Nawet IPN zdarza si\u0119 zrobi\u0107 co\u015b po\u017cytecznego. Co prawda nigdzie nie da si\u0119 znale\u017a\u0107 informacji o tegorocznej edycji festiwalu Sztuka \u017ale obecna (o poprzednich dw\u00f3ch i owszem), ale przynajmniej dzisiejszy, pono\u0107 fina\u0142owy koncert Sinfonii Iuventus w Studiu im. Lutos\u0142awskiego by\u0142 naprawd\u0119 ciekawy.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Tak wi\u0119c z opisu zesz\u0142orocznego festiwalu pochodzi zdanie: „Wydarzenie po\u015bwi\u0119cone jest tw\u00f3rcom wykluczonym i cenzurowanym przez w\u0142adze komunistyczne w Polsce. Do ich grona zaliczamy artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 na emigracj\u0119 jako akt protestu wobec w\u0142adz komunistycznych, ale tak\u017ce tych pr\u00f3buj\u0105cych mimo trudno\u015bci ideologicznych tworzy\u0107 nieskr\u0119powan\u0105 sztuk\u0119 w swojej Ojczy\u017anie”. Zacytowa\u0142 je dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c prowadz\u0105cy koncert Adam Ta\u0144ski, organista, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 si\u0119 jako kurator muzyczny festiwalu. Jednak \u017cadnego z wykonywanych kompozytor\u00f3w te zdania nie dotycz\u0105. Roman Maciejewski wyfrun\u0105\u0142 z kraju w 1934 r. jako 24-latek, p\u00f3\u017aniej kr\u0105\u017cy\u0142 mi\u0119dzy Wielk\u0105 Brytani\u0105, Stanami Zjednoczonymi i Szwecj\u0105, tu nigdy nie wr\u00f3ci\u0142. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 nie by\u0142a zakazana w Polsce; prawykonanie monumentalnego Requiem<\/em> odby\u0142o si\u0119 na Warszawskiej Jesieni (1960), ale nie wywo\u0142a\u0142o zachwytu – w\u00f3wczas interesowano si\u0119 przede wszystkim awangard\u0105, a Maciejewski od niej by\u0142 jak najdalszy. Dopiero wykonanie w 1990 r. na Wratislavii sta\u0142o si\u0119 ponownym odkryciem dzie\u0142a (by\u0142am, pami\u0119tam, jakie by\u0142o wra\u017cenie). Suita na ma\u0142\u0105 orkiestr\u0119 „Sceny z nadmorskiego krajobrazu”<\/em> z 1972 r. jest inna, to bardzo przyjemna muzyka, na skraju neoklasycyzmu i impresjonizmu, po\u0142yskuj\u0105ca barwami, mog\u0142aby ilustrowa\u0107 rzeczywi\u015bcie jakie\u015b filmowe sceny, cho\u0107 nie jest ilustracyjna. Mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107 tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Henryk Wars tak\u017ce nie by\u0142 w Polsce zakazany, tyle jego przedwojennych przeboj\u00f3w grano i po wojnie, \u017ce by\u0142 nawet ca\u0142kiem nie\u017ale obecny. Ale te\u017c po wojnie nie wr\u00f3ci\u0142, mieszka\u0142 w Stanach i robi\u0142 karier\u0119 w Hollywood. Jego Koncert fortepianowy<\/em>, troch\u0119 pomi\u0119dzy Gershwinem a Rachmaninowem (a nawet Addinsellem), nagra\u0142 swego czasu Piotr Orzechowski, ale wykonywa\u0142 go r\u00f3wnie\u017c Marcin Masecki. Dzi\u015b Pianohooligan zn\u00f3w wzi\u0105\u0142 go na warsztat, ale tym razem nachuligani\u0142 – wstawi\u0142 blisko pocz\u0105tku d\u0142ug\u0105, improwizowan\u0105 kadencj\u0119. Tutaj<\/a> zagra\u0142 „po bo\u017cemu”, wi\u0119c nie daje to obrazu, ale ta kadencja by\u0142a \u015bwietna, wirtuozowska i dosy\u0107 d\u0142uga, wi\u0119c – jako \u017ce utw\u00f3r