Dzi\u015b Dzie\u0144 Pami\u0119ci o Holokau\u015bcie (rocznica wyzwolenia Auschwitz), wi\u0119c odpowiedni moment na napisanie o wstrz\u0105saj\u0105cej ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem „Znaku”. Dobrze, \u017ce si\u0119 ukaza\u0142a, ale niestety b\u0119dzie i \u0142y\u017cka dziegciu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Po polsku wysz\u0142a pod tytu\u0142em Trzeba by\u0142o gra\u0107<\/em>, ale tytu\u0142 orygina\u0142u brzmi po prostu: The Women’s Orchestra of Auschwitz<\/em>. Napisa\u0142a j\u0105 Anne Sebba, brytyjska dziennikarka i biografka, autorka ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych bohaterkami s\u0105 kobiety, cz\u0119sto postaci kontrowersyjne: Jennie Churchill, Wallis Simpson, Ethel Rosenberg. Ta ksi\u0105\u017cka jest o wielu kobietach: o grupie wi\u0119\u017aniarek Auschwitz graj\u0105cych w orkiestrze za\u0142o\u017conej z inicjatywy nadzorczyni Marii Mandel, kt\u00f3ra by\u0142a besti\u0105 ludzk\u0105, ale przy tym melomank\u0105. S\u0142yszy si\u0119 by\u0107 mo\u017ce wi\u0119cej o orkiestrze m\u0119skiej, kt\u00f3rej dyrygentem by\u0142 przez pewien czas wspomniany przeze mnie ostatnio Szymon Laks; jego wspomnienia pt. Gry o\u015bwi\u0119cimskie<\/em> wyda\u0142o kiedy\u015b Muzeum Auschwitz-Birkenau. M\u0119ska powsta\u0142a wcze\u015bniej, na pocz\u0105tku 1941 r.; kobieca dopiero w 1943. Tutaj<\/a> o orkiestrach ze strony muzeum. Kobieca mia\u0142a to do siebie, \u017ce nie by\u0142o tam prawie d\u0119tych (z wyj\u0105tkiem flet\u00f3w) ani np. kontrabas\u00f3w, za to by\u0142y akordeonistki, gitarzystki, mandolinistki. No i oczywi\u015bcie skrzypce i wiolonczele. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, jaka kakofonia z tego wychodzi\u0142a, zw\u0142aszcza \u017ce instrumentalistki by\u0142y na bardzo r\u00f3\u017cnym poziomie, przy tym zmaltretowane, a ich rol\u0105 by\u0142o przede wszystkim przetrwa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Pierwsz\u0105 kapelmistrzyni\u0105 by\u0142a Polka Zofia Czajkowska, ale w pewnym momencie kierownictwo przej\u0119\u0142a prawdziwa gwiazda: skrzypaczka, siostrzenica Mahlera, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a imi\u0119 po jego \u017conie, a swojej matce chrzestnej, a jej ojcem by\u0142 koncertmistrz Opery Wiede\u0144skiej – Alma Ros\u00e9. Ju\u017c przed wojn\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142a orkiestr\u0119 kobiec\u0105, a prac\u0119 w Auschwitz potraktowa\u0142a jako rodzaj misji: z jednej strony wy\u015brubowa\u0107 poziom, z drugiej – ocali\u0107 jak najwi\u0119cej wi\u0119\u017aniarek, zw\u0142aszcza rodaczek. Niestety nie do\u017cy\u0142a ko\u0144ca wojny; zmar\u0142a prawdopodobnie od trucizny. Ostatnia kapelmistrzyni nie da\u0142a si\u0119 tak pozna\u0107, zreszt\u0105 ju\u017c nied\u0142ugo potem cz\u0142onkinie, jak inni wi\u0119\u017aniowie, zosta\u0142y pop\u0119dzone w marszu \u015bmierci. Polki trafi\u0142y do Ravensbr\u00fcck, \u017byd\u00f3wki do Bergen-Belsen. Cz\u0119\u015b\u0107 prze\u017cy\u0142a, a niekt\u00f3re do\u017cy\u0142y p\u00f3\u017anej staro\u015bci: wci\u0105\u017c \u017cyje Anita Lasker-Wallfisch, wiolonczelistka, Wroc\u0142awianka, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka English Chamber Orchestra i matka wspania\u0142ego wiolonczelisty Raphaela Wallfischa (w zesz\u0142ym roku uko\u0144czy\u0142a 100 lat), jako stulatki zmar\u0142y skrzypaczka Hilde Gr\u00fcnbaum, \u015bpiewaczka Eva Steiner, mandolinistka Zipi Spitzer, a Polka Helena Dunicz-Niwi\u0144ska, kt\u00f3ra w orkiestrze by\u0142a skrzypaczk\u0105, a po wojnie pracowa\u0142a w PWM, do\u017cy\u0142a lat 103. Muzeum Auschwitz-Birkenau wyda\u0142o r\u00f3wnie\u017c jej wspomnienia Drogi mojego \u017cycia<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Na ok\u0142adce Znak napisa\u0142: „Pierwszy reporta\u017c o dziewcz\u0119cej orkiestrze z Auschwitz”. Oczywi\u015bcie nie jest to reporta\u017c, lecz bardzo porz\u0105dnie zrobiona monografia – autorka przekopa\u0142a si\u0119 przez wszelkie mo\u017cliwe \u017ar\u00f3d\u0142a, a tak\u017ce sama zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze porozmawia\u0107 z Hild\u0105 Gr\u00fcnbaum i Anit\u0105 Lasker-Wallfisch. Temat potraktowa\u0142a bardzo osobi\u015bcie, poniewa\u017c jej ojciec Eric Rubinstein jako brytyjski dow\u00f3dca czo\u0142gu dotar\u0142 wraz ze swoim oddzia\u0142em do Bergen-Belsen zaraz po jego wyzwoleniu i to, co tam zobaczy\u0142, nie da\u0142o mu spa\u0107 przez reszt\u0119 \u017cycia. Lektura ksi\u0105\u017cki jest ci\u0119\u017cka, nie oszcz\u0119dza nam opis\u00f3w bestialstw. Ale dobrze jest przeczyta\u0107 co\u015b solidnie zrobionego, nie jakie\u015b kolejne powie\u015bcid\u0142o w paski, na kt\u00f3re od jakiego\u015b czasu jest moda (o kobiecej orkiestrze te\u017c powsta\u0142o<\/a>). W Muzeum Polin te\u017c par\u0119 lat temu zajmowano si\u0119 tym tematem<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wspaniale wi\u0119c, \u017ce ksi\u0105\u017cka wysz\u0142a, ale nie obesz\u0142o si\u0119 bez zgrzyt\u00f3w. Co do terminologii muzycznej, po skandalicznym t\u0142umaczeniu wspomnie\u0144 Zuzany R\u016f\u017ei\u010dkovej<\/a> ju\u017c nic mnie w Znaku nie dziwi (np. co to znaczy „orkiestra posiada kolekcj\u0119 bez ma\u0142a dwustu pasa\u017cy”?!). Na szcz\u0119\u015bcie akurat termin\u00f3w muzycznych jest tu niewiele, za to zadowolony z siebie t\u0142umacz nie omieszka\u0142 doda\u0107 kilku nikomu niepotrzebnych przypis\u00f3w. Wymieni\u0119 jeden: kiedy Hilda Gr\u00fcnbaum, kt\u00f3ra wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142a w Izraelu, wspomina Alm\u0119 Ros\u00e9, kt\u00f3ra by\u0142a surow\u0105 kapelmistrzyni\u0105, i m\u00f3wi, \u017ce by\u0142a jak sabra, czyli owoc opuncji: z wierzchu kolczasta, w \u015brodku s\u0142odka, p. Dawid Czech dodaje: „Od nazwy tej ro\u015bliny wzi\u0119\u0142o si\u0119 okre\u015blenie u\u017cywane przez ruchy syjonistyczne z pierwszej po\u0142owy XX wieku w odniesieniu do idea\u0142u nowego \u017byda, m\u0119\u017cnego osadnika i obro\u0144cy ojczyzny, przeciwstawianego s\u0142abowitemu i tch\u00f3rzliwemu \u017bydowi z diaspory. Paradoksalnie przybli\u017ca\u0142o to mitotw\u00f3rcze dzia\u0142ania rodz\u0105cego