W Krakowie wci\u0105\u017c s\u0142ysz\u0119 na ulicach j\u0119zyk ukrai\u0144ski. Potrafi\u0119 ju\u017c odr\u00f3\u017cni\u0107 ten j\u0119zyk od rosyjskiego. W liceum musia\u0142em uczy\u0107 si\u0119 tego drugiego. Moja nauczycielka, z pochodzenia Rosjanka, robi\u0142a wszystko, by nam j\u0119zyk Puszkina obrzydzi\u0107, ale narzucony przez ni\u0105 drill skutkowa\u0142: do dzi\u015b mog\u0119 czyta\u0107 Puszkina ze zrozumieniem. Nigdy nie m\u00f3wi\u0142a o ukrai\u0144skim ani o literaturze rosyjskiej wpisanej przez sowieckich politruk\u00f3w na czarn\u0105 list\u0119 prohibit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Te wszystkie deficyty zacz\u0105\u0142em nadrabia\u0107 na studiach polonistycznych dzi\u0119ki osobom, kt\u00f3re wtedy pozna\u0142em. Nie by\u0142o nic o So\u0142\u017cenicynie czy „Doktorze \u017bywago” Pasternaka (obaj nobli\u015bci!) w oficjalnym kursie literatur obcych, ale w domach przyjaci\u00f3\u0142 ich zakazane w Sowietach dzie\u0142a sta\u0142y na p\u00f3\u0142kach lub -cz\u0119\u015bciej – le\u017ca\u0142y w skrytkach z obawy przed rewizjami policji politycznej.<\/p>\n\n\n\n
Poda\u0142em tylko dwa przyk\u0142ady, lecz ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142y prawd\u0119 o re\u017cimie sowieckim, przeczyta\u0142em mn\u00f3stwo. G\u0142\u00f3wnie w przek\u0142adach na polski lub angielski wydanych na Zachodzie lub u nas w podziemiu. Naby\u0142em pe\u0142nej odporno\u015bci na proradzieck\u0105 propagand\u0119 doby PRL. Tak wolne s\u0142owo podkopywa\u0142o mury w \u0142agrze „przyja\u017ani i pokoju”, a\u017c run\u0119\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Napa\u015b\u0107 Rosji na Ukrain\u0119 wywo\u0142a\u0142 w kr\u0119gach literackich gor\u0105cy sp\u00f3r: jak traktowa\u0107 literatur\u0119 rosyjsk\u0105 w tej dramatycznej sytuacji? Oddzieli\u0107 jej arcydzie\u0142a od polityki Kremla czy bojkotowa\u0107, bo w wielu mo\u017cna odnale\u017a\u0107 jaki\u015b element wielkorusko\u015bci? Sam So\u0142\u017cenicyn, demaskator Gu\u0142agu, po powrocie z wygnania do Rosji uderzy\u0142 w te nacjonalistyczne tony. Wielu pisarzy i intelektualist\u00f3w ukrai\u0144skich by\u0142o za takim bojkotem.
<\/p>\n\n\n\n
Dla wielu stosunek Rosji i Rosjan do kultury i to\u017csamo\u015bci ukrai\u0144skiej by\u0142 kolonialny: pe\u0142en pogardy i poczucia wy\u017cszo\u015bci. Drwili z j\u0119zyka ukrai\u0144skiego jako rzekomo zepsutej, kulawej ruszczyzny, ignorowali bogactwo literatury ukrai\u0144skiej i histori\u0119 ukrai\u0144skich d\u0105\u017ce\u0144 do niepodleg\u0142o\u015bci, w istocie odmawiali Ukrai\u0144com prawa do niezale\u017cnego od Rosji bytu narodowego. Nie ma czego\u015b takiego jak Ukraina – wmawiaj\u0105 \u015bwiatu – jest tylko „mniejsza Rosja” i ona nam si\u0119 po prostu nale\u017cy.<\/p>\n\n\n\n
Od powstania niezawis\u0142ej Ukrainy – jako pierwsza uzna\u0142a j\u0105 III RP, Amerykanie si\u0119 nie kwapili – mamy okazj\u0119 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki ukrai\u0144skich pisarzy, poet\u00f3w, eseist\u00f3w obojga p\u0142ci. A tak\u017ce ich dyskusje o ukrai\u0144sko\u015bci. Pisarstwo Andruchowycza czy Oli Hnatiuk (np. „Odwaga i strach”) to moje podr\u0119czniki wiedzy na ten temat. Bezcenne.<\/p>\n\n\n\n