jest kr\u00f3tki – mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce cz\u0119\u015bciowo by\u0142o to jego dzie\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Aleksander Tansman te\u017c do re\u017cimu komunistycznego mia\u0142 si\u0119 nijak, poza Polsk\u0105 by\u0142 od 1919 r. (mia\u0142 w\u00f3wczas 22 lata, wygra\u0142 pierwszy w niepodleg\u0142ej Polsce konkurs kompozytorski i jecha\u0142 na studia uzupe\u0142niaj\u0105ce do Pary\u017ca, gdzie ostatecznie zrobi\u0142 ogromn\u0105 karier\u0119). Jego dzie\u0142 nie wykonywano z Polsce przed wojn\u0105 po trosze w wyniku postawy „nieobecni nie maj\u0105 racji”, a po cz\u0119\u015bci i z antysemityzmu (co wykry\u0142 i opisa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce Wojciech Wendland<\/a>). Po wojnie niewiele lepiej, ale kraj sobie o nim przypomina\u0142 stopniowo od lat 60., wi\u0119c ostatnie lata \u017cycia kompozytor mia\u0142 os\u0142odzone: w 1979 r. dosta\u0142 nagrod\u0119 honorow\u0105 Zwi\u0105zku Kompozytor\u00f3w Polskich i przyznano mu jego cz\u0142onkostwo honorowe, a jego utwory wykonywano w Polsce – g\u0142\u00f3wnie Renard Czajkowski w Poznaniu. Kompozytor przyje\u017cd\u017ca\u0142 do Polski w odwiedziny i by\u0142 przeszcz\u0119\u015bliwy. Janusz Cegie\u0142\u0142a napisa\u0142 o nim s\u0105\u017cnist\u0105 monografi\u0119. Potem zn\u00f3w na pewien czas o nim zapomniano, dopiero Andrzej Wendland rozkr\u0119ci\u0142 w jego rodzinnej \u0141odzi festiwale i konkursy im. Tansmana, ale ostatecznie pad\u0142y i by\u0142a to jedna z wielu zbrodni PiS na kulturze: projekt kolejnej edycji festiwalu, kt\u00f3ry dosta\u0142 prawie maksymaln\u0105 ilo\u015b\u0107 punkt\u00f3w od ekspert\u00f3w, zosta\u0142 przez ministra odwalony, a impreza ju\u017c si\u0119 nie podnios\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Dzisiejsze prawykonanie (!) muzyki baletowej He, She, and I<\/em> z 1946 r. zawdzi\u0119czamy dyrygentowi prowadz\u0105cemu dzisiejszy koncert, Norbertowi Tw\u00f3rczy\u0144skiemu. A m\u0142odzi muzycy mieli z jego wykonania widoczn\u0105 frajd\u0119. Jaka to \u015bwietna muzyka! Tansman w najlepszej formie, wierny swojej stylistyce pomi\u0119dzy Grup\u0105 Sze\u015bciu, Strawi\u0144skim w \u015brednim okresie, Gershwinem (ze wszystkimi si\u0119 przyja\u017ani\u0142), ale jednak indywidualnej, nie do pomylenia. I jest to muzyka, kt\u00f3ra by\u0142aby idealna do baletu – wyrazista, wyra\u017anie ilustruj\u0105ca jakie\u015b enigmatyczne scenki (libretto nie zachowa\u0142o si\u0119, jedynie adnotacje na partyturze), momentami nawi\u0105zuj\u0105ca do jazzu, a momentami – do rytm\u00f3w latynoskich. Chcia\u0142oby si\u0119 teraz, \u017ceby wzi\u0105\u0142 j\u0105 na warsztat jaki\u015b choreograf(-ka) z fantazj\u0105. Ale jako muzyka koncertowa te\u017c si\u0119 broni i powinna zosta\u0107 nagrana. Ile jeszcze pere\u0142ek le\u017cy w Biblioth\u00e8que nationale de France, gdzie c\u00f3rki Tansmana przekaza\u0142y jego partytury? A by\u0142 bardzo p\u0142odnym kompozytorem i zdumiewaj\u0105ce, \u017ce w\u0142a\u015bciwie wszystko, co napisa\u0142, w ka\u017cdym razie wszystko, co znamy, jest tak znakomitej jako\u015bci.<\/p>\n\n\n\n