Jako polonista z wykszta\u0142cenia nie mog\u0142em nie zainteresowa\u0107 si\u0119, czym podpad\u0142 autor \u201eLalki” wybitnemu poecie z Krakowa Janowi Polkowskiemu. Niech\u0119\u0107 do wszystkiego, co warszawskie, wykluczam jako ma\u0142ostkow\u0105. Pozostaje jedno: Jan Polkowski umy\u015blnie i celowo wsadzi\u0142 kij w kulturalne mrowisko.<\/p>\n
Atak na powie\u015b\u0107 Prusa koncentruje si\u0119 na dw\u00f3ch w\u0105tkach. Po pierwsze, to – wed\u0142ug Polkowskiego – \u017cadne arcydzie\u0142o realizmu w literaturze polskiej. Po drugie, to pamflet na polsko\u015b\u0107, kt\u00f3ry wpisywa\u0142 si\u0119 w \u00f3wczesn\u0105 negatywn\u0105 rosyjsk\u0105 narracj\u0119 o Polakach. Prus jest tw\u00f3rc\u0105 fa\u0142szywego j\u0119zyka opisu Polski, kt\u00f3ry infekuje do dzi\u015b nasze my\u015blenie o polsko\u015bci.<\/p>\n
\u201eZamiast zastanowi\u0107 si\u0119 nad szerszym ni\u017c tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Prusa problemem dziedziczenia j\u0119zyka fa\u0142szuj\u0105cego obraz Polski i \u015bwiata, kt\u00f3ry powsta\u0142 w okresie zabor\u00f3w i zosta\u0142 tw\u00f3rczo rozwini\u0119ty w marionetkowej kolonii sowieckiej, jak\u0105 by\u0142a Polska Ludowa, przypisuje mi si\u0119 ch\u0119\u0107 wyrzucenia \u00bbLalki\u00ab na \u015bmietnik, z gruntu lewicowy atak na spis lektur, przewarto\u015bciowanie polskiej tradycji przez odrzucenie niepotrzebnego kanonu, traktowanie \u00bbLalki\u00ab jak pomnika Dzier\u017cy\u0144skiego oraz cerkwi w Warszawie” – \u017cali si\u0119 w \u201ewSieci” zas\u0142u\u017cony dzia\u0142acz podziemnej kultury, wydawca i redaktor \u201eArki”, by\u0142y rzecznik rz\u0105du Jana Olszewskiego.<\/p>\n
Uff, d\u0142uga lista tych zarzut\u00f3w i rzeczywi\u015bcie w wi\u0119kszo\u015bci nietrafiona, a nawet demagogiczna. Tradycja wsadzania kija w mrowisko jest sol\u0105 dyskusji literackich od wiek\u00f3w. Ale nie jest warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie. \u0141atwiej wsadzi\u0107 kij i zburzy\u0107 mrowisko ni\u017c napisa\u0107 \u201eLalk\u0119”. Niechby \u201eLalk\u0119 2.0″. Jak dot\u0105d nikomu to si\u0119 chyba nie uda\u0142o. Nie ma odpowiednika \u201eLalki” czy \u201eZiemi Obiecanej”, osadzonego w realiach PRL czy III RP. Nie brakuje za to karykatur i pamflet\u00f3w wymierzonych g\u0142\u00f3wnie w III RP i za to g\u0142\u00f3wnie nagradzanych na salonach prawicy.<\/p>\n
Zn\u00f3w zacytuj\u0119 Autora: \u201ePrzesz\u0142o\u015b\u0107 nie umiera nigdy. Dzie\u0142o Prusa jest nieusuwalnym elementem naszej tradycji, tak jak jej nieusuwaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jest wymazywanie Polski i polsko\u015bci na syberyjskiej golgocie”. Mam osobiste powody rodzinne, katy\u0144skie i zsy\u0142kowe, by si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n
A jednak broni\u0119 Prusa przed Polkowskim. Patrz\u0119 na Prusa w kontek\u015bcie kulturowo-historycznym. Obraz Polski, jaki da\u0142 nam w \u201eLalce”, zestawiam z obrazem Anglii w prozie Dickensa. To jest dopiero atak na Angli\u0119! Mimo to nie s\u0142ysza\u0142em, by kto\u015b ten obraz dzikiego angielskiego kapitalizmu uwa\u017ca\u0142 za antyangielski, albo podwa\u017ca\u0142 jego realizm. Czy\u017c poecie trzeba przypomina\u0107, \u017ce realizm w sztuce to nie to samo co wideorejestracja?<\/p>\n
Prus uchodzi\u0142 za anglofila. I to mi si\u0119 u niego podoba. Anglofilia Prusa by\u0142a g\u0142osem za pragmatyzmem, racjonalizmem, post\u0119pem cywilizacyjnym, praworz\u0105dno\u015bci\u0105 i swobodami obywatelskimi broni\u0105cymi jednostk\u0119 przed samowol\u0105 rz\u0105du. Tak jak definiowano je wtedy w ojczy\u017anie Johna Stuarta Milla, Adama Smitha, Edmunda Burke’a.<\/p>\n
Anglia na tym \u017ale nie wysz\u0142a. Prus mia\u0142 prawo uwa\u017ca\u0107, \u017ce Polska te\u017c by na tych warto\u015bciach mog\u0142a co\u015b zbudowa\u0107. I chwa\u0142a mu za to, \u017ce po\u0142\u0105czy\u0142 mistrzostwo literackie z szerzeniem idei modernizacyjnej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jako polonista z wykszta\u0142cenia nie mog\u0142em nie zainteresowa\u0107 si\u0119, czym podpad\u0142 autor \u201eLalki” wybitnemu poecie z Krakowa Janowi Polkowskiemu. Niech\u0119\u0107 do wszystkiego, co warszawskie, wykluczam jako ma\u0142ostkow\u0105. Pozostaje jedno: Jan Polkowski umy\u015blnie i celowo wsadzi\u0142 kij w kulturalne mrowisko.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2925"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2928,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925\/revisions\/2928"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}