B\u0119dzie o pojednaniu mi\u0119dzy nami a Niemcami i Ukrai\u0144cami. Nie takim kiczowatym, na pokaz, \u017ce si\u0119 jest progresywnym, tylko o takim, kt\u00f3rego realnie potrzebowali\u015bmy i potrzebujemy mi\u0119dzy naszymi pa\u0144stwami i spo\u0142ecze\u0144stwami, by i\u015b\u0107 naprz\u00f3d po gigantycznych traumach.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Bez zamiatania pod dywan tragedii, przez kt\u00f3re przeszli\u015bmy, ale w nadziei, \u017ce ten d\u0142ugi i trudny proces to droga w\u0142a\u015bciwa, lepsza ni\u017c trwanie we wzajemnych plemienno-nacjonalistycznych uprzedzeniach. Bez obci\u0105\u017cania pokole\u0144, niebior\u0105cych ju\u017c udzia\u0142u w zbrodniach wojennych, zbiorow\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za nie.<\/p>\n\n\n\n
Bo w\u0142a\u015bnie zbli\u017ca si\u0119 60. rocznica or\u0119dzia katolickich biskup\u00f3w polskich do niemieckich og\u0142oszonego pod koniec II Soboru Watyka\u0144skiego i w przeddzie\u0144 tysi\u0105clecia polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Mia\u0142em wtedy 13 lat. O or\u0119dziu, nazywanym te\u017c „listem”, nic nie wiedzia\u0142em, bo w domu nie rozmawiano przy mnie na jego temat. <\/p>\n\n\n\n
Co wa\u017cniejsze, m\u00f3j ojciec, wi\u0119zie\u0144 Pawiaka i lagru Gross Rosen, nigdy mi nie opowiada\u0142 o swoich prze\u017cyciach z czas\u00f3w wojny i okupacji niemieckiej. Nie chc\u0119 wi\u0119c spekulowa\u0107, jak zareagowa\u0142 na ten list: oburzy\u0142 si\u0119, tak jak wielu Polak\u00f3w, nawet chodz\u0105cych do ko\u015bcio\u0142a, czy zaduma\u0142. Oburzenie wywo\u0142a\u0142o w\u0142a\u015bciwie jedno zdanie w or\u0119dziu polskich biskup\u00f3w (podpisali m.in. prymas Wyszy\u0144ski i kardyna\u0142 Wojty\u0142a, kt\u00f3ry 13 lat p\u00f3\u017aniej zostanie wybrany na papie\u017ca): „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie” (do obiegu publicznego wesz\u0142o w wersji „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”). <\/p>\n\n\n\n
Ta wersja wybrzmia\u0142a mocno politycznie, cho\u0107 nie o to chodzi\u0142o autorom or\u0119dzia (jego inicjatorem i autorem pierwszego szkicu, napisanego od razu po niemiecku, by\u0142 \u015al\u0105zak, p\u00f3\u017aniejszy kardyna\u0142 Boles\u0142aw Kominek). <\/p>\n\n\n\n
List by\u0142 zwi\u0105zany z ko\u015bcielnymi obchodami milenium Polski. By\u0142 form\u0105 zaproszenia biskup\u00f3w niemieckich do udzia\u0142u w tych obchodach na znak chrze\u015bcija\u0144skiego pojednania mi\u0119dzy oboma Ko\u015bcio\u0142ami katolickimi.<\/p>\n\n\n\n
To niby nic takiego, ale 20 lat od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3rej skutki Polska odczu\u0142a okrutnie, list zderzy\u0142 si\u0119 bole\u015bnie z wci\u0105\u017c bardzo \u017cyw\u0105 pami\u0119ci\u0105 o tym w ca\u0142ym polskim spo\u0142ecze\u0144stwie. PZPR pod wodz\u0105 Gomu\u0142ki trafi\u0142 si\u0119 propagandowy prezent z nieba do atakowania KRK za rzekomo antypolskie politykierstwo. Musia\u0142 si\u0119 zderzy\u0107, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w nie by\u0142a gotowa do czego\u015b takiego. <\/p>\n\n\n\n
