{"id":10516,"date":"2023-01-14T00:16:03","date_gmt":"2023-01-13T23:16:03","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=10516"},"modified":"2023-01-14T22:12:38","modified_gmt":"2023-01-14T21:12:38","slug":"organy-zabrzmialy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2023\/01\/14\/organy-zabrzmialy\/","title":{"rendered":"Organy w NOSPR zabrzmia\u0142y"},"content":{"rendered":"\n

Du\u017co jednak si\u0119 o nich jeszcze nie dowiedzieli\u015bmy. Ale nigdzie nie uciekaj\u0105, b\u0119d\u0105 gra\u0107. B\u0119d\u0105 recitale i inne utwory, w kt\u00f3rych je us\u0142yszymy.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Sinfonia concertante<\/em> jest pierwszym dzie\u0142em Esy-Pekki Salonena z udzia\u0142em organ\u00f3w. Kompozytor-dyrygent napisa\u0142 do programu bardzo dok\u0142adne om\u00f3wienie tego utworu. Wyznaje w nim, \u017ce z pocz\u0105tku mia\u0142 problem z tym, \u017ce organy mog\u0142yby „zaj\u0105\u0107 miejsce ca\u0142ej orkiestry symfonicznej”, wi\u0119c jak tu napisa\u0107 utw\u00f3r na dwie orkiestry? W ko\u0144cu postanowi\u0142 rzeczywi\u015bcie pisa\u0107 tak, jakby pisa\u0142 na dwie orkiestry. Dlatego te\u017c symfonia koncertuj\u0105ca, a nie koncert. Jednak w dw\u00f3ch pierwszych cz\u0119\u015bciach, Pavane and Drones<\/em> i Variations and Dirge<\/em>, wci\u0105\u017c wyczuwa si\u0119 l\u0119k przed nadmiarem. Organy brzmi\u0105 wi\u0119c tu do\u015b\u0107 skromnie i niepozornie. Dopiero w dynamicznym finale Ghost Montage<\/em> jest wi\u0119cej d\u017awi\u0119ku. Wiele tu aluzji do muzyki dawnej, \u015bredniowiecznej i renesansowej, a w finale jest wr\u0119cz cytat z Viderunt <\/em>Perotinusa. Ale nie idzie za tym jaka\u015b wyra\u017ana stylizacja, raczej jest to adaptacja do ulubionych przez Salonena brzmie\u0144 skali ca\u0142otonowej czy skal messiaenowskich.<\/p>\n\n\n\n

Jak to jest z wirtuozeri\u0105, o kt\u00f3rej by\u0142a mowa wcze\u015bniej w rozmowach z artystami – czy jest, czy jej nie ma? No wi\u0119c i jest (w finale), i nie ma (w pierwszych dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach). Oboje zatem na sw\u00f3j spos\u00f3b m\u00f3wili prawd\u0119, a kontemplacyjno\u015b\u0107 te\u017c tam jest, zw\u0142aszcza w ko\u0144cz\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 II Dirge<\/em>, pie\u015bni pogrzebowej po\u015bwi\u0119conej zmar\u0142ej w\u0142a\u015bnie matce kompozytora. <\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci programu by\u0142 wspania\u0142e. Tutaj <\/a>przy okazji wizyty Salonena z Philharmoni\u0105 w Warszawie i wykonania IV Symfonii<\/em> Lutos\u0142awskiego wspomina\u0142am o pierwszym w Polsce wykonaniu tego utworu – ten zaszczyt przypad\u0142 w\u0142a\u015bnie NOSPR, ale jeszcze pod Antonim Witem. Dzi\u015b z kolei s\u0142uchaj\u0105c niezwykle subtelnego, \u015bpiewnego wykonania pod Salonenem wspomina\u0142am, jak r\u00f3\u017cnie mo\u017cna interpretowa\u0107 ten sam utw\u00f3r – przyk\u0142adowo Jerzy Maksymiuk wyci\u0105gn\u0105\u0142 z niego niesamowity dramat. Salonen wykona\u0142 go spokojnie i elegijnie. W czasie naszej \u015brodowej rozmowy jeszcze raz powt\u00f3rzy\u0142 opowie\u015b\u0107 o swoim ulubionym wyobra\u017conym obrazku na kanwie passus\u00f3w pod koniec r\u00f3\u017cnych dzie\u0142 Lutos\u0142awskiego: miasto w ruinach, a na jego tle id\u0105ce dwie sylwetki ludzkie. Przyk\u0142adowo w Livre pour orchestre<\/em> s\u0105 to dwa flety na tle smyczk\u00f3w, a w IV Symfonii <\/em>– dwoje skrzypiec na tle wibrafonu. (Nie musz\u0119 dodawa\u0107, co Lutos\u0142awski my\u015bla\u0142 o takich obrazkach.) P\u00f3\u017aniej jednak jest energiczne, optymistyczne zako\u0144czenie. Salonen spyta\u0142 o to kiedy\u015b Lutos\u0142awskiego i ten odpowiedzia\u0142: No bo nie m\u00f3g\u0142bym zostawi\u0107 s\u0142uchaczy w takim nastroju. To zupe\u0142nie inna postawa – doda\u0142 dyrygent – ni\u017c Bouleza, kt\u00f3ry chyba w \u017cyciu nie u\u017cy\u0142 s\u0142owa s\u0142uchacz…<\/p>\n\n\n\n

Wspania\u0142y by\u0142 te\u017c Cudowny mandaryn<\/em> Bart\u00f3ka, ale tu ju\u017c by\u0142 \u017cywio\u0142 i nami\u0119tno\u015b\u0107, oddaj\u0105ce upiorn\u0105 tre\u015b\u0107 tego dzie\u0142a. Orkiestra by\u0142a w spos\u00f3b widoczny zachwycona dyrygentem, zrobi\u0142a mu nawet numer: zamiast wsta\u0107, gdy j\u0105 „podni\u00f3s\u0142” do uk\u0142on\u00f3w, nadal siedzia\u0142a i tupa\u0142a, czyli bi\u0142a mu brawo. Artysta zosta\u0142 te\u017c udekorowany z\u0142ot\u0105 Glori\u0105 Artis – za zas\u0142ugi dla Lutos\u0142awskiego nale\u017ca\u0142o mu si\u0119 to od dawna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Du\u017co jednak si\u0119 o nich jeszcze nie dowiedzieli\u015bmy. Ale nigdzie nie uciekaj\u0105, b\u0119d\u0105 gra\u0107. B\u0119d\u0105 recitale i inne utwory, w kt\u00f3rych je us\u0142yszymy.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10516"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10516"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10522,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10516\/revisions\/10522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}