 3 maja 1791 r. Rocznica nie by\u0142a okr\u0105g\u0142a, a takie lubimy szczeg\u00f3lnie, ale jednak wyj\u0105tkowa, gdy\u017c przypad\u0142a na czas „pi\u0119tnastu miesi\u0119cy wolno\u015bci” po masowych strajkach w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1980 r., zako\u0144czonych zgod\u0105 \u00f3wczesnych w\u0142adz PRL na legalizacj\u0119 niezale\u017cnych od nich zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych.<\/p>\n\n\n\n
W PRL Trzeciego Maja nie \u015bwi\u0119towano, a pr\u00f3by \u015bwi\u0119towania rocznicy, tak samo jak Dnia Niepodleg\u0142o\u015bci 11 listopada, grozi\u0142y represjami. No bo jakby mo\u017cna by\u0142o obchodzi\u0107 „pa\u0144sk\u0105” konstytucj\u0119 w „pa\u0144stwie robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w”, zarz\u0105dzanym przez komunist\u00f3w? W efekcie tej ma\u0142o\u015bci \u00f3wczesnych rz\u0105dz\u0105cych ludzie mogli zapomnie\u0107, jak to si\u0119 robi. A jednak wtedy w Przemy\u015blu znale\u017ali si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy z pami\u0119ci, a nie z rozdanych kartek, \u015bpiewali refren pie\u015bni z czasu powstania listopadowego: „Witaj Maj, pi\u0119kny Maj, u Polak\u00f3w b\u0142ogi raj!”. C\u00f3\u017c, serce ros\u0142o. Nast\u0119pn\u0105 rocznic\u0119 obchodzi\u0142em ju\u017c z kolegami z „Solidarno\u015bci” w wi\u0119zieniu w Nowym \u0141upkowie i serce te\u017c bi\u0142o mocniej.<\/p>\n\n\n\n
Ale czy ten staropolski konstytucyjny raj by\u0142 b\u0142ogi? Zale\u017cy dla kogo. Na przyk\u0142ad na pewno dla maj\u0119tnej szlachty (ale ju\u017c nie dla szlacheckiej go\u0142oty), dla Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego (katolicyzm religi\u0105 narodow\u0105, kara apostazji za zmian\u0119 wyznania, prymas w „Stra\u017cy Praw”, czyli w rz\u0105dzie). Ale nieb\u0142oga dla ch\u0142op\u00f3w (najwi\u0119ksza s\u0142abo\u015b\u0107 ustawy) i raczej nie dla mieszczan, a bez zr\u00f3wnania praw tych dw\u00f3ch stan\u00f3w z prawami szlachty i ziemia\u0144stwa rozw\u00f3j kraju nie m\u00f3g\u0142 Polski prowadzi\u0107 ku nowoczesno\u015bci, gdyby dane jej by\u0142o przetrwa\u0107, tylko skazywa\u0142 j\u0105 na stagnacj\u0119 i upadek.<\/p>\n\n\n\n
Nie uchroni\u0142y przed nim pa\u0144stwa staropolskiego g\u0142\u0119bokie i po\u017c\u0105dane zmiany ustrojowe, a w\u015br\u00f3d nich ustanowienie dziedziczno\u015bci monarchii, likwidacja „wolnego nie pozwalam!” i szlacheckich konfederacji, monteskiuszowskiego tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy. Z dzisiejszej perspektywy mo\u017cna ustaw\u0119 trzeciomajow\u0105 (tekst tutaj<\/a>) uzna\u0107 za dobr\u0105 dla pa\u0144stwa i fataln\u0105 dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Przysz\u0142a za p\u00f3\u017ano, a i tak od razu chciano j\u0105 obali\u0107.<\/p>\n\n\n\n Historyk Jerzy \u0141ojek za jej najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cie, tak\u0105 wisienk\u0119, precedensow\u0105 w skali \u015bwiata, uwa\u017ca\u0142 oblig sprawdzania co 25 lat, czy konstytucja nie potrzebuje zmian dla dobra pa\u0144stwa i obywateli (artyku\u0142 VI). Bo przecie\u017c konstytucje mog\u0105 si\u0119 starze\u0107, odkleja\u0107 od rzeczywisto\u015bci kraju i \u015bwiata, a to uderza w ich autorytet.<\/p>\n\n\n\n Gdyby\u015bmy dzi\u015b w Polsce mieli normaln\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105, sam by\u0142bym za dyskusj\u0105, czy nie nawi\u0105za\u0107 do tego postanowienia naszej pierwszej konstytucji, aby z automatu j\u0105 przegl\u0105da\u0107 i poprawia\u0107 co pewien czas w miar\u0119 potrzeb publicznych. Ale teraz nie czas na rewizje, trzeba sta\u0107 murem za nasz\u0105 obecn\u0105 konstytucj\u0105, broni\u0107 jej przed manipulantami, podtyka\u0107 im j\u0105 pod nos, gdy przy niej majstruj\u0105 niczym ma\u0142pa w k\u0105pieli. Oby dane nam by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do tematu w normalnych czasach. Wiwat Maj!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lubimy rocznice, ale nie wszystkie. I niekoniecznie ze znajomo\u015bci\u0105 ich kontekstu i tre\u015bci. Wystarczy patriotyczne wzmo\u017cenie. W ten spos\u00f3b dajemy woln\u0105 r\u0119k\u0119 manipulatorom, kt\u00f3rzy z powod\u00f3w politycznych i ideologicznych poddaj\u0105 nasz\u0105 histori\u0119 obr\u00f3bkom skrawaniem. Tak si\u0119 sta\u0142o nawet z nasz\u0105 pierwsz\u0105 konstytucj\u0105, tak dzieje si\u0119 teraz z naszym cz\u0142onkostwem w Unii Europejskiej, a w\u0142a\u015bnie min\u0119\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10370,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10354"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10354"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10371,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10354\/revisions\/10371"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}