{"id":17,"date":"2007-06-18T23:57:37","date_gmt":"2007-06-18T21:57:37","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=17"},"modified":"2007-06-18T23:57:37","modified_gmt":"2007-06-18T21:57:37","slug":"smutek-wyksztalciuszki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2007\/06\/18\/smutek-wyksztalciuszki\/","title":{"rendered":"Smutek wykszta\u0142ciuszki"},"content":{"rendered":"

W ten weekend – o czym wspomina\u0142 ju\u017c Owczarek na swoim blogu – by\u0142 Bloomsday, \u015bwi\u0119to mi\u0142o\u015bnik\u00f3w „Ulissesa” Joyce’a, obchodzone przez ca\u0142y Dublin. I przypomnia\u0142 mi si\u0119 ostatni opublikowany w „Polityce” tekst Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego<\/a> zwi\u0105zany w\u0142a\u015bnie z t\u0105 dat\u0105. Pan Zygmunt by\u0142 wielkim erudyt\u0105 i, jak wspomina Zdzis\u0142aw Pietrasik, szef naszego dzia\u0142u kultury, wielokrotnie chcia\u0142 pisywa\u0107 na tematy inne ni\u017c filmowe.
\nOstatni artyku\u0142 Pana Zygmunta bardzo mnie w\u00f3wczas ucieszy\u0142 i zachwyci\u0142, a nawet wzbudzi\u0142 we mnie pewn\u0105 zazdro\u015b\u0107, bo ju\u017c nieraz mnie poci\u0105ga\u0142 do opisania temat muzyczno\u015bci literatury. A tu czytamy: „\u017beby czyta\u0107 Joyce’a, (…) nale\u017cy lubi\u0107 s\u0142owa, po prostu lubi\u0107, tak jak lubi si\u0119 d\u017awi\u0119ki i wtedy s\u0142ucha si\u0119 muzyki”. Tak! to w\u0142a\u015bnie to. Wielka literatura ma w sobie co\u015b z muzyki: pi\u0119knie ukszta\u0142towane frazy, kt\u00f3rych melodia zapada w pod\u015bwiadomo\u015b\u0107. I nie chodzi tu tylko o ewidentne zabawy d\u017awi\u0119kiem, jak w s\u0142ynnym „epizodzie syren” z „Ulissesa”, z kt\u00f3rego w\u0142oski kompozytor Luciano Berio stworzy\u0142 kompozycj\u0119 z dziedziny tzw. muzyki konkretnej pt. „Omaggio a Joyce”. Mo\u017cemy ten fragment w oryginale znale\u017a\u0107 tutaj<\/a> – odczytajmy go na g\u0142os, czy to nie brzmi jak muzyka?
\nAle chodzi mi o co\u015b wi\u0119cej. O uczucie, kt\u00f3re odnalaz\u0142am z rado\u015bci\u0105, kiedy par\u0119 lat temu, pisz\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 muzyczn\u0105 do podr\u0119cznika z przedmiotu Wiedza o kulturze (dla lice\u00f3w), przypomina\u0142am sobie te wielkie dzie\u0142a, kt\u00f3re czyta\u0142am w m\u0142odo\u015bci, gdy gna\u0142o mnie do tego poczucie obowi\u0105zku czy nawet pewien snobizm, no bo wstyd nie zna\u0107 rzeczy podstawowych (kto tak dzi\u015b jeszcze my\u015bli?). Dzie\u0142a Prousta, Manna, Hessego itp. – z perspektywy patrzy si\u0119 na nie z pewn\u0105 nieufno\u015bci\u0105: dzi\u015b pewnie nie chcia\u0142oby mi si\u0119 takich koby\u0142 czyta\u0107, pewnie nie warto, bo zwietrza\u0142y. Nic bardziej mylnego! Kiedy wraca\u0142am do tych lektur, by\u0142o tak, jakbym odnajdywa\u0142a zapomniane rytmy i melodie s\u0142\u00f3w, fraz, okres\u00f3w (a t\u0142umaczenia polskie by\u0142y naprawd\u0119 wybitne). Tak, jakbym po d\u0142ugiej przerwie s\u0142ucha\u0142a dobrze znanej muzyki.
\nDlaczego wi\u0119c w tytule tego wpisu jest o smutku? Dlatego, \u017ce nasz\u0142a mnie w\u00f3wczas gorzka refleksja. Podr\u0119cznik ma form\u0119 kola\u017cu, a w zako\u0144czeniu ka\u017cdego z rozdzia\u0142\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 fragmenty z literatury do przeanalizowania dla ucznia. I kiedy chcia\u0142am wybra\u0107 cytaty do mojej cz\u0119\u015bci, zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce du\u017ce cz\u0119\u015bci tych tekst\u00f3w s\u0105 dla dzisiejszych nie tylko m\u0142odych odbiorc\u00f3w zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e.
\nS\u0142ynny opis drugiej cz\u0119\u015bci Sonaty op. 111 Beethovena z „Doktora Faustusa”, du\u017ce cz\u0119\u015bci „Gry szklanych paciork\u00f3w”, opisy fikcyjnej Sonaty Vinteuila z „W stron\u0119 Swanna”… Pisarze w\u00f3wczas zak\u0142adali, \u017ce edukacja muzyczna nale\u017cy do podstawowego kanonu nauczania. Zak\u0142adali? Uwa\u017cali to po prostu za oczywiste! Tak jak dzi\u015b uwa\u017ca si\u0119 u nas za oczywisty stan przeciwny. Znam wielu wykszta\u0142ciuch\u00f3w, kt\u00f3rzy z nonszalancj\u0105, a nawet pewnym cieniem niezrozumia\u0142ego dla mnie zadowolenia, powtarzaj\u0105, \u017ce na muzyce si\u0119 nie znaj\u0105, \u017ce s\u0142o\u0144 im nadepn\u0105\u0142 na ucho, a w og\u00f3le komu to potrzebne.
\nNo, a dzi\u015b sama wielka literatura jest ju\u017c przecie\u017c coraz bardziej w pogardzie. Ju\u017c nie m\u00f3wi\u0119 o wybrykach po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce ministra edukacji (nawet nie mam ochoty wymienia\u0107 tego nazwiska). Gorzej, \u017ce doszed\u0142 tu jeszcze inny czynnik: mentalno\u015b\u0107 cz\u0142owieka ery elektronicznej, kt\u00f3remu szkoda zatrzyma\u0107 si\u0119 nad wielkim (i niestety d\u0142ugim) dzie\u0142em, bo to strata czasu i anachronizm. Nie te \u015brodki wyrazu, nie to tempo. Nie przemawia to do nich.
\nI dlatego mi smutno. Bo ci ludzie nie wiedz\u0105, co trac\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ten weekend – o czym wspomina\u0142 ju\u017c Owczarek na swoim blogu – by\u0142 Bloomsday, \u015bwi\u0119to mi\u0142o\u015bnik\u00f3w „Ulissesa” Joyce’a, obchodzone przez ca\u0142y Dublin. I przypomnia\u0142 mi si\u0119 ostatni opublikowany w „Polityce” tekst Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego zwi\u0105zany w\u0142a\u015bnie z t\u0105 dat\u0105. Pan Zygmunt by\u0142 wielkim erudyt\u0105 i, jak wspomina Zdzis\u0142aw Pietrasik, szef naszego dzia\u0142u kultury, wielokrotnie chcia\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}