si\u0119 w\u00f3wczas Izraela do nazistowskiej propagandy, a sam\u0105 figur\u0119 sabry – do \u00dcbermenscha”. \u017beby wpa\u015b\u0107 na pomys\u0142 takiego por\u00f3wnania, trzeba by\u0107 zoologicznym antysemit\u0105. Mo\u017ce przez jaki\u015b czas na diaspor\u0119 patrzono jak na wstydliwe dziedzictwo, ale przecie\u017c to \u017bydzi z diaspory budowali ten kraj, nast\u0119pne pokolenia dopiero si\u0119 rodzi\u0142y. Okre\u015blenie sabra<\/em> oznacza\u0142o w\u0142a\u015bnie tylko tyle: z wierzchu kolczasty, w \u015brodku s\u0142odki, nic wi\u0119cej. Ale pan t\u0142umacz nie opar\u0142 si\u0119 okazji, by sklei\u0107 Izrael z nazizmem. Jeszcze jest par\u0119 podobnych kwiatk\u00f3w, ale nie miejsce tu na wyliczanie wszystkiego.<\/p>\n\n\n\n Znamienne te\u017c, \u017ce Znak wyda\u0142 jednocze\u015bnie wspomnienia anonimowego Palesty\u0144czyka pt. Nie zapomnij nakarmi\u0107 go\u0142\u0119bi. Dziennik z Gazy<\/em> (w oryginale Who will tell my story<\/em>). To pami\u0119tnik cz\u0142owieka kulturalnego i wra\u017cliwego, kochaj\u0105cego koty; opisuje groz\u0119 \u017cycia w bombardowanym mie\u015bcie. Oczywi\u015bcie nale\u017cy wsp\u00f3\u0142czu\u0107 ka\u017cdemu w tej sytuacji, ale ten dziennik – drukowany w odcinkach w „Guardianie” (nawi\u0105zuj\u0105c do naszych niedawnych rozm\u00f3w) – nie m\u00f3wi ca\u0142ej prawdy. I nawet si\u0119 temu nie dziwi\u0119, bo zwyczajni ludzie s\u0105 tam zastraszeni Hamasem (je\u015bli oczywi\u015bcie z nim nie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105; znane s\u0105 przypadki przechowywania izraelskich zak\u0142adnik\u00f3w np. u nauczycieli). Ten cz\u0142owiek wyemigrowa\u0142 w ko\u0144cu do Egiptu, ale wci\u0105\u017c nie ujawnia nazwiska, zapewne obawia si\u0119 d\u0142ugich r\u0105k hamasowc\u00f3w. Ale \u017ce w ksi\u0105\u017cce nie ma ani s\u0142owa komentarza, \u017cadnego przypisu t\u0142umaczki ani wydawcy (cho\u0107 tak gorliwi byli w ksi\u0105\u017cce o Auschwitz)… O 7 pa\u017adziernika 2023 czytamy, \u017ce bohater wybiera\u0142 si\u0119 na partyjk\u0119 tenisa. „Widz\u0119 [na telefonie] wiadomo\u015b\u0107 od znajomej osoby, \u017ce nie przyjdzie na tenisa. Bo jest \u201ata sytuacja\u2019. Jeste\u015bmy w Gazie, od razu wiadomo, co to znaczy. Eskalacja. Znowu. Ile razy jeszcze musimy przez to przechodzi\u0107? Tak jest non stop od 2000 roku, nasze dusze s\u0105 coraz bardziej poranione, zabierane nam s\u0105 kolejne kawa\u0142ki naszej egzystencji”. Mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce to Izrael odbiera. Ale rok 2000 to rok tzw. intifady. A c\u00f3\u017c za eskalacja wydarzy\u0142a si\u0119 7 pa\u017adziernika 2023? Ani s\u0142owa komentarza, \u017ce by\u0142 to bestialski napad Hamasu na Izrael, podczas kt\u00f3rego mordowano, gwa\u0142cono, torturowano, porywano. To by\u0142o prawdziwe ludob\u00f3jstwo, spe\u0142nione zosta\u0142y wszystkie warunki definicji Rafa\u0142a Lemkina, \u0142\u0105cznie z odbieraniem (i zabijaniem) dzieci. Tymczasem propaganda hamasowska g\u0142osi, \u017ce to Izrael dokonuje ludob\u00f3jstwa, nie wspominaj\u0105c, \u017ce o nalotach uprzedzano, nikogo