{"id":145,"date":"2008-04-26T02:05:54","date_gmt":"2008-04-26T00:05:54","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=145"},"modified":"2025-01-28T18:26:21","modified_gmt":"2025-01-28T17:26:21","slug":"sytuacja-graniczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2008\/04\/26\/sytuacja-graniczna\/","title":{"rendered":"Sytuacja graniczna"},"content":{"rendered":"

Mam w\u0142a\u015bnie za sob\u0105 kolejne wspania\u0142e prze\u017cycie dzi\u0119ki Maestro Semkowowi, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 dzi\u015b zn\u00f3w orkiestr\u0119 FN, tym razem w Symfonii Wielkiej<\/em> Schuberta (jak to jest, \u017ce kiedy on staje na podium, mamy do czynienia z inn\u0105 orkiestr\u0105, z tak\u0105, kt\u00f3r\u0105 stale chcieliby\u015bmy tu mie\u0107?); w pobli\u017cu zapowiadaj\u0105 si\u0119 nast\u0119pne wielkie wydarzenia (5 maja Herreweghe, 6 maja Minkowski), nast\u0119pny wiecz\u00f3r sp\u0119dz\u0119 w \u0141odzi na premierze W\u0142oszki w Algierze<\/em> – z tych rzeczy co\u015b pewnie sprawozdam na bie\u017c\u0105co. Ale teraz zatrzymam si\u0119 na skromnym koncerciku, na kt\u00f3rym by\u0142am wczoraj. A raczej na jego bohaterze.<\/p>\n

W ramach organizowanego przez Austriackie Forum Kultury cyklu Muzyczne Forum M\u0142odych m\u0142odzi muzycy, studenci i niedawni absolwenci akademii muzycznych, grali utwory Viktora Ullmanna, kt\u00f3rego 110 rocznica urodzin przypad\u0142a 1 stycznia. Bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce w ko\u0144cu na stronie internetowej Cieszyna umieszczono go<\/a> w\u015br\u00f3d urodzonych tam osobisto\u015bci. Jeszcze nie tak dawno nikt si\u0119 do niego nie przyznawa\u0142, ma\u0142o kto go zna\u0142. Ja po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am jego muzyk\u0119 kiedy\u015b na koncercie zorganizowanym przez prof. Micha\u0142a Bristigera, gdzie Maciej Grzybowski gra\u0142 utwory fortepianowe kompozytor\u00f3w, kt\u00f3rzy tworzyli w Terezinie, czyli Theresienstadt. Szerzej o tych czterech kompozytorach – obok Ullmanna byli to Hans Krasa, Pavel Haas i Gideon Klein – us\u0142ysza\u0142am po raz pierwszy na odczycie w\u0142a\u015bnie w tym samym Austriackim Forum Kultury.<\/p>\n

Zafascynowali mnie. Kiedy tylko spotykam gdzie\u015b p\u0142yt\u0119 z ich muzyk\u0105, natychmiast j\u0105 kupuj\u0119. Napisa\u0142am o nich<\/a> trzy lata temu, korzystaj\u0105c z pretekstu, \u017ce Warszawska Opera Kameralna wystawi\u0142a Cesarza Atlantydy<\/em> Ullmanna. Parafrazuj\u0105c dzie\u0142o Ullmanna mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce byli to kompozytorzy z Atlantydy. Kompozytorzy, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali do ostatnich chwil.<\/p>\n

Ullmann by\u0142 osobowo\u015bci\u0105 nietuzinkow\u0105. Mnie intryguje zw\u0142aszcza jego zafascynowanie antropozofi\u0105, \u017cyciowy epizod z prowadzeniem ezoterycznej ksi\u0119garni w Stuttgarcie i wreszcie to, jak mu ten \u015bwiatopogl\u0105d przyda\u0142 si\u0119 w Terezinie. Strasznie by\u0142abym ciekawa jego zapisk\u00f3w; w moim artykule wspominam o jedynym fragmencie, do kt\u00f3rego si\u0119 dokopa\u0142am. O ile wiem, w ca\u0142o\u015bci nie ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142a dziennego. Znamienne jest, \u017ce depresja, w jak\u0105\u00a0popad\u0142 Ullmann na par\u0119 lat przed wojn\u0105, b\u0119d\u0105c \u015bwiadom nieuchronnej katastrofy, w Terezinie znik\u0142a jak r\u0119k\u0105 odj\u0105\u0142. Podobnie\u00a0czynni\u00a0nader intensywnie byli Krasa i Klein; Haasa z depresji wyci\u0105gn\u0119li koledzy.<\/p>\n

