Po 90 latach Izba Karna S\u0105du Najwy\u017cszego ostatecznie uniewinni\u0142a wszystkich polityk\u00f3w opozycyjnych oskar\u017conych i skazanych (z jednym wyj\u0105tkiem) w tzw. procesie brzeskim. By\u0142 to najwi\u0119kszy proces polityczny w Polsce mi\u0119dzywojennej, podr\u0119cznikowy przyk\u0142ad autorytaryzmu z wykorzystaniem w\u0142adzy s\u0105downiczej. Historia, przebieg i skutki tego procesu pozostaj\u0105 ostrze\u017ceniem na przysz\u0142o\u015b\u0107. W Polsce albo uda si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 rz\u0105dy prawa, albo nieustannie wybuchaj\u0105ce afery i konflikty \u015bmiertelnie j\u0105 os\u0142abi\u0105, tak jak si\u0119 to sta\u0142o w II Rzeczpospolitej.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Lider\u00f3w opozycji centrolewicowej aresztowano bez zgody s\u0105du, oskar\u017cono bez przekonuj\u0105cych dowod\u00f3w o szykowanie zamachu stanu i skazano na kary wi\u0119zienia od p\u00f3\u0142tora roku do trzech lat. Cz\u0119\u015b\u0107 odby\u0142a wyrok w ci\u0119\u017ckim wi\u0119zieniu w Brze\u015bciu nad Bugiem, cz\u0119\u015b\u0107 uda\u0142a si\u0119 na emigracj\u0119 polityczn\u0105. W\u015br\u00f3d tych drugich by\u0142 dzia\u0142acz ludowy Wincenty Witos, trzykrotny premier w II RP, w tym podczas wojny polsko-bolszewickiej, s\u0142owem, wz\u00f3r patrioty. Jego kolejny rz\u0105d upad\u0142 w wyniku zamachu stanu w 1926 r. inspirowanego przez Pi\u0142sudskiego, zm\u0119czonego demokracj\u0105 parlamentarn\u0105 w \u00f3wczesnym wydaniu.<\/p>\n\n\n\n
W odpowiedzi na zamach majowy polscy socjali\u015bci (kiedy\u015b towarzysze Pi\u0142sudskiego w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107) i ludowcy stworzyli koalicj\u0119 Centrolewu w obronie demokracji parlamentarnej. Ob\u00f3z pi\u0142sudczykowski, nazwany potocznie sanacj\u0105 (bo na wezwanie Marsza\u0142ka chcia\u0142 „uzdrowi\u0107” Polsk\u0119, lecz\u0105c j\u0105 przemoc\u0105 z „anarchii”), podj\u0105\u0142 w pocz\u0105tku lat 30. pr\u00f3b\u0119 rozprawienia si\u0119 z Centrolewem, aby mie\u0107 pe\u0142n\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania. W\u015br\u00f3d skazanych na wi\u0119zienie znalaz\u0142a si\u0119 grupa niezwykle zas\u0142u\u017conych dzia\u0142aczy Polskiej Partii Socjalistycznej reprezentuj\u0105cej nurt socjalizmu niepodleg\u0142o\u015bciowego i dzia\u0142aczy trzech stronnictw ludowych o r\u00f3wnie patriotycznym nastawieniu.<\/p>\n\n\n\n
Ich jedyn\u0105 win\u0105 by\u0142o w rzeczywisto\u015bci to, \u017ce odrzucili polityk\u0119 sanacji steruj\u0105cej coraz wyra\u017aniej ku rz\u0105dom antydemokratycznym. Dzia\u0142o si\u0119 to jeszcze przed doj\u015bciem Hitlera do w\u0142adzy i ju\u017c za rz\u0105d\u00f3w faszysty Mussoliniego we W\u0142oszech. Polityczna atmosfera w Europie mrocznia\u0142a, wojna wisia\u0142a w powietrzu. Gdy wybuch\u0142a, elita sanacyjnej w\u0142adzy opu\u015bci\u0142a kraj, by przegrupowa\u0107 na Zachodzie si\u0142y. \u00d3wczesny prezydent RP obj\u0105\u0142 amnesti\u0105 skazanych w procesie brzeskim, co jednak nie r\u00f3wna\u0142o si\u0119 oczyszczeniu ich z zarzut\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W PRL o podj\u0119ciu sprawy nie mog\u0142o by\u0107 mowy, gdy\u017c Polska Ludowa w ca\u0142o\u015bci odrzuca\u0142a politycznie i ideologicznie Polsk\u0119 mi\u0119dzywojenn\u0105. Zar\u00f3wno sanacj\u0119, jak i \u00f3wczesn\u0105 opozycj\u0119. PPS zosta\u0142 rozbita, dzia\u0142a\u0142a dalej na emigracji, w opozycji do PZPR cz\u0119\u015b\u0107 przedwojennych dzia\u0142aczy PPS, m.in. J\u00f3zef Cyrankiewicz, sprzymierzy\u0142a si\u0119 z komunistyczn\u0105 PPR. Witosa, ci\u0119\u017cko chorego, nowa w\u0142adza „ludowa” pr\u00f3bowa\u0142a pozyska\u0107, by uwiarygodni\u0107 si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Witos odrzuci\u0142 jednak te starania i wspiera\u0142 Polskie Stronnictwo Ludowe pod przyw\u00f3dztwem Miko\u0142ajczyka, przyby\u0142ego do kraju z Londynu. Wkr\u00f3tce zmar\u0142, ludowiec Miko\u0142ajczyk zbieg\u0142 z Polski w obawie przed aresztowaniem i procesem pokazowym, PSL zosta\u0142o zlikwidowane i zast\u0105pione lojalnym wobec PRL Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym.<\/p>\n\n\n\n