Bo za co Polacy mieliby „przeprasza\u0107” Niemc\u00f3w? To przecie\u017c Niemcy pod wodz\u0105 Hitlera napad\u0142y Polsk\u0119 i zada\u0142y nam niewys\u0142owione cierpienia. O cierpieniach niemieckiej ludno\u015bci wyp\u0119dzonej z przyznanych Polsce na konferencji aliant\u00f3w w Poczdamie ziem zachodnich Rzeszy mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 swobodnie dopiero po 1989 r. Co gorsza, dyskusja o tym w Niemczech federalnych koncentrowa\u0142a si\u0119 na krzywdach niemieckich, z pomini\u0119ciem krzywd polskich. Gest polskich biskup\u00f3w zosta\u0142 przyj\u0119ty ch\u0142odno, mimo \u017ce by\u0142 wyj\u0105tkowo odwa\u017cny i profetyczny. Wyprzedzi\u0142 sw\u00f3j czas i za to zap\u0142aci\u0142 niezrozumieniem intencji autor\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Lecz w ko\u0144cu przyczyni\u0142 si\u0119 do zmiany podej\u015bcia, g\u0142\u00f3wnie w kr\u0119gach niemieckiej socjaldemokracji za kanclerza Brandta, a dopiero p\u00f3\u017aniej za chadeckiego kanclerza Kohla i jego wychowanki Angeli Merkel. Jako korespondent „Tygodnika Powszechnego” obserwowa\u0142em symboliczn\u0105 wymian\u0119 znaku pokoju mi\u0119dzy Kohlem a premierem Mazowieckim podczas „mszy pojednania” w Krzy\u017cowej na Dolnym \u015al\u0105sku w 1989 r. Celebrowa\u0142 j\u0105 \u00f3wczesny biskup opolski, \u015al\u0105zak Alfons Nossol. By\u0142 to moment wzruszenia i nadziei. Granica na Odrze i Nysie doczeka\u0142a si\u0119 ostatecznie formalnego uznania. Niemcy lobbowa\u0142y za przyj\u0119ciem demokratycznej Polski do Wsp\u00f3lnoty Europejskiej. W roku 2004 nasze cz\u0142onkostwo sta\u0142o si\u0119 to faktem.<\/p>\n\n\n\n
Proces pojednania politycznego zaj\u0105\u0142 jednak wiele lat. I dotyczy\u0142 przede wszystkim cz\u0119\u015bci klasy politycznej w obu pa\u0144stwach i cz\u0119\u015bci naszych spo\u0142ecze\u0144stw. \u017beby pojednanie by\u0142o mo\u017cliwe, ludzie musz\u0105 tego chcie\u0107 i widzie\u0107 w nim warto\u015b\u0107, jakie\u015b wi\u0119ksze dobro dla nich i dla kraju. <\/p>\n\n\n\n
Do tego trzeba elit i przekonania przez nie zwyk\u0142ych ludzi. Potrzeba uczciwej dyskusji historyk\u00f3w, odwagi podj\u0119cia niewygodnych temat\u00f3w, niezale\u017cno\u015bci od ingerencji polityk\u00f3w w edukacj\u0119 i debat\u0119 publiczn\u0105. Poci\u0105g zwany pojednaniem ma wiele wagon\u00f3w i wiele razy jest po drodze zatrzymywany pod semaforami. Zwykle z powodu tej czy innej „polityki historycznej”. <\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b widzimy, \u017ce pojednanie polsko-niemieckie jest zagro\u017cone. Nie przenikn\u0119\u0142o tak g\u0142\u0119boko, jak mia\u0142o si\u0119 nadziej\u0119 w pierwszych latach po likwidacji komunizmu w Polsce i NRD. Prawica nacjonalistyczna i populistyczna zrobi\u0142a swoje w obu pa\u0144stwach. Cofn\u0119li\u015bmy si\u0119 na drodze do trwa\u0142ego pojednania i wsp\u00f3\u0142pracy w szerszym, europejskim aspekcie. <\/p>\n\n\n\n
To bardzo niepokoj\u0105ce. Wsp\u00f3\u0142praca polsko-niemiecka jest przecie\u017c filarem wschodniej flanki UE, tak jak niemiecko-francuska w Europie Zachodniej. Doj\u015bcie prorosyjskich populist\u00f3w do w\u0142adzy w Niemczech, Francji i Polsce wstrz\u0105sn\u0119\u0142oby Uni\u0105 i ca\u0142\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 demokracji w Europie. Z\u0142e skutki mo\u017cna przewidzie\u0107. Rosja Putina dopi\u0119\u0142aby swego. <\/p>\n\n\n\n
Czy dzi\u015b mo\u017cliwy by\u0142by taki list adresowany do Ukrai\u0144c\u00f3w? S\u0142ucha\u0142em dyskusji na ten temat w sobot\u0119 w TVP Info (publicystyka staje si\u0119 w niej coraz ciekawsza). Konkluzja nie wyda\u0142a mi si\u0119 optymistyczna. Z ka\u017cdym kolejnym prawicowym atakiem na Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali schronienie w Polsce, i wraz z mno\u017ceniem warunk\u00f3w kontynuacji wspierania wysi\u0142ku obronnego Ukrainy, wysuwanych przez polskich nacjonalist\u00f3w, w tym przez prezydenck\u0105 ekip\u0119 Nawrockiego, takie or\u0119dzie oddala si\u0119 poza horyzont. <\/p>\n\n\n\n