nie porywano, a cywile byli u\u017cywani jako \u017cywe tarcze przez samych terroryst\u00f3w, kt\u00f3rzy za wielkie pieni\u0105dze, jakie przez lata sz\u0142y na pomoc Gazie, zbudowali tzw. metro Gaza – system tuneli pod cywilnymi budynkami. To by\u0142o celowe. Miasto mog\u0142oby kwitn\u0105\u0107, gdyby te pieni\u0105dze przeznaczono na jego rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n A tymczasem Muzeum Polin odm\u00f3wi\u0142o pokazania filmu dokumentalnego pt. October 8th<\/em> (tutaj<\/a> trailer) – mo\u017cna o tym przeczyta\u0107 tutaj<\/a>. To si\u0119 po prostu w g\u0142owie nie mie\u015bci: ci, co zarzucaj\u0105 temu filmowi jednostronno\u015b\u0107, sami s\u0105 jednostronni w drug\u0105 stron\u0119 (moim zdaniem takie osoby nie powinny pracowa\u0107 w jakimkolwiek muzeum zajmuj\u0105cym si\u0119 histori\u0105, ale c\u00f3\u017c, \u017cyjemy w czasach, gdy zamiast historii uprawia si\u0119 polityk\u0119 historyczn\u0105).<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b Muzeum Polin zaprasza na pokaz filmu Auschwitz nie spad\u0142 z nieba<\/em>. To i tak lepiej ni\u017c zachowa\u0142 si\u0119 Pawe\u0142 \u0141ysak, nowy dyrektor \u0142\u00f3dzkiego Teatru im. Stefana Jaracza, b\u0119d\u0105cego co roku organizatorem obchod\u00f3w Dnia Pami\u0119ci Holocaustu – w tym mie\u015bcie szczeg\u00f3lnie wa\u017cnego z powodu getta \u0142\u00f3dzkiego. Ot\u00f3\u017c odm\u00f3wi\u0142 on w tym roku anga\u017cowania si\u0119 w te obchody z powodu… Gazy (na szcz\u0119\u015bcie honor miasta uratowa\u0142 Teatr Nowy). \u0141odzianin Marian Turski przewraca si\u0119 w grobie. Przypomn\u0119 s\u0142owa z ostatniego jego przem\u00f3wienia w Auschwitz sprzed roku, niestety nie tak popularnego jak to poprzednie, a r\u00f3wnie wa\u017cnego: „Widzimy w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym dzisiaj, teraz, wielki wzrost antysemityzmu, a to przecie\u017c antysemityzm doprowadzi\u0142 do Holokaustu.<\/strong> Deborah Lipstadt nazwa\u0142a to \u201atsunami antysemityzmu\u2019. A to w\u0142a\u015bnie jej odwaga i jej uporczywo\u015b\u0107 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107 w walce z zaprzeczeniem Holokaustu, czyli denial of the Holocaust<\/em>, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem po wygranym z Londynie procesie z Davidem Irvingiem. Nie b\u00f3jmy si\u0119 wykaza\u0107 takiej samej odwagi dzisiaj, gdy Hamas czyni pr\u00f3by zaprzeczania masakry 7 pa\u017adziernika„.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzi\u015b Dzie\u0144 Pami\u0119ci o Holokau\u015bcie (rocznica wyzwolenia Auschwitz), wi\u0119c odpowiedni moment na napisanie o wstrz\u0105saj\u0105cej ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem „Znaku”. Dobrze, \u017ce si\u0119 ukaza\u0142a, ale niestety b\u0119dzie i \u0142y\u017cka dziegciu.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12332"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12332"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12339,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12332\/revisions\/12339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}