Do sprawy procesu brzeskiego powracano kilka razy po prze\u0142omie 1989 r. Witosowi po skazaniu odebrano order Or\u0142a Bia\u0142ego. W zwi\u0105zku z amnesti\u0105 order przywr\u00f3ci\u0142 mu prezydent Raczkiewicz, jednak insygnia przekaza\u0142 rodzinie Witosa dopiero prezydent Komorowski. Pr\u00f3by uzyskania kasacji przedwojennych wyrok\u00f3w podejmowano na pr\u00f3\u017cno. By\u0142y rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar podj\u0105\u0142 kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119. Wyst\u0105pi\u0142 o kasacj\u0119 do S\u0105du Najwy\u017cszego. Za umorzeniem wniosku by\u0142 przedstawiciel obecnej Prokuratury Krajowej. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce sprawa jest jasna i zako\u0144czona. Jednak Izba Karna orzek\u0142a o kasacji wyroku sprzed niemal stulecia.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142usznie, bo nie chodzi\u0142o tylko o ca\u0142kowite, historyczne zado\u015b\u0107uczynienie moralne i prawne ofiarom procesu politycznego. Chodzi\u0142o te\u017c o przestrog\u0119 przed wykorzystywaniem s\u0105du w polityce i przed polityk\u0105 n\u0119kaj\u0105c\u0105 przeciwnik\u00f3w s\u0105downie tylko za to, \u017ce s\u0105 legaln\u0105, parlamentarn\u0105 opozycj\u0105 i maj\u0105 inne od aktualnej w\u0142adzy wyobra\u017cenie o tym, jakiej polityki, jakich rz\u0105d\u00f3w, jakiego pa\u0144stwa Polska potrzebuje.<\/p>\n\n\n\n
To ostrze\u017cenie zbiega si\u0119 z pr\u00f3b\u0105 stworzenia rodzaju sejmowego s\u0105du kapturowego do zbadania wp\u0142yw\u00f3w rosyjskich w Polsce. Cel zdrowy, metoda nie do przyj\u0119cia w pa\u0144stwie prawa, intencja podejrzana. Formu\u0142a \u0142\u0105cz\u0105ca funkcje \u015bledcze, prokuratorskie i s\u0105downicze nie mie\u015bci si\u0119 w normach praworz\u0105dno\u015bci w pa\u0144stwach demokratycznych. Polska nie jest, na szcz\u0119\u015bcie, w stanie wojny, opozycja dzia\u0142a w zgodzie z konstytucj\u0105. Je\u015bli komu\u015b si\u0119 marzy wzywanie przed taki, sprzeczny z ni\u0105, tw\u00f3r lider\u00f3w opozycji demokratycznej, aby ich wykluczy\u0107 z dzia\u0142alno\u015bci politycznej, to musi si\u0119 to kojarzy\u0107 z nowym procesem brzeskim.<\/p>\n\n\n\n
Do\ntego doszli\u015bmy pod rz\u0105dami Kaczy\u0144skiego. Zamiast wyci\u0105gn\u0105\u0107\nlekcj\u0119 z przedwojennego procesu brzeskiego, czego nie wolno robi\u0107\npod \u017cadnym pretekstem w systemie demokratycznym, obecny ob\u00f3z\nrz\u0105dz\u0105cy idzie w przeciwnym kierunku. Lekcj\u0119 ignoruje, a mo\u017ce\nnawet czerpie z tamtego haniebnego traktowania opozycji jak\u0105\u015b\ninspiracj\u0119 polityczn\u0105 i prawn\u0105. W p\u0142onnej nadziei, \u017ce mu to\nujdzie na sucho. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej prawu i sprawiedliwo\u015bci\nstanie si\u0119 zado\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Po 90 latach Izba Karna S\u0105du Najwy\u017cszego ostatecznie uniewinni\u0142a wszystkich polityk\u00f3w opozycyjnych oskar\u017conych i skazanych (z jednym wyj\u0105tkiem) w tzw. procesie brzeskim. By\u0142 to najwi\u0119kszy proces polityczny w Polsce mi\u0119dzywojennej, podr\u0119cznikowy przyk\u0142ad autorytaryzmu z wykorzystaniem w\u0142adzy s\u0105downiczej. Historia, przebieg i skutki tego procesu pozostaj\u0105 ostrze\u017ceniem na przysz\u0142o\u015b\u0107. W Polsce albo uda si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 rz\u0105dy prawa, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14067,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14062"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14062"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14065,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14062\/revisions\/14065"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}