{"id":11119,"date":"2024-02-11T23:18:37","date_gmt":"2024-02-11T22:18:37","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=11119"},"modified":"2024-02-11T23:26:12","modified_gmt":"2024-02-11T22:26:12","slug":"miedzy-wschodem-a-zachodem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2024\/02\/11\/miedzy-wschodem-a-zachodem\/","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem"},"content":{"rendered":"\n

Dopiero dzi\u015b uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do Krakowa na ostatnie przedstawienie Ja, \u015eek\u00fcre<\/em> – nowej opery Aleksandra Nowaka. Szkoda, bo poleca\u0142abym – a teraz nie wiadomo, gdzie i kiedy b\u0119dzie mo\u017cna to zn\u00f3w obejrze\u0107\/pos\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Jak si\u0119 przekona\u0142am zreszt\u0105 na miejscu, takie polecenie pewnie by si\u0119 przyda\u0142o, bo sala Teatru im. S\u0142owackiego bynajmniej nie by\u0142a dzi\u015b pe\u0142na, mo\u017ce te\u017c ze wzgl\u0119du na nietypow\u0105 por\u0119 – po\u0142udnie (jak dla mnie mia\u0142o to t\u0119 dobr\u0105 stron\u0119, \u017ce mog\u0142am po spektaklu – jak tydzie\u0144 temu – wsi\u0105\u015b\u0107 w poci\u0105g powrotny). Dziwne jakie\u015b rzeczy dziej\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 festiwalu Opera Rara, odk\u0105d jego organizacj\u0119 przej\u0119\u0142a Capella Cracoviensis. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce kiedy zwr\u00f3ci\u0142am si\u0119 do tej\u017ce Capelli, \u017ce chcia\u0142abym si\u0119 akredytowa\u0107 na festiwalu, otrzyma\u0142am odpowied\u017a, \u017ce ju\u017c nie ma bilet\u00f3w prasowych, co brzmi szczeg\u00f3lnie przy tym, co widzia\u0142am dzi\u015b. Ale nikt wcze\u015bniej mnie nie powiadomi\u0142 o terminie, do kiedy mo\u017cna o akredytacj\u0119 si\u0119 ubiega\u0107. Co\u015b tu nie w porz\u0105dku. Na Solaris<\/em> zaprosi\u0142 mnie Stary Teatr; na dzi\u015b po prostu kupi\u0142am bilet, bo to by\u0142o zbyt wa\u017cne, \u017cebym mog\u0142a opu\u015bci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ale do rzeczy. Dzie\u0142o zosta\u0142o swego czasu zam\u00f3wione przez Festiwal Malta, a jego prawykonanie mia\u0142o si\u0119 odby\u0107 w zesz\u0142ym roku; niestety na wykonanie zabrak\u0142o pieni\u0119dzy – wiadomo, jaka by\u0142a dramatyczna sytuacja. Przy tym nie odwo\u0142ano wizyty noblisty, Orhana Pamuka, ale dla niego wykonano tylko par\u0119 fragment\u00f3w i przeczytano libretto, kt\u00f3re na podstawie ksi\u0105\u017cki Nazywam si\u0119 Czerwie\u0144<\/em> napisa\u0142 sam kompozytor. To jego pierwsza w tej dziedzinie pr\u00f3ba, i trzeba powiedzie\u0107, \u017ce udana. Pisarz udzieli\u0142 zgody, ale nie chcia\u0142 si\u0119 w to miesza\u0107; pocz\u0105tkowo kompozytor by\u0142 um\u00f3wiony na pisanie libretta z Ma\u0142gorzat\u0105 Sikorsk\u0105-Miszczuk (autork\u0119 libretta m.in. do Czarodziejskiej g\u00f3ry<\/em> Paw\u0142a Mykietyna), ale w ko\u0144cu postanowi\u0142 upora\u0107 si\u0119 z tym sam.<\/p>\n\n\n\n

Opery Nowaka polegaj\u0105 troch\u0119 na tworzeniu niemo\u017cliwego, czyli wyci\u0105ganiu sens\u00f3w z dzie\u0142 wielow\u0105tkowych. Tak by\u0142o np. z Drachem<\/em> wed\u0142ug Szczepana Twardocha, tyle \u017ce to pisarz sam zosta\u0142 poproszony o stworzenie esencji tego niezwykle z\u0142o\u017conego dzie\u0142a. Ogromnie z\u0142o\u017cona jest te\u017c ksi\u0105\u017cka Pamuka, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 liczne opowie\u015bci i opowiastki – istny romans szkatu\u0142kowy z elementami krymina\u0142u (kt\u00f3re, jak uzna\u0142 pisarz, mniej mu si\u0119 uda\u0142y) i z rozwa\u017caniami o sztuce. Rzecz bowiem dzieje si\u0119 w \u015brodowisku malarzy miniaturzyst\u00f3w z ko\u0144ca XVI w., tw\u00f3rc\u00f3w artystycznych ksi\u0105g. Pamuk sam w m\u0142odo\u015bci studiowa\u0142 przez par\u0119 lat malarstwo i architektur\u0119, wi\u0119c te sprawy s\u0105 mu w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b bliskie, zw\u0142aszcza je\u015bli po\u0142\u0105czy\u0107 je z tradycjami lokalnymi. Tu problemem jest stosunek Wschodu i Zachodu, pytanie, czy mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 ich \u015bwiatopogl\u0105dy i j\u0119zyki malarskie (szczeg\u00f3lnie wa\u017cna jest tu sztuka figuratywna i perspektywa, w sztuce muzu\u0142ma\u0144skiej zabronione). <\/p>\n\n\n\n

