Czy mamy jeszcze demokracj\u0119? Je\u015bli rozumie\u0107 j\u0105 w kategoriach bliskiego mi klasycznego liberalizmu, to ju\u017c nie mamy. Mamy stan p\u0142ynny, co\u015b po\u015bredniego, niedookre\u015blonego, zmierzaj\u0105cego w niejasnym kierunku.
\n
\nKlasyczny liberalizm nazywa demokracj\u0105 pa\u0144stwo, kt\u00f3re poddane jest rz\u0105dom prawa, a nie jednostki. W Polsce mamy rz\u0105dy jednostki i podporz\u0105dkowanej tej jednostce wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej. Klasyczny liberalizm tego nie akceptuje. Oto jego g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia:<\/p>\n
1. Demokracja musi by\u0107 przedstawicielska, czyli parlamentarna. Nawet je\u015bli jaka\u015b partia ma w parlamencie wi\u0119kszo\u015b\u0107, nie mo\u017ce wszystkiego. Na przyk\u0142ad nie mo\u017ce uchwali\u0107 praw \u0142ami\u0105cych swobody obywatelskie i wprowadzi\u0107 cenzury. Albo zmieni\u0107 zasad ustrojowych zapisanych w konstytucji inaczej, ni\u017c ona stanowi. Je\u015bli taka partia mo\u017ce wszystko, to nie jest ju\u017c demokracja, tylko jaka\u015b forma autorytaryzmu.<\/p>\n
2. System gospodarczy nie mo\u017ce by\u0107 podporz\u0105dkowany pa\u0144stwu, tylko musi opiera\u0107 si\u0119 na zasadzie wolno\u015bci podejmowania dzia\u0142a\u0144 gospodarczych przez jednostki w ramach prawa.<\/p>\n
3. Pa\u0144stwo powinno by\u0107 oddzielone od religii, a zarazem gwarantowa\u0107 wolno\u015b\u0107 sumienia i praktykowania wiary religijnej w ramach prawa.<\/p>\n
4. Obywatele powinni by\u0107 r\u00f3wni wobec prawa.<\/p>\n
W ka\u017cdym z tych punkt\u00f3w obecne w\u0142adze zaci\u0105gaj\u0105 win\u0119. Punkty nie s\u0105 jeszcze obalone, ale si\u0119 chwiej\u0105. Dlatego pisz\u0119 o stanie p\u0142ynnym, z kt\u00f3rego nie wiadomo co si\u0119 wykluje.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie Polska po 1989 r. nie rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie zasadami klasycznego liberalizmu, a i sam liberalizm ewoluowa\u0142. Do naszej konstytucji wpisano zasad\u0119 sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej. Mo\u017cna by nazwa\u0107 ten nasz ustr\u00f3j kompromisem mi\u0119dzy liberalizmem a demokratycznym socjalizmem. I ten kompromis przez lata dzia\u0142a\u0142, cho\u0107 s\u0142ab\u0142 dramatycznie od Smole\u0144ska.<\/p>\n
Ustr\u00f3j, jaki szykuje nam obecna w\u0142adza, wygl\u0105da w najlepszym razie na hybryd\u0119 konserwatywnego republikanizmu z autorytaryzmem. A w gorszym ju\u017c tylko na autorytaryzm.<\/p>\n
Od dw\u00f3ch tygodni obserwuj\u0119 demokracj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 na miejscu, w Stanach. Przypomina mi si\u0119 klasyczne dzie\u0142o na jej temat napisane w pierwszej po\u0142owie XIX wieku przez de Toqueville’a „O demokracji w Ameryce”. Wiele jego obserwacji poczynionych podczas podr\u00f3\u017cy po Ameryce zachowuje aktualno\u015b\u0107, bo wiele element\u00f3w demokracji ameryka\u0144skiej zachowuje moc i dzisiaj. Demokracja ameryka\u0144ska mia\u0142a szanse okrzepn\u0105\u0107 i wydoro\u015ble\u0107.<\/p>\n
Nasza demokracja po 1918 r. nie mia\u0142a, niestety, szansy, by okrzepn\u0105\u0107 jak ameryka\u0144ska. Punktem zwrotnym by\u0142 majowy zamach stanu marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego, a p\u00f3\u017aniej polityka obozu sanacyjnego i rosn\u0105ce wp\u0142ywy faszyzuj\u0105cej prawicy.<\/p>\n
Po wojnie mieli\u015bmy \u017cy\u0107 w ustroju demokracji pozorowanej, w kt\u00f3rej nie by\u0142o mo\u017cna wymieni\u0107 rz\u0105dz\u0105cych w wolnych wyborach. By\u0142a to gorzka cena za odg\u00f3rn\u0105 modernizacj\u0119 kraju i awans spo\u0142eczno-edukacyjny sporej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n
Teraz zn\u00f3w si\u0119 u nas wszystko wywraca. Zn\u00f3w odbiera si\u0119 nam szans\u0119, by demokracja si\u0119 u nas zakorzeni\u0142a na dobre.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czy mamy jeszcze demokracj\u0119? Je\u015bli rozumie\u0107 j\u0105 w kategoriach bliskiego mi klasycznego liberalizmu, to ju\u017c nie mamy. Mamy stan p\u0142ynny, co\u015b po\u015bredniego, niedookre\u015blonego, zmierzaj\u0105cego w niejasnym kierunku.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3747,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746\/revisions\/3747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}