Chyba w ka\u017cdej religii s\u0105 jakie\u015b \u015bpiewy, za\u015bpiewy, rytmy. To jak zakl\u0119cia. W bardziej transowej formie s\u0142u\u017c\u0105 ow\u0142adni\u0119ciu dusz. W formie popularnej, bliskiej \u017cycia codziennego, s\u0142u\u017c\u0105 jednoczeniu spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n
Pesach jest w\u0142a\u015bnie przede wszystkim \u015bwi\u0119tem spo\u0142eczno\u015bci, przypomnieniem jej o historii (c\u00f3\u017c, \u017ce mitycznej…) i o tym, co j\u0105 jednoczy. Ale jest te\u017c \u015bwi\u0119tem rodzinnym – „zwierzchnik familji”, jak\u00a0si\u0119 ojciec rodziny nazywa w\u00a0sidurze (czyli modlitewniku pesachowym)\u00a0wydanym w 1927 r. w Wiedniu, kt\u00f3rego reprintu lubimy u\u017cywa\u0107 – prowadzi mod\u0142y sederowe i ma ca\u0142y scenariusz, kt\u00f3rego musi si\u0119 trzyma\u0107. Pani domu tradycyjnie zapala \u015bwiece. A najm\u0142odsze dziecko ma bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119: musi zada\u0107 cztery pytania, w skr\u00f3cie – na temat, dlaczego ta noc jest inna ni\u017c wszystkie.<\/p>\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich modlitw mo\u017cna \u015bpiewa\u0107, ale nie zawsze to si\u0119 robi (na nabo\u017ce\u0144stwach niekt\u00f3re z nich nawet odmawia si\u0119 na milcz\u0105co, w my\u015blach). Podczas sederu, nawet je\u015bli same modlitwy si\u0119 tylko zmawia, jest zawsze kilka pie\u015bni do obowi\u0105zkowego od\u015bpiewania. Pierwsza z nich – to tradycyjne, wspomniane ju\u017c cztery pytania, czyli Ma nisztana<\/a><\/em>. Niby zadaje je najm\u0142odsze dziecko (i pe\u0142no takich nagra\u0144 na YouTube), ale w gruncie rzeczy wychodzi na to, \u017ce \u015bpiewaj\u0105 wszyscy.<\/p>\n Druga to Dajejnu<\/em>, wyliczenie dobrodziejstw, jakie Najwy\u017cszy zes\u0142a\u0142 na nar\u00f3d \u017cydowski, z refrenem: [gdyby tylko zrobi\u0142 to a to,] „ju\u017c to by nam\u00a0wystarczy\u0142o” (to oznacza w\u0142a\u015bnie s\u0142owo dajejnu<\/em>). To melodia<\/a>, kt\u00f3r\u0105 zwykle si\u0119 wykonuje\u00a0– innej nie s\u0142ysza\u0142am, cho\u0107 w innych tradycjach by\u0107 mo\u017ce s\u0105 (na filmiku pojawiaj\u0105 si\u0119 nie a propos chrze\u015bcija\u0144skie symbole – to dlatego, \u017ce zrobili to ludzie z chrze\u015bcija\u0144skiego Uniwersytetu Biblijnego w Filadelfii).<\/p>\n Kolejne melodie \u015bpiewa si\u0119 ju\u017c po kolacji. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo po jedzeniu Birkat Hamazon<\/em> jest podobne do tego po szabacie. \u015apiewa si\u0119 te\u017c wtedy popularn\u0105 pie\u015b\u0144 o proroku Eliaszu, dla kt\u00f3rego tradycyjnie pozostawia si\u0119 jedno nakrycie wolne i uchyla drzwi. To jest najpopularniejsza melodia<\/a>, pochodzenia najwidoczniej aszkenazyjskiego.<\/p>\n No i na zako\u0144czenie wieczoru dwie wyliczanki. Echad mi jodea<\/em> – kto wie, co jest jeden? Ja wiem. Jeden jest B\u00f3g we wszech\u015bwiecie. Czego jest dwoje? Tablic z przykazaniami – itd. a\u017c do trzynastu. T\u0119 melodi\u0119 \u015bpiewa si\u0119 najcz\u0119\u015bciej – tu w dosy\u0107 szczeg\u00f3lnym aran\u017cu<\/a> i z ta\u0144cem, ale melodia si\u0119 zgadza. S\u0105 jednak inne – na tej uroczysto\u015bci rodzinnej<\/a> s\u0142ycha\u0107 zupe\u0142nie odmienn\u0105 melodi\u0119; to najwyra\u017aniej wersja sefardyjska. Nie znalaz\u0142am nagrania jeszcze innej wersji, bardzo \u0142adnej, kt\u00f3r\u0105 \u015bpiewa\u0142a moja ciocia.<\/p>\n I na koniec tajemnicza pie\u015b\u0144 o ko\u017al\u0105tku – Chad gadja<\/em>, \u015bpiewana po aramejsku. Sk\u0105d si\u0119 w tej uroczysto\u015bci wzi\u0119\u0142a i jak si\u0119 ma jej tre\u015b\u0107 do \u015bwi\u0119ta, trudno okre\u015bli\u0107. Ale jest obowi\u0105zkowa. To historia o ko\u017al\u0105tku, kt\u00f3re kupi\u0142 ojciec za dwa zuzy (takie pieni\u0105\u017cki), ale po\u017car\u0142 je kot (?!), na kota rzuci\u0142 si\u0119 pies, na psa kij, kij sp\u0142on\u0105\u0142 w ogniu, ogie\u0144 zala\u0142a woda, wod\u0119 wypi\u0142 w\u00f3\u0142, wo\u0142u zabi\u0142 rze\u017anik, rze\u017anika – anio\u0142 \u015bmierci, a tego\u017c anio\u0142a powali\u0142 Najwy\u017cszy. Chad gadja, chad gadja<\/em>! I tu mamy wiele melodii. Tu jest najpopularniejsza<\/a>. Ale jest te\u017c np. taka<\/a>\u00a0albo taka<\/a>, pi\u0119knie \u015bpiewana przez Chaw\u0119 Alberstein.<\/p>\n Tutaj<\/a> s\u0105 jeszcze ciekawe wersje sefardyjskie. A tu<\/a> s\u0105 te popularniejsze, za\u015bpiewane wyra\u017anie, tak, \u017ce mo\u017cna zrozumie\u0107 (co na filmikach tubowych nie zawsze si\u0119 da). I pewnie du\u017co jeszcze mo\u017cna w sieci znale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cnych r\u00f3\u017cno\u015bci. Bo grunt to si\u0119 pi\u0119knie r\u00f3\u017cni\u0107. Wszystkiego dobrego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Chyba w ka\u017cdej religii s\u0105 jakie\u015b \u015bpiewy, za\u015bpiewy, rytmy. To jak zakl\u0119cia. W bardziej transowej formie s\u0142u\u017c\u0105 ow\u0142adni\u0119ciu dusz. W formie popularnej, bliskiej \u017cycia codziennego, s\u0142u\u017c\u0105 jednoczeniu spo\u0142eczno\u015bci. Pesach jest w\u0142a\u015bnie przede wszystkim \u015bwi\u0119tem spo\u0142eczno\u015bci, przypomnieniem jej o historii (c\u00f3\u017c, \u017ce mitycznej…) i o tym, co j\u0105 jednoczy. Ale jest te\u017c \u015bwi\u0119tem rodzinnym – „zwierzchnik […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=143"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}