Chc\u0119 zako\u0144czy\u0107 dyskusj\u0119 (mo\u017ce raczej zimn\u0105 wojn\u0119) polsko-polsk\u0105 w sprawie antysemityzmu przywo\u0142aniem dokumentu tym razem ze strony \u017cydowskiej ,,Dabru emet”, po hebrajsku ,,m\u00f3wcie prawd\u0119”. Dziesi\u0119\u0107 lat temu opublikowa\u0142 go w ramach swojej bardzo interesuj\u0105cej o tym dokumencie dyskusji (tym razem bez wahania mo\u017cna t\u0119 wymian\u0119 zda\u0144 nazwa\u0107 dyskusj\u0105, i to z udzia\u0142em ksi\u0119\u017cy i rabin\u00f3w) krakowski miesi\u0119cznik katolicki ZNAK (stycze\u0144 2003). <\/p>\n
Dokument ma ciekaw\u0105 histori\u0119. Dwudziestu \u017cydowskich uczonych w USA, teolog\u00f3w, historyk\u00f3w, badaczy literatury zastanawia\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, jaki wp\u0142yw na ich badania nad chrze\u015bcija\u0144stwem ma to, \u017ce urodzili si\u0119 jak \u017bydzi, maj\u0105 \u017cydowskie wykszta\u0142cenie (tzn. znaj\u0105 tradycj\u0119, histori\u0119, religi\u0119 i filozofi\u0119 \u017cydowsk\u0105) i dzia\u0142aj\u0105 w r\u00f3\u017cnych ameryka\u0144skich instytucjach \u017cydowskich.<\/p>\n
Dzi\u0119ki tym debatom lepiej zrozumieli swoje bycie \u017bydami. Postanowili podzieli\u0107 si\u0119 tym do\u015bwiadczeniem ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105. Uk\u0142adali kr\u00f3tki dokument a\u017c dwa lata, wa\u017c\u0105c ka\u017cde s\u0142owo. Autor\u00f3w by\u0142o czterech, ale rozes\u0142ali draft do ok. 300 innych rabin\u00f3w i uczonych. Podpisa\u0142o si\u0119 pod nim najpierw dwustu, a po publikacji w New York Timesie jeszcze stu.<\/p>\n
Dokument jest teologiczny, religijno-spo\u0142eczny, ale mo\u017ce zainteresowa\u0107 tak\u017ce ludzi niewierz\u0105cych w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan. Pierwodruk t\u0142umaczenia polskiego w Gazecie Wyborczej 30 IX ? 1 X 2000 r. Tutaj cytuj\u0119 tylko niewielki ale istotne fragmenty.<\/p>\n
Podobnie jak rabini uznali, \u017ce owoce ich pracy mog\u0105 by\u0107 ciekawe dla szerszego odbiorcy, i ja uwa\u017cam, \u017ce warto zainteresowa\u0107 nim tak\u017ce polskiego czytelnika u progu 70 rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim.<\/p>\n
Proponujemy osiem tez o tym, jak w obecnym czasie \u017bydzi i chrze\u015bcijanie maj\u0105 si\u0119 odnosi\u0107 do siebie nawzajem.<\/p>\n
1 \u017bydzi i chrze\u015bcijanie czcz\u0105 tego samego Boga. Jako \u017cydowscy teologowie cieszymy si\u0119, \u017ce przez chrze\u015bcija\u0144stwo setki milion\u00f3w ludzi wesz\u0142o w zwi\u0105zki z Bogiem Izraela<\/p>\n
2 \u017bydzi i chrze\u015bcijanie uwa\u017caj\u0105 za autorytet t\u0119 sam\u0105 ksi\u0119g\u0119 Bibli\u0119, ale w wielu miejscach j\u0105 r\u00f3\u017cnie intepretuj\u0105, te r\u00f3\u017cnice musz\u0105 by\u0107 uszanowane<\/p>\n
3 Chrze\u015bcijanie mog\u0105 respektowa\u0107 \u017cydowskie prawa do Ziemi Izraela. Po Holokau\u015bcie najwa\u017cniejszym wydarzeniem dla \u017byd\u00f3w by\u0142o powt\u00f3rne ustanowienie \u017cydowskiego pa\u0144stwa w Ziemi Obiecanej. Wielu chrze\u015bcijan popiera Pa\u0144stwo Izrael z powod\u00f3w g\u0142\u0119bszych ni\u017c sama polityka. Uznajemy zarazem, \u017ce tradycja \u017cydowska postuluje sprawiedliwo\u015b\u0107 dla wszystkich nie-\u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w \u017cydowskim pa\u0144stwie.<\/p>\n
4 \u017bydzi i chrze\u015bcijanie przyjmuj\u0105 zasady moralne Tory<\/p>\n
