{"id":11915,"date":"2025-06-27T00:14:55","date_gmt":"2025-06-26T22:14:55","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/?p=11915"},"modified":"2025-06-27T00:14:55","modified_gmt":"2025-06-26T22:14:55","slug":"awangarda-sprzed-pol-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2025\/06\/27\/awangarda-sprzed-pol-wieku\/","title":{"rendered":"Awangarda sprzed p\u00f3\u0142 wieku"},"content":{"rendered":"\n

A nawet i wi\u0119cej – Studium przestrzeni<\/em>, ekspozycja prac Wojciecha Fangora zaprojektowana przestrzennie przez Stanis\u0142awa Zamecznika pochodzi z 1958 r.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Dzi\u015b otwarto w Zach\u0119cie wystaw\u0119 Przestrzenie<\/em>. Czasem polecam rzeczy spoza mojej g\u0142\u00f3wnej dziedziny, ale tym razem jest tu i akcent muzyczny, o czym za chwil\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Tzw. sztuka environment kojarzy si\u0119 obecnie z ekologi\u0105, ale w czasach, gdy powstawa\u0142y dzie\u0142a przedstawione na tej wystawie, dotyczy\u0142a po prostu organizowania przestrzeni, przede wszystkim wizualnej, ale czasem tak\u017ce d\u017awi\u0119kowej. Wspomniane Studium przestrzeni<\/em> Fangora\/Zamecznika polega\u0142o na uplasowaniu poszczeg\u00f3lnych obraz\u00f3w na blejtramach w okre\u015blonych miejscach; wszystkie staj\u0105 si\u0119 wobec siebie kontekstami. Environment w pulsuj\u0105cym \u015bwietle czerwonym i niebieskim<\/em> Zdzis\u0142awa Jurkiewicza (1969-70) – to z kolei kilka r\u00f3\u017cnego kszta\u0142tu bia\u0142ych przedmiot\u00f3w, na kt\u00f3re owo pulsuj\u0105ce, zmienne \u015bwiat\u0142o pada; odtworzono je na podstawie istniej\u0105cych artefakt\u00f3w. Obszar zagospodarowany wyobra\u017ani\u0105<\/em> – praca dyplomowa Ewy Partum z 1970 r. (odtworzona autorsko), to bia\u0142e geometryczne kszta\u0142ty z poetyckimi tekstami w \u015brodku, kt\u00f3re aby przeczyta\u0107, trzeba schyli\u0107 si\u0119 i zagl\u0105da\u0107 do \u015brodka. Maria Pini\u0144ska-Bere\u015b sama komponowa\u0142a przestrzennie swoje wystawy ze swoich charakterystycznych rze\u017ab o posmaku gorzkiej i bardzo kobiecej erotyki. Magdaleny Abakanowicz mamy tylko Lin\u0119<\/em> (1972), ale przecie\u017c jej abakany te\u017c organizowa\u0142y przestrze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142o by\u0107 o muzycznym akcencie. Jest nim autorska rekonstrukcja Kompozycji przestrzenno-muzycznej nr 2<\/em> (1970) Teresy Kelm i Zygmunta Krauzego. Architektka zaplanowa\u0142a przestrze\u0144 z\u0142o\u017con\u0105 z ma\u0142ych pokoik\u00f3w o ruchomych drzwiach, o\u015bwietlonych barwnymi \u015bwiat\u0142ami; kompozytor stworzy\u0142 do ka\u017cdej z tych salek warstw\u0119 muzyczn\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z przetworzonych elektronicznie d\u017awi\u0119k\u00f3w fortepianu. Troch\u0119 wadliwie zrobiono te drzwi, powinny si\u0119 same zamyka\u0107, jak twierdzi kompozytor; ma to zosta\u0107 poprawione.<\/p>\n\n\n\n

Wystawy tego typu mia\u0142y miejsce najcz\u0119\u015bciej w pami\u0119tnej Galerii Wsp\u00f3\u0142czesnej, prowadzonej przez Mari\u0119 i Janusza Boguckich na Placu Zwyci\u0119stwa (obecnie Plac Pi\u0142sudskiego); by\u0142a to zaledwie dekada, ale ile\u017c fermentu tw\u00f3rczego. A tak\u017ce w s\u0142ynnej do dzi\u015b Galerii Foksal. W ostatniej sali wystawy mo\u017cna obejrze\u0107 dokumentacj\u0119 r\u00f3\u017cnych innych dzia\u0142a\u0144 w tych miejscach – m\u00f3wi ona r\u00f3wnie\u017c niema\u0142o o samej epoce, w kt\u00f3rej to wszystko si\u0119 dzia\u0142o. Ciarki \u017cenady ogarniaj\u0105, gdy s\u0142ucha si\u0119 idiotycznych tekst\u00f3w z Polskiej Kroniki Filmowej, odnosz\u0105cych si\u0119 do wystawy Wojciecha Fangora czy wsp\u00f3lnej prezentacji 5x<\/em> towarzysz\u0105cej Warszawskiej Jesieni z 1966 r. autorstwa trzech plastyk\u00f3w (Grzegorz Kowalski, Henryk Morel, Cezary Szubartowski) i kompozytora Zygmunta Krauzego; mo\u017cna to zobaczy\u0107 tutaj<\/a>. Takie typu: nic si\u0119 na tym nie znam, ale si\u0119 z tego po\u015bmiej\u0119. Jednak to te\u017c dokument.<\/p>\n\n\n\n

Hanryk Sta\u017cewski, Zbigniew D\u0142ubak, J\u00f3zef Szajna, Stanis\u0142aw Dr\u00f3\u017cd\u017c, Wies\u0142aw Borowski, Koji Kamoji, Edward Krasi\u0144ski – ka\u017cdy z tych tw\u00f3rc\u00f3w organizowa\u0142 przestrze\u0144 po swojemu. Ich dzie\u0142a, cho\u0107 nietrwa\u0142e, zapisa\u0142y si\u0119 w pami\u0119ci. Tak\u017ce mojej – te p\u00f3\u017aniejsze pami\u0119tam z moich czas\u00f3w studenckich. To by\u0142 czas sztuki nietrwa\u0142ej, asembla\u017cy, happening\u00f3w czy w\u0142a\u015bnie environment\u00f3w, a tak\u017ce sztuki konceptualnej, i mog\u0142o troch\u0119 \u015bmieszy\u0107, \u017ce wszystko si\u0119 dokumentuje. Ale te dokumentacje s\u0105 teraz bezcenne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A nawet i wi\u0119cej – Studium przestrzeni, ekspozycja prac Wojciecha Fangora zaprojektowana przestrzennie przez Stanis\u0142awa Zamecznika pochodzi z 1958 r.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11915"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11916,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11915\/revisions\/11916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}