Pisowska maszyna prawdy i „bezpiecze\u0144stwa narracyjnego” na razie skrzypi. Premier Morawiecki spotka\u0142 si\u0119 z cz\u0119\u015bci\u0105 dziennikarzy zagranicznych akredytowanych w Polsce w Markowej. To cz\u0119\u015b\u0107 zarz\u0105dzania kryzysem, jaki wywo\u0142a\u0142a niedor\u00f3bka prawna w ustawie o IPN.
\n
\nMorawiecki nie powiedzia\u0142 wszystkiego o sprawie pa\u0144stwa Ulm\u00f3w. Jej bohaterom, zamordowanym wraz z ukrywanymi przez nich \u017bydami, nale\u017cy si\u0119 podziw i szacunek.<\/p>\n
Ale ca\u0142a prawda jest bardziej z\u0142o\u017cona. Na Ulm\u00f3w doni\u00f3s\u0142 polski policjant granatowy. Obstaw\u0119 dla niemieckich \u017candarm\u00f3w morduj\u0105cych \u017byd\u00f3w i rodzin\u0119 Ulm\u00f3w tworzyli czterej polscy policjanci, w tym donosiciel. Dwa lata temu POLITYKA wydrukowa\u0142a rozmow\u0119 Joanny Podg\u00f3rskiej z dr. Mateuszem Szpytm\u0105, spokrewnionym z Ulmami historykiem z IPN, teraz cz\u0142onkiem zespo\u0142u polsko-izraelskiego, kt\u00f3ry ma roz\u0142adowa\u0107 kryzys nowelizacyjny. Oto fragmenty wywiadu, dotycz\u0105ce tego, o czym premier mediom w Markowej nie powiedzia\u0142:<\/p>\n
Joanna Podg\u00f3rska:\u00a0– Markowa nie ma ciemnych, wojennych kart w kwestii \u017cydowskiej?<\/strong> Po wojnie nie wszyscy Polacy ch\u0119tnie przyznawali si\u0119 do ukrywania \u017byd\u00f3w. Dlaczego?<\/strong> Kiedy\u015b pewna \u017byd\u00f3wka, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a tu pod pomnik Ulm\u00f3w, powiedzia\u0142a mi, \u017ce ona nawet bardziej ni\u017c Ulm\u00f3w podziwia tych, kt\u00f3rzy po ich \u015bmierci zdecydowali si\u0119 nadal ukrywa\u0107 \u017byd\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie po marcu 1944 r. w Markowej nikt z ukrywanych ani ukrywaj\u0105cych ju\u017c nie zgin\u0105\u0142. Niech\u0119\u0107 do pomagaj\u0105cych mog\u0142a by\u0107 powodowana r\u00f3wnie\u017c poczuciem, \u017ce kto\u015b taki zachowa\u0142 si\u0119 bardziej moralnie; \u017ce jednak by\u0142o mo\u017cna. \u015awi\u0119ci cz\u0119sto bywaj\u0105 przecie\u017c wyrzutem sumienia.<\/p>\n [Dobrze powiedziane, Panie Doktorze. Ale dopowiedzmy:\u00a0efektem biedy, strachu przed kar\u0105 lub zemst\u0105 by\u0142o zbiorowe milczenie. Kry\u0142y si\u0119 pod nim ponure tajemnice, a tak\u017ce nierzadko antysemityzm. Muzeum Ulm\u00f3w powsta\u0142o dopiero po 1989 roku w wolnej Polsce. Budow\u0119 zacz\u0119to w 2013 roku, za rz\u0105d\u00f3w PO\/PSL, jednym z tw\u00f3rc\u00f3w by\u0142 pochodz\u0105cy z Markowej dr Szpytma. Otwarcie nast\u0105pi\u0142o za rz\u0105d\u00f3w PiS osiem lat p\u00f3\u017aniej. Jednak upami\u0119tnianie Sprawiedliwych ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w na Podkarpaciu napotyka\u0142o na op\u00f3r].<\/p>\n Po polskiej stronie ci\u0105gle s\u0105 k\u0142opoty z upami\u0119tnianiem Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. W s\u0105siedniej D\u0119bicy ma\u0142\u017ce\u0144stwo Miko\u0142ajkow\u00f3w, kt\u00f3re uratowa\u0142o kilkunastu \u017byd\u00f3w, mia\u0142o skwer swojego imienia i pami\u0105tkowy cokolik. Radni PiS zdecydowali kilka lat temu, \u017ce na skwerze nale\u017cy posadzi\u0107 D\u0119by Katy\u0144skie i wystawi\u0107 smole\u0144ski memoria\u0142 w postaci ogona tupolewa i popiersia prezydenta Kaczy\u0144skiego. Cokolik Miko\u0142ajkow\u00f3w odgrodzono od placu, a ich dom zburzono, bo utrudnia\u0142 dojazd do memoria\u0142u smole\u0144skiego…<\/strong> Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce Polska powinna si\u0119 szczyci\u0107 Sprawiedliwymi, a nasz parlament d\u0142ugo zwleka\u0142 z przyznaniem im statusu kombatanta. Marian Turski, wi\u0119zie\u0144 Auschwitz, szef dzia\u0142u historii naszego pisma, opowiada, \u017ce gdy si\u0119 o nich upomina\u0142, us\u0142ysza\u0142 od jednego z pos\u0142\u00f3w: po co pan robi takie aj, waj.<\/strong> Niestety, u progu 50-lecia Marca tabu wraca. I mo\u017ce by\u0107 wzmocnione kneblem. Takie maj\u0105 by\u0107 prezenty dla Narodu na stulecie Polski odrodzonej?