W 2022, roku napa\u015bci, nak\u0142adem oficyn Pogranicze w Sejnach i lwowskiej D\u017cezwy ukaza\u0142a si\u0119 seria „W obliczu wojny”. To pierwsze reakcje tw\u00f3rc\u00f3w ukrai\u0144skich obojga p\u0142ci na niezawinion\u0105 agresj\u0119. Dwuj\u0119zyczna, wi\u0119c ucz\u0119 si\u0119 teraz ukrai\u0144skiego. Nie musz\u0119 dodawa\u0107, jak si\u0119 czyta relacje wojenne, kt\u00f3rych autorami s\u0105 ludzie pi\u00f3ra, w wi\u0119kszo\u015bci m\u0142odzi. Pisze Serhij \u017badan: „A okazuje si\u0119, \u017ce mowa jest silniejsza, ni\u017c strach milczenia, \/ ona ma wype\u0142ni\u0107 sob\u0105 napier\u015bne kieszonki \u017cycia, \/ ona ma os\u0142oni\u0107 miejsca, w kt\u00f3rych gromadz\u0105 si\u0119 ludzie, \/ gdzie musz\u0105 m\u00f3wi\u0107 o sobie tak, \/ \u017ceby odt\u0105d na zawsze \/ rozpoznawa\u0107 ich po g\u0142osie” (t\u0142um. Aleksandra Zi\u0144czuk).<\/p>\n\n\n\n
O jakiej mowie mowa? O ukrai\u0144skiej – tej, za kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b mo\u017cna w Polsce dosta\u0107 w twarz. To przera\u017caj\u0105ce, jak szybko tracimy wra\u017cliwo\u015b\u0107 na z\u0142o wok\u00f3\u0142 nas. Na krzywd\u0119 os\u00f3b, w tym dzieci, kt\u00f3rych jedyn\u0105 „win\u0105” w umy\u015ble napastnika jest to, \u017ce m\u00f3wi\u0105 w Polsce swym ojczystym j\u0119zykiem, po ukrai\u0144sku. Broni\u0142bym Polaka pobitego gdzie\u015b za m\u00f3wienie po polsku i tak samo broni\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w pobitych za m\u00f3wienie po ukrai\u0144sku. Jedno i drugie to zdziczenie.<\/p>\n\n\n\n
Jakim szokiem jest zbrojna napa\u015b\u0107 na w\u0142asny kraj, w Polsce nie trzeba t\u0142umaczy\u0107. Nie trzeba? Ale\u017c trzeba, bo nawet przyzwoici ludzie przestaj\u0105 to rozumie\u0107, ulegaj\u0105 podsuwanej im wsz\u0119dzie – w polityce, w internetach i niekt\u00f3rych mediach i we w\u0142asnej rodzinie i kr\u0119gu znajomych – mowie nienawi\u015bci. Gdy Nawrocki milczy, apele Tuska o przerwanie tego barbarzy\u0144stwa przestaj\u0105 odnosi\u0107 po\u017c\u0105dany skutek. Nienawi\u015b\u0107 nas zalewa, ko\u0142em ratunkowym mo\u017ce by\u0107 \u015bwiadectwo literackie, ale kto po nie dzi\u015b si\u0119ga? Mo\u017ce trzeba przemyci\u0107 do Pa\u0142acu Namiestnikowskiego cho\u0107by t\u0119 wsp\u00f3ln\u0105 seri\u0119 polskiej i ukrai\u0144skiej oficyny wydawniczej. W ramach odwyku od nienawi\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W Krakowie wci\u0105\u017c s\u0142ysz\u0119 na ulicach j\u0119zyk ukrai\u0144ski. Potrafi\u0119 ju\u017c odr\u00f3\u017cni\u0107 ten j\u0119zyk od rosyjskiego. W liceum musia\u0142em uczy\u0107 si\u0119 tego drugiego. Moja nauczycielka, z pochodzenia Rosjanka, robi\u0142a wszystko, by nam j\u0119zyk Puszkina obrzydzi\u0107, ale narzucony przez ni\u0105 drill skutkowa\u0142: do dzi\u015b mog\u0119 czyta\u0107 Puszkina ze zrozumieniem. Nigdy nie m\u00f3wi\u0142a o ukrai\u0144skim ani o literaturze […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18338"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18345,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18338\/revisions\/18345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}