Zirytowa\u0142, bo nazwa\u0142 rzeczy po imieniu. W setn\u0105 rocznic\u0119 unicestwienia przez Osman\u00f3w ponad miliona poddanych ich w\u0142adzy Ormian nazwa\u0142 w Rzymie ludob\u00f3jstwem los, jaki zgotowa\u0142o im upadaj\u0105ce imperium.
\n
\nTurcja reaguje na to s\u0142owo jak diabe\u0142 na \u015bwi\u0119con\u0105 wod\u0119. To nie by\u0142o ludob\u00f3jstwo! Ale jak inaczej we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku nazwa\u0107 to, co si\u0119 sta\u0142o sto lat temu z ormia\u0144skimi chrze\u015bcijanami, kt\u00f3rych Turcy obsadzili zbiorowo w roli pi\u0105tej kolumny na s\u0142u\u017cbie cara? M\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety, dzieci byli p\u0119dzeni pod bagnetami dziesi\u0105tki kilometr\u00f3w do miejsc internowania. Jednych zabijano, inni umierali z g\u0142odu i wycie\u0144czenia.<\/p>\n
Franciszek nie m\u00f3g\u0142 nie powiedzie\u0107 prawdy. Na Bliskim Wschodzie chrze\u015bcijanie s\u0105 masowo prze\u015bladowani. To w tym kontek\u015bcie jego s\u0142owa zabrzmia\u0142y szczeg\u00f3lnie mocno. Turcja, kt\u00f3r\u0105 papie\u017c odwiedzi\u0142 w zesz\u0142ym roku, nie powinna ignorowa\u0107 tego kontekstu. Papie\u017c zrobi\u0142 s\u0142usznie, nawet je\u015bli jego wypowied\u017a popsuje stosunki Watykanu ze \u015bwiatem muzu\u0142ma\u0144skim w tej jego cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra solidaryzuje si\u0119 dzi\u015b z Turcj\u0105. Nie b\u0119dzie\u00a0im papie\u017c prawi\u0142 o Ormianach i innych chrze\u015bcijanach. Mam nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie.<\/p>\n
Franciszek przypomnia\u0142 o innych wielomilionowych ludob\u00f3jstwach: nazistowskim i stalinowskim. A tak\u017ce tych ju\u017c po rozgromieniu III Rzeszy i rozwi\u0105zaniu ZSRR \u2013 w Rwandzie i Bo\u015bni. Ukrywa\u0107 z\u0142o lub zaprzecza\u0107, \u017ce mia\u0142o miejsce, to jak zostawi\u0107 krwawi\u0105c\u0105 ran\u0119 bez opatrunku, powiedzia\u0142 papie\u017c.<\/p>\n
\u015awi\u0119te s\u0142owa. Ale s\u0119k w tym, \u017ce wielu rz\u0105dom i wielu narodom bardziej pasuje, by rana krwawi\u0142a nieopatrzona. Przyznanie si\u0119 do zbrodni ludob\u00f3jstwa jest trudne. To najstraszniejsza rzecz, jak\u0105 ludzie mog\u0105 zrobi\u0107 ludziom na rozkaz w\u0142adzy lub z w\u0142asnej inicjatywy. Lecz nie ma innej drogi, je\u015bli zale\u017cy nam na zatamowaniu krwi i odbudowie wzajemnego zaufania.<\/p>\n
Turcja spr\u00f3bowa\u0142a. W zesz\u0142ym roku premier Erdogan wyrazi\u0142 wsp\u00f3\u0142czucie wszystkim Ormianom, kt\u00f3rych dziadkowie stracili \u017cycie. Ale w okr\u0105g\u0142\u0105 rocznic\u0119 Ankara zachowa\u0142a si\u0119 ju\u017c po staremu. Zn\u00f3w zwyci\u0119\u017cy\u0142o przekonanie, \u017ce lepiej nie nazywa\u0107 rzeczy po imieniu. Nawet Rosja m\u00f3wi o \u201eludob\u00f3jstwie” pope\u0142nionym na Ormianach. We Francji negowanie tego ludob\u00f3jstwa jest zagro\u017cone kar\u0105 – tak jak negowanie zag\u0142ady \u017byd\u00f3w. Tak\u017ce w USA i Polsce ten termin jest w powszechnym u\u017cyciu. Stoi za tym historia. Dawna Polska mia\u0142a du\u017c\u0105 diaspor\u0119 ormia\u0144sk\u0105, Ormianie zajmuj\u0105 poczesne miejsce w Ameryce i Francji. Demokratyczne rz\u0105dy zazwyczaj bior\u0105 pod uwag\u0119 opini\u0119 swych obywateli, wi\u0119c z kolei rz\u0105d niemiecki unika tematu ormia\u0144skiego, bo ma liczn\u0105 mniejszo\u015b\u0107 tureck\u0105.