Kompozytor wydoby\u0142 w\u0142a\u015bciwie jeden tylko z w\u0105tk\u00f3w, nie doprowadzaj\u0105c go zreszt\u0105 do ko\u0144ca – w powie\u015bci dzieje si\u0119 z bohaterami jeszcze mn\u00f3stwo rzeczy. W operze ko\u0144czy si\u0119 to na jakim\u015b rozdro\u017cu; kto\u015b, kto zna ksi\u0105\u017ck\u0119, wie, co dzia\u0142o si\u0119 z bohaterami dalej. Ale ten moment zako\u0144czenia jest dramaturgicznie dobry, cho\u0107 niczego nie rozstrzyga i nie rozwi\u0105zuje (a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego). Ca\u0142o\u015b\u0107 mo\u017cna przeczyta\u0107 tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jak w przypadku tych wszystkich dzie\u0142 Nowaka, kt\u00f3re kolejno by\u0142y wykonywane w Tychach, i ta forma jest w\u0142a\u015bciwie koncertowa, cho\u0107 teoretycznie mo\u017cna by sobie wyobrazi\u0107 wystawienie sceniczne. Marcin Chlanda stworzy\u0142 instalacj\u0119 dwupi\u0119trow\u0105. W orkiestronie siedzia\u0142 zesp\u00f3\u0142 o bardzo oryginalnym sk\u0142adzie: po\u0142\u0105czenie Sp\u00f3\u0142dzielni Muzycznej z Capell\u0105 Cracoviensis, czyli instrumenty wsp\u00f3\u0142czesne – smyczki, d\u0119te, w tym nawet saksofon – z dawnymi, jak teorban, gamba czy nawet cymba\u0142y. Na scenie rozstawione zosta\u0142y dwie baterie perkusji. Powy\u017cej by\u0142o nadbudowane pi\u0119tro, na kt\u00f3rym w pojedynczych kom\u00f3rkach siedzieli (a wstawali na \u015bpiewanie) soli\u015bci: Aleksandra \u017bakiewicz (rola tytu\u0142owa), Jan Jakub Monowid (Meddah), Maciej Straburzy\u0144ski (Eni\u015fte, ojciec \u015eek\u00fcre), Bartosz Gorzkowski (Kara), Sebastian Szumski (Ilustrator I) i Jacek Wr\u00f3bel (Ilustrator II). Te klatki, w kt\u00f3rych si\u0119 znajdowali, o\u015bwietlone by\u0142y z przodu lampami neonowymi (kt\u00f3re zapala\u0142y si\u0119 i gas\u0142y zale\u017cnie od tego, co si\u0119 dzia\u0142o), a jednocze\u015bnie po scenie wci\u0105\u017c w\u0119drowa\u0142y projekcje, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym elementem by\u0142a partytura utworu oraz linie. Na najwy\u017cszych balkonach schroni\u0142 si\u0119 Ch\u00f3r Polskiego Radia, a ca\u0142o\u015b\u0107 prowadzi\u0142 Maciej Tomasiewicz.<\/p>\n\n\n\n

Muzyka od pocz\u0105tku zaskakuje. Jest tu pewien posmak turecki, ale przemieszany z ca\u0142kowicie wsp\u00f3\u0142czesnymi \u015brodkami. Niezwyk\u0142e jest brzmienie zespo\u0142u; niekt\u00f3re zestawienia wydaj\u0105 si\u0119 przedziwne, ale nadspodziewanie sp\u00f3jne. Jest te\u017c jedno cia\u0142o obce: ch\u00f3ralne opracowanie staropolskiej Skargi umieraj\u0105cego <\/em>z XV w., stylistycznie te\u017c bardzo odbiegaj\u0105ce od reszty. Ryzykowny to zabieg, ale rozumiem, \u017ce kompozytor chcia\u0142 tu podkre\u015bli\u0107 wa\u017cny dramaturgicznie moment \u015bmierci jednego z bohater\u00f3w. Co do partii wokalnych, czasem wydaj\u0105 si\u0119 zbyt monotonne, poruszaj\u0105c si\u0119 na paru zaledwie d\u017awi\u0119kach, czasem bardziej zr\u00f3\u017cnicowane. Ma to zapewne powody dramaturgiczne.<\/p>\n\n\n\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 z pewno\u015bci\u0105 warta jest dalszego wykonywania – podobno jakie\u015b plany s\u0105. Ale lepiej nie zapesza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dopiero dzi\u015b uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do Krakowa na ostatnie przedstawienie Ja, \u015eek\u00fcre – nowej opery Aleksandra Nowaka. Szkoda, bo poleca\u0142abym – a teraz nie wiadomo, gdzie i kiedy b\u0119dzie mo\u017cna to zn\u00f3w obejrze\u0107\/pos\u0142ucha\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11119"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11119"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11119\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11121,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11119\/revisions\/11121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}