Cudem jest, \u017ce tworzyli w tych warunkach. Ale jeszcze wi\u0119kszym cudem by\u0142o, \u017ce pisali utwory znakomite. No, mo\u017ce nie tak ca\u0142kiem cudem – w ko\u0144cu ca\u0142a czw\u00f3rka to byli wybitni fachowcy. Ullmann by\u0142 przed wojn\u0105 nagradzany za kompozycje, by\u0142 cenionym dyrygentem, prowadzi\u0142 teatry operowe, by\u0142 zaprzyja\u017aniony ze swym pedagogiem Schonbergiem oraz Alexandrem von Zemlinskym. Pod ich wp\u0142ywem cz\u0119\u015bciowo pozostawa\u0142.<\/p>\n

Ciekawe jest bardzo, \u017ce ci arty\u015bci, dzieci trzech kultur – \u017cydowskiej, czeskiej i niemieckiej – cho\u0107 ukszta\u0142towani w gruncie rzeczy przez niemiecki \u017cywio\u0142 (mi\u0142o\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w do kultury swych przysz\u0142ych prze\u015bladowc\u00f3w narobi\u0142a im wiele szkody), podczas wojny zwr\u00f3cili si\u0119 w stron\u0119 kultury czeskiej, czeskiego j\u0119zyka, cytat\u00f3w literackich. W przypadku Haasa, ulubionego ucznia Janaczka, by\u0142o tak ju\u017c wcze\u015bniej – podobnie jak jego mistrz, fascynowa\u0142 si\u0119 folklorem Moraw. Ale Krasa zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do czeszczyzny dopiero przed sam\u0105 wojn\u0105, tworz\u0105c oper\u0119 dla dzieci Brundibar<\/em> (p\u00f3\u017aniejszy przeb\u00f3j Terezina), a Ullmann – ju\u017c w obozie.<\/p>\n

Teraz jeszcze troch\u0119 muzyki, cho\u0107 niewiele jej w sieci, i z takich ogryzk\u00f3w trudno co\u015b pozna\u0107. Kawa\u0142eczek Rozbitego dzbana<\/em>,<\/a>\u00a0fragmenty II Sonaty fortepianowej<\/a><\/em> napisanej w Terezinie (19. pozycja od g\u00f3ry), Pie\u015b\u0144 o mi\u0142o\u015bci i \u015bmierci korneta Krzysztofa Rilkego<\/a><\/em>, Tu Pavla Haasa Studium na smyczki<\/em><\/a> (z tego strasznego filmu propagandowego; dyryguje Karel Ancerl, tak\u017ce wi\u0119zie\u0144 Terezina). Tu<\/a> i tu<\/a> troch\u0119 Gideona Kleina, a tu <\/a>wspomnienie o nim.\u00a0To kr\u00f3tki fragment utworu Hansa Krasy<\/a> z obrazem Auschwitz, gdzie kompozytor z przyjaci\u00f3\u0142mi zgin\u0105\u0142, a najwi\u0119cej jest w sieci oczywi\u015bcie Brundibara –<\/em> np. tu<\/a>, tu<\/a> i tu<\/a> z wykonania na Sycylii po w\u0142osku. Dzieci w Terezinie \u015bpiewa\u0142y po czesku.<\/p>\n

Wci\u0105\u017c mnie zdumiewa si\u0142a mobilizacji cz\u0142owieka w sytuacjach granicznych…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mam w\u0142a\u015bnie za sob\u0105 kolejne wspania\u0142e prze\u017cycie dzi\u0119ki Maestro Semkowowi, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 dzi\u015b zn\u00f3w orkiestr\u0119 FN, tym razem w Symfonii Wielkiej Schuberta (jak to jest, \u017ce kiedy on staje na podium, mamy do czynienia z inn\u0105 orkiestr\u0105, z tak\u0105, kt\u00f3r\u0105 stale chcieliby\u015bmy tu mie\u0107?); w pobli\u017cu zapowiadaj\u0105 si\u0119 nast\u0119pne wielkie wydarzenia (5 maja Herreweghe, 6 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=145"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11661,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145\/revisions\/11661"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}