<\/p>\n
K\u0142ami\u0105 nie tylko Turcy. Chi\u0144czycy zak\u0142amuj\u0105 spraw\u0119 Tybetu. Ca\u0142kiem jak Turcy obra\u017caj\u0105 si\u0119 na kraje, kt\u00f3re goszcz\u0105 Dalajlam\u0119. Uderz w st\u00f3\u0142\u2026 To jest zarazem polityka historyczna i bie\u017c\u0105ca. Rz\u0105dowa\u00a0wersja wydarze\u0144 ma nie podlega\u0107 \u017cadnej dyskusji. Rosja nie dokona\u0142a agresji na Ukrain\u0119 i anschlussu Krymu, tylko broni jej obywateli przed \u201ebanderowcami”, kt\u00f3rzy doszli do w\u0142adzy drog\u0105 zamachu stanu i z poparciem Zachodu.<\/p>\n
Przez prawie ca\u0142y okres istnienia pa\u0144stwa sowieckiego Moskwa zaprzecza\u0142a, \u017ce stalinowskie NKWD wymordowa\u0142o polskich oficer\u00f3w w Katyniu i innych miejscach. W polskich szko\u0142ach i mediach nie wolno by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o tej zbrodni wojennej, kt\u00f3r\u0105 wielu Polak\u00f3w uwa\u017ca za ludob\u00f3jstwo.<\/p>\n
Tak samo jak tragedi\u0119 wo\u0142y\u0144sk\u0105. Obie strony maj\u0105 swoje \u201enarracje” na ten temat. Dla Ukrai\u0144c\u00f3w to fragment ich walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, dla nas \u2013 ludob\u00f3jcza czystka etniczna. W Polsce wielu ludzi nie przyjmuje do \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w widzi w UPA odpowiednik \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych” (czy\u017c NSZ-owska Brygada \u015awi\u0119tokrzyska nie skorzysta\u0142a ze wsparcia Wehrmachtu, wycofuj\u0105c si\u0119 przed armi\u0105 radzieck\u0105?).<\/p>\n
Do wypracowania obiektywnej prawdy historycznej jeszcze daleko, o ile w og\u00f3le jest to mo\u017cliwe, gdy\u017c emocje po obu stronach s\u0105 tak gor\u0105ce jak w sprawie ludob\u00f3jstwa Ormian mi\u0119dzy nimi a Turkami. Emocje musz\u0105 kiedy\u015b opa\u015b\u0107. To pierwszy warunek. Ale s\u0105 dodatkowe. Wola polityczna przyw\u00f3dc\u00f3w. Otwarta, wszechstronna i rzetelna debata historyk\u00f3w i opinii publicznej. Da si\u0119?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zirytowa\u0142, bo nazwa\u0142 rzeczy po imieniu. W setn\u0105 rocznic\u0119 unicestwienia przez Osman\u00f3w ponad miliona poddanych ich w\u0142adzy Ormian nazwa\u0142 w Rzymie ludob\u00f3jstwem los, jaki zgotowa\u0142o im upadaj\u0105ce imperium.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2941"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2946,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941\/revisions\/2946"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}