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pisowska maszyna prawdy i „bezpiecze\u0144stwa narracyjnego” na razie skrzypi. Premier Morawiecki spotka\u0142 si\u0119 z cz\u0119\u015bci\u0105 dziennikarzy zagranicznych akredytowanych w Polsce w Markowej. To cz\u0119\u015b\u0107 zarz\u0105dzania kryzysem, jaki wywo\u0142a\u0142a niedor\u00f3bka prawna w ustawie o IPN.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6219"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6219"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6219\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6228,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6219\/revisions\/6228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szostkiewicz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nDr Mateusz Szpytma:\u00a0– Ma. W grudniu 1942 r. so\u0142tys na rozkaz Niemc\u00f3w zorganizowa\u0142 poszukiwanie \u017byd\u00f3w. To si\u0119 odbywa\u0142o pod gro\u017ab\u0105. \u017beby utrzyma\u0107 porz\u0105dek we wsi, Niemcy wyznaczali zak\u0142adnik\u00f3w. Oznajmiali, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani z 20 dom\u00f3w w tym miesi\u0105cu s\u0105 zak\u0142adnikami. Je\u015bli zostan\u0105 z\u0142amane okupacyjne zarz\u0105dzenia albo nie wykonaj\u0105 polece\u0144, id\u0105 do obozu albo i pod \u015bcian\u0119. Wtedy w Markowej ukrywa\u0142o si\u0119 ponad 50 \u017byd\u00f3w i Niemcy o tym wiedzieli. Kazali mieszka\u0144com wsi wyda\u0107 ich po dobroci. Kto bra\u0142 udzia\u0142 w poszukiwaniach, dok\u0142adnie nie wiadomo. Informacje s\u0105 sprzeczne. Na pewno so\u0142tys i co najmniej kilkunastu mieszka\u0144c\u00f3w. Znale\u017ali i wydali Niemcom 25 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nast\u0119pnego dnia zostali rozstrzelani.<\/p>\n
\nSzpytma: Niekt\u00f3rzy do dzi\u015b maj\u0105 z tym k\u0142opot. Powody by\u0142y r\u00f3\u017cne. Zawsze mog\u0142y pojawi\u0107 si\u0119 podejrzenia, \u017ce zarobili na tym maj\u0105tek. Do niekt\u00f3rych po wojnie przychodzi\u0142y paczki od ocalonych. Skromne: kilka pomara\u0144czy, jaka\u015b bluzeczka, ale ludziom si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce w t\u0119 bluzeczk\u0119 zawini\u0119te jest na pewno z\u0142oto. Zwyk\u0142a ludzka zazdro\u015b\u0107. Inni mogli mie\u0107 pretensj\u0119, \u017ce ukrywaj\u0105c \u017byd\u00f3w, nara\u017cali \u017cycie nie tylko swoje, ale i s\u0105siad\u00f3w. Po \u015bmierci Ulm\u00f3w do mieszka\u0144ca Markowej przysz\u0142o anonimowe ostrze\u017cenie: \u201eTe \u017cydy, co macie u siebie to usu\u0144cie ich w jakikolwiek spos\u00f3b, bo z wami b\u0119dzie to, co z J\u00f3zkiem\u201d.<\/p>\n
\nSzczerze m\u00f3wi\u0105c, dreszcz mnie przeszed\u0142. Nie wiedzia\u0142em o tym. Nie wiem, jaka by\u0142a intencja radnych. Je\u015bli by\u0142o tak, jak pani m\u00f3wi, to uwa\u017cam, \u017ce dla Katy\u0144skich D\u0119b\u00f3w i memoria\u0142u mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 inne godne miejsce.<\/p>\n
\nTo rzeczywi\u015bcie d\u0142ugo trwa\u0142o. Przyznano im status kombatancki dopiero w drugiej po\u0142owie lat 90. Pewnie to si\u0119 bierze st\u0105d, \u017ce stosunki polsko-\u017cydowskie by\u0142y bardzo stabuizowane. Po wojnie przyczyni\u0142a si\u0119 do tego jeszcze marcowa antysyjonistyczna [? Chyba antysemicka pod przykrywk\u0105 „antysyjonistyczn\u0105”, panie doktorze? \u2013 Aszo] nagonka. Gdy ucich\u0142a, temat na d\u0142ugo znikn\u0105\u0142. Mnie w szkole podstawowej na historii w og\u00f3le o polskich \u017bydach nie uczono. W podr\u0119cznikach by\u0142o napisane, \u017ce w czasie wojny zgin\u0119\u0142o sze\u015b\u0107 milion\u00f3w obywateli polskich, co ka\u017cdy z nas, uczni\u00f3w, rozumia\u0142 jako wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w. Zdejmowanie tabu z tego tematu musia\u0142o troch\u0119 potrwa\u0107.<\/p>\n