Nie wyobra\u017cam sobie, aby polscy biskupi byli obecnie zdolni prosi\u0107 o przebaczenie katolickich i unickich biskup\u00f3w ukrai\u0144skich, cho\u0107 bym im pogratulowa\u0142 takiego wyst\u0105pienia. Nie s\u0105dz\u0119, by episkopat, a tym bardziej nasza obecna klasa polityczna, zdoby\u0142yby si\u0119 na taki profetyczny gest w imi\u0119 przysz\u0142o\u015bci. Od razu podni\u00f3s\u0142by si\u0119 krzyk protestu, tak jak by\u0142o z listem do biskup\u00f3w niemieckich, tylko jeszcze bardziej nag\u0142o\u015bniony w antyukrai\u0144skiej propagandzie u nas i w Rosji. <\/p>\n\n\n\n
Bo niby za co mieliby Polacy przeprasza\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w? C\u00f3\u017c, jest za co przeprasza\u0107 – cho\u0107by za powojenn\u0105 czystk\u0119 etniczn\u0105 pod kryptonimem „Akcja Wis\u0142a” – ale wiedza o tym jest szerzej nieznana albo manipulowana na zasadzie „wet za wet” (tak\u017ce w skrajnie nacjonalistycznych \u015brodowiskach ukrai\u0144skich). Dzi\u015b dominuje u nas temat rzezi wo\u0142y\u0144skiej i ekshumacji szcz\u0105tk\u00f3w jej ofiar, tragedii sprzed dziesi\u0119cioleci, przes\u0142aniaj\u0105cej obecn\u0105 tragedi\u0119 napadni\u0119tej Ukrainy. Wspania\u0142y gest solidarno\u015bci Polak\u00f3w z Ukrai\u0144cami wygasa. <\/p>\n\n\n\n
Cho\u0107 nie mam w rodzinie nikogo, kto ucierpia\u0142 na Wo\u0142yniu z r\u0105k Ukrai\u0144c\u00f3w (mam osoby, kt\u00f3rym Ukrai\u0144cy pomogli podczas wojny unikn\u0105\u0107 \u015bmierci z r\u0105k UPA), rozumiem, jak trudno jest Polakom, kt\u00f3rych bliscy zgin\u0119li z r\u0105k Ukrai\u0144c\u00f3w, przej\u015b\u0107 na tryb pojednania. Rozumiem i wsp\u00f3\u0142czuj\u0119 z nimi. Jednocze\u015bnie uwa\u017cam, \u017ce taki list mia\u0142by sens. Jeden z uczestnik\u00f3w wspomnianej dyskusji w TVP Info, teolog prawos\u0142awny i dyplomata Micha\u0142 Klinger zaznaczy\u0142, \u017ce pojednanie zawsze zaczyna si\u0119 w umy\u015ble i sercu pojedynczego cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n
Ja te\u017c przeby\u0142em swoj\u0105 drog\u0119 od ignorancji i uprzedze\u0144 do akceptacji wysi\u0142k\u00f3w na rzecz pojednania z Niemcami, \u017bydami i Ukrai\u0144cami. Wiele zawdzi\u0119czam pod tym wzgl\u0119dem ludziom Ko\u015bcio\u0142a i kultury, intelektualistom, politykom pokroju premiera Mazowieckiego. Szczeg\u00f3lny szacunek mam do os\u00f3b takich jak nagrodzony w\u0142a\u015bnie nagrod\u0105 Muzeum Polin so\u0142tys wsi Orla Marek Chmielewski. Na naszych obecnych kresach wschodnich przywraca pami\u0119\u0107 o tamtejszej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. <\/p>\n\n\n\n
Bez takich ludzi pojednanie by\u0142oby jeszcze trudniejsze. Lecz dzi\u0119ki nim wci\u0105\u017c si\u0119 dokonuje tam, gdzie ostatecznie los pojednania si\u0119 decyduje – w rodzinach, lokalnych wsp\u00f3lnotach, w ma\u0142ych ojczyznach. Inicjatywa i zach\u0119ta przychodz\u0105 zwykle z g\u00f3ry, lecz bez takiego zakorzenienia si\u0119 mo\u017cna je wykorzeni\u0107 wsp\u00f3lnym wysi\u0142kiem przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rych dzisiaj znowu przybywa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
B\u0119dzie o pojednaniu mi\u0119dzy nami a Niemcami i Ukrai\u0144cami. Nie takim kiczowatym, na pokaz, \u017ce si\u0119 jest progresywnym, tylko o takim, kt\u00f3rego realnie potrzebowali\u015bmy i potrzebujemy mi\u0119dzy naszymi pa\u0144stwami i spo\u0142ecze\u0144stwami, by i\u015b\u0107 naprz\u00f3d po gigantycznych traumach.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17416"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17416"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17425,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17416\/revisions\/17425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}