W Polsce zwykle by\u0142o tak, \u017ce nie sprawdza\u0142y si\u0119 prognozy oderwane od sytuacji mi\u0119dzynarodowej.
\n
\nBez Gorbaczowa nie by\u0142oby dialogowego zwrotu w polityce Jaruzelskiego. Wcze\u015bniej, bez Reagana i Thatcher, dociskaj\u0105cych blok radziecki w kwestii praw cz\u0142owieka oraz piewc\u00f3w wolnego rynku, nie by\u0142oby alternatywy dla socjalistycznej gospodarki niedoboru i \u201edemokracji ludowej”.<\/p>\n
Hayek, Milton Friedmann i Isaiah Berlin, podobnie jak Guy Sorman, Alain Besancon czy Michael Novak, byli czytani i dyskutowani, w podziemnych przek\u0142adach lub orygina\u0142ach, w Krakowie, Warszawie i Gda\u0144sku w kr\u0119gach \u00f3wczesnej demokratycznej opozycji. Z nich wysz\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 lider\u00f3w transformacji.<\/p>\n
Jest szalenie trudno prognozowa\u0107 w takim czasie, jak dzisiaj w Polsce, Europie, na ca\u0142ym \u015bwiecie. Mo\u017ce dlatego \u2013 paradoksalnie – prognozy si\u0119 mno\u017c\u0105, a kolejne ksi\u0105\u017cki wieszcz\u0105ce kres demokracji, kres kapitalizmu i wszelkiego rodzaju rewolucje staj\u0105 si\u0119 bestsellerami.<\/p>\n
Je\u015bli jednak jest jakie\u015b \u201e\u017celazne” prawo historii, to mo\u017ce to, kt\u00f3re sformu\u0142owa\u0142 Stanis\u0142aw Stomma, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w swym d\u0142ugim i aktywnym publicznie \u017cyciu widzia\u0142, jak upad\u0142a sanacja i jak upad\u0142a Polska Ludowa.<\/p>\n
\u201ePrawo Stommy” brzmi: zawsze jest inaczej. Inaczej ni\u017c sobie wyobra\u017camy. Pi\u0142sudczycy my\u015bleli, \u017ce endecy nigdy nie dojd\u0105 do pe\u0142nej w\u0142adzy. Rzeczywi\u015bcie, nie doszli, ale za to podczas gdy rz\u0105dzi\u0142a sanacja, oni, endecy, wychowywali spo\u0142ecze\u0144stwo (jak zauwa\u017cy\u0142 Cat-Mackiewicz w swej historii Polski pisanej na uchod\u017astwie w Londynie).<\/p>\n
Efekty odczuwalne s\u0105 do dzi\u015b. Neoendecja, mieszanina roszczeniowego radykalizmu spo\u0142ecznego z nacjonalizmem, wysz\u0142a z marginesu na ulice. ONR-owcy pielgrzymuj\u0105 na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 pod has\u0142ami nienawi\u015bci, a ich kapelan wida\u0107 nie ma z tym problemu. Takie czasy.<\/p>\n
Co b\u0119dzie za dwa, trzy lata? Za du\u017co element\u00f3w w tej uk\u0142adance, by mie\u0107 jak\u0105kolwiek pewno\u015b\u0107. Odnosi si\u0119 to w takim samym stopniu do obecnej w\u0142adzy, jak i opozycji. PiS nie powinien by\u0107 zbyt pewny, \u017ce nie straci poparcia, jakie ma dzisiaj. Opozycja nie mo\u017ce mie\u0107 pewno\u015bci, \u017ce si\u0119 odbuduje (PO) czy zakorzeni (KOD, Nowoczesna).<\/p>\n
Po najcie\u0144szym lodzie st\u0105pa dzi\u015b ob\u00f3z w\u0142adzy, lecz opozycja po niewiele grubszym. PiS nap\u0119dza swoisty mesjanizm, opozycj\u0119 – trauma przegranej (PO, SLD) lub m\u0142odzie\u0144czy naiwny optymizm, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy do niej (Nowoczesna, Razem).<\/p>\n
Tymczasem mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy do prawicy typu kukist\u00f3w czy nawet skrajnych nacjonalist\u00f3w. Nie musz\u0105 zdoby\u0107 w\u0142adzy (i pewno nie zdob\u0119d\u0105), wystarczy, \u017ce stan\u0105 si\u0119 j\u0119zyczkiem u wagi. \u017be PiS nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 rz\u0105dzi\u0107 bez nich w takiej czy innej konfiguracji.<\/p>\n
\u201ePrawica” to poj\u0119cie pojemne, tak samo jak \u201ekonserwatyzm”. Ma wiele wciele\u0144, mutacji, odcieni (podobnie jak lewica). Kto prorokuje, \u017ce przez nast\u0119pne dwa, trzy pokolenia b\u0119dzie w Polsce rz\u0105dzi\u0142a prawica, powinien spr\u00f3bowa\u0107 sprecyzowa\u0107, jak\u0105 prawic\u0119 ma na my\u015bli.<\/p>\n
Jest te\u017c i taka mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce z PO i Nowoczesnej powstanie nowa umiarkowana liberalna prawica w stylu europejskiej chadecji (ale skoro nie powsta\u0142a w ci\u0105gu ostatniego \u0107wier\u0107wiecza, to szanse nie s\u0105 zbyt du\u017ce), a z resztek lewicy jaka\u015b jej nowa emanacja (w co wierz\u0119 jeszcze mniej ni\u017c w powstanie nowoczesnej obywatelskiej chrze\u015bcija\u0144skiej demokracji).<\/p>\n
Dynamika polityczna jest teraz du\u017ca, ale jaka b\u0119dzie za kilka lat, nie wie nikt. PiS mo\u017ce si\u0119 zestarze\u0107 wraz z prezesem Kaczy\u0144skim, podobnie jak PO i szcz\u0105tkowe SLD. To wszystko to s\u0105 jednak wydarzenia w sumie marginalne, peryferyjne, a sama polityczna Polska osuwa si\u0119 na peryferia Europy.<\/p>\n
Odk\u0105d Polska odm\u00f3wi\u0142a wsp\u00f3\u0142pracy z Bruksel\u0105 i w pewnym stopniu z Waszyngtonem, zaczyna traci\u0107 znaczenie dla Zachodu i wraca tam, sk\u0105d si\u0119 wyrwa\u0142a po 1989 r. i wej\u015bciu do UE. Zach\u00f3d jej potrzebowa\u0142, ale nie otrzyma\u0142 pomocy, jakiej si\u0119 spodziewa\u0142 w momencie kryzysu migracyjnego. To zosta\u0142o zapami\u0119tane. Nie zdziwi\u0119 si\u0119, je\u015bli wyczytamy to z nadchodz\u0105cej rezolucji Parlamentu Europejskiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W Polsce zwykle by\u0142o tak, \u017ce nie sprawdza\u0142y si\u0119 prognozy oderwane od sytuacji mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3700"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3700"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3703,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3700\/revisions\/3703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}