5 Nazizm nie by\u0142 fenomenem chrze\u015bcija\u0144skim. Bez d\u0142ugiej historii chrze\u015bcija\u0144skiego antyjudaizmu i chrze\u015bcija\u0144skiej przemocy przeciwko \u017bydom ideologia hitlerowska nie mog\u0142aby zdoby\u0107 poparcia ani by\u0107 wprowadzona w \u017cycie. Zbyt wielu chrze\u015bcijan uczestniczy\u0142o w nazistowskich zbrodniach na \u017bydach lub im sprzyja\u0142o. Inni chrze\u015bcijanie nie do\u015b\u0107 protestowali. Jednak nazizm nie by\u0142 nieuniknionym rezultatem chrze\u015bcija\u0144stwa. Z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 pami\u0119tamy tych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy ryzykowali lub po\u015bwi\u0119cili \u017cycie, by \u017byd\u00f3w, z uznaniem odnosimy si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy odrzucili nauczanie pogardy i nie winimy ich za grzechy pope\u0142nione przez ich przodk\u00f3w<\/p>\n
6 R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami nie mo\u017ce by\u0107 przezwyci\u0119\u017cona si\u0142ami ludzkimi. \u017bydzi mog\u0105 szanowa\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wierno\u015b\u0107 ich objawieniu, tak jak my oczekujemy od chrze\u015bcijan szacunku dla naszego objawienia. Ani \u017byda, ani chrze\u015bcijanina nie nale\u017cy zmusza\u0107 do afirmacji nauczania drugiej wsp\u00f3lnoty<\/p>\n
7 Nowe stosunki mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami nie os\u0142abi\u0105 \u017cydowskich praktyk religijnych. Szanujemy chrze\u015bcija\u0144stwo jako wiar\u0119, kt\u00f3ra pocz\u0119\u0142a si\u0119 wewn\u0105trz judaizmu i nadal ma z nim istotne zwi\u0105zki. Nie widzimy jej jako rozszerzenia judaizmu.<\/p>\n
8 \u017bydzi i chrze\u015bcijanie musz\u0105 razem pracowa\u0107 na rzecz sprawiedliwo\u015bci i pokoju.<\/p>\n
Jasne, \u017ce w praktyce jest z tym przes\u0142aniem pod obu stronach wci\u0105\u017c sporo k\u0142opotu. Ro\u015bnie te\u017c znaczenie innych wymiar\u00f3w dialogu i wsp\u00f3\u0142pracy ni\u017c \u015bci\u015ble teologiczny, bo ro\u015bnie liczba niepraktykuj\u0105cych \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan. A dla nich nie Biblia jest inspiracj\u0105, lecz raczej \u015bwiecko rozumiane prawa cz\u0142owieka i narod\u00f3w. Z tej perspektywy dokument \u0142atwo podda\u0107 bie\u017c\u0105cej krytyce politycznej. Ale od strony etycznej jest osi\u0105gni\u0119ciem.<\/p>\n
W tym samym ZNAKu autorzy \u017cydowscy podejmuj\u0105 temat dla chrze\u015bcijan centralny: kim jest dla \u017byd\u00f3w Jezus, a tak\u017ce odnosz\u0105 si\u0119 do talmudycznych oskar\u017ce\u0144 i zniewag pod adresem nie-\u017byd\u00f3w (goyim, goj\u00f3w). Lektura fascynuj\u0105ca, cho\u0107 wymagaj\u0105ca sporej koncentracji umys\u0142u i serca na temacie. Ale tylko tak mo\u017cna co\u015b budowa\u0107 mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Chc\u0119 zako\u0144czy\u0107 dyskusj\u0119 (mo\u017ce raczej zimn\u0105 wojn\u0119) polsko-polsk\u0105 w sprawie antysemityzmu przywo\u0142aniem dokumentu tym razem ze strony \u017cydowskiej ,,Dabru emet”, po hebrajsku ,,m\u00f3wcie prawd\u0119”. Dziesi\u0119\u0107 lat temu opublikowa\u0142 go w ramach swojej bardzo interesuj\u0105cej o tym dokumencie dyskusji (tym razem bez wahania mo\u017cna t\u0119 wymian\u0119 zda\u0144 nazwa\u0107 dyskusj\u0105, i to z udzia\u0142em ksi\u0119\u017cy i rabin\u00f3w) […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1902"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1902"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1909,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1902\/revisions\/1909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}