Sp\u0119dzi\u0142am urocze sobotnie przedpo\u0142udnie z Franciszk\u0105 i Stefanem Themersonami. Nie \u017cyj\u0105 ju\u017c od 20 lat – ona zmar\u0142a 29 czerwca, on, o trzy lata m\u0142odszy, prze\u017cy\u0142 j\u0105 tylko dwa miesi\u0105ce – ale ich obecno\u015b\u0107, gdy kto\u015b ma okazj\u0119 j\u0105 dostrzec, jest tak \u017cywa, \u017ce a\u017c trudno uwierzy\u0107.<\/p>\n
Na t\u0119 rocznic\u0119 Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej – Zamek Ujazdowski zorganizowa\u0142o du\u017c\u0105, porz\u0105dnie zrobion\u0105 wystaw\u0119 pt. O potrzebie tworzenia widze\u0144<\/em>; po\u015bwi\u0119cona jest w\u0142a\u015bciwie Stefanowi, ale tak naprawd\u0119 trudno ich rozdzieli\u0107, byli razem we wszystkim, tak\u017ce w tw\u00f3rczo\u015bci – cho\u0107 ka\u017cde mia\u0142o swoje \u015bcie\u017cki, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ich aktywno\u015bci tw\u00f3rczej odbywa\u0142a si\u0119 wsp\u00f3lnie.\u00a0Wystaw\u0119 otwarto w pi\u0105tek; w sobot\u0119 by\u0142y pokazy film\u00f3w dokumentalnych i wyk\u0142ad krytyczki sztuki Jasi Reichardt, wychowanicy Themerson\u00f3w, opiekuj\u0105cej si\u0119 ich londy\u0144skim archiwum.<\/p>\n Do wystawy jest \u015bwietny katalog, a poza tym w\u0142a\u015bnie CSW razem z Polskim Wydawnictwem Audiowizualnym i przy ministerialnym wsparciu wyda\u0142o zachowane filmy Themerson\u00f3w: Przygoda cz\u0142owieka poczciwego<\/a><\/em> (z muzyk\u0105 Stefana Kisielewskiego) zrobiona jeszcze w Polsce w 1937 r., oraz stworzone ju\u017c w Wielkiej Brytanii\u00a0Calling Mr Smith<\/a><\/em> oraz (1943) oraz Oko i ucho<\/a><\/em> (1944\/45). I przy tym ostatnim filmie chc\u0119 si\u0119 tu zatrzyma\u0107.<\/p>\n Themersona zna\u0142y w Polsce dzieci paru pokole\u0144 (nie wiem, czy dzi\u015b ta ksi\u0105\u017ceczka jest znana) z Pan Tom buduje dom<\/em>. Franciszka i t\u0119 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 ilustrowa\u0142a, cho\u0107 nie przypomina ona p\u00f3\u017aniejszej, zwariowanej i eleganckiej kreski<\/a>. P\u00f3\u017aniej stopniowo wychodzi\u0142y jego ksi\u0105\u017cki, powoli dozowane. Wreszcie mi\u0142o\u015bnicy starego kina eksperymentalnego znaj\u0105 wspomniane Przygody cz\u0142owieka poczciwego<\/em>, do kt\u00f3rych potem nawi\u0105za\u0142 w swej studenckiej etiudzie Dwaj ludzie z szaf\u0105<\/em> Roman Pola\u0144ski. W sumie, odci\u0119ci od \u015bwiata w szarym PRL, nie znali\u015bmy nawet za\u0142o\u017conego przez Themerson\u00f3w w Londynie wydawnictwa Gaberbocchus (ja, tropi\u0105c od dawna ich \u015blady, zdoby\u0142am ksi\u0105\u017ceczk\u0119 Kurt Schwitters in England<\/em> zawieraj\u0105c\u0105 kola\u017ce i wiersze s\u0142ynnego niemieskiego awangardzisty oraz angielskie wydanie Kardyna\u0142a P\u00f6l\u00e4t\u00fco<\/em>. Ale ju\u017c z tego, co poznali\u015bmy, widoczne by\u0142o wspania\u0142e poczucie humoru, przywi\u0105zanie do racjonalizmu i absurdu zarazem.<\/p>\n Awangardow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci Themerson\u00f3w poznajemy dopiero teraz. Fotogramy, czyli fotografie robione bez u\u017cycia aparatu, czy te\u017c w\u0142a\u015bnie filmy – by\u0142o ich wi\u0119cej, cz\u0119\u015b\u0107 si\u0119 nie zachowa\u0142a, cz\u0119\u015b\u0107 we fragmentach. Wszystko mo\u017cna obejrze\u0107 na wystawie z komentarzem. Ale Oko i ucho<\/em> to rzecz wyj\u0105tkowa. To pr\u00f3ba przet\u0142umaczenia muzyki na obraz – troch\u0119 podobna do tego, co wspomina\u0142am w pierwszym na tym blogu wpisie<\/a>.<\/p>\n Do ilustracji autorzy u\u017cyli S\u0142opiewni<\/em> Szymanowskiego do s\u0142\u00f3w Tuwima. Tu zacytuj\u0119 autora: „Niestety niewiele problem\u00f3w wzajemnej zale\u017cno\u015bci obrazu i d\u017awi\u0119ku, a tak\u017ce ich mo\u017cliwo\u015bci artystycznych znalaz\u0142o do tej pory rozwi\u0105zanie. Nadal brakuje nam konwencji i trzeba stworzy\u0107 te najbardziej podstawowe, aby\u015bmy mogli i\u015b\u0107 dalej (…) Rytm nie jest jedynym rodzajem wzorca strukturalnego, wsp\u00f3lnego zar\u00f3wno zjawiskom wizualnym, jak i muzycznym. By\u0107 mo\u017ce to wa\u017cne, \u017ce niekt\u00f3re nuty nazywamy wysokimi<\/em> (co jest poj\u0119ciem \u201awizualnym\u2019), a inne niskimi<\/em>. M\u00f3wimy: d\u017awi\u0119k jasny<\/em>, czysty<\/em>, przejrzysty<\/em>, a tak\u017ce: ciemny<\/em>, ci\u0119\u017cki<\/em>, gruby<\/em>, nabrzmia\u0142y<\/em>. M\u00f3wimy cz\u0119sto o linii<\/em> melodycznej, linii falistej<\/em> i wdzi\u0119cznej lub gwa\u0142townej i kanciastej<\/em>; mo\u017ce to by\u0107 linia prosta<\/em> lub obdarzona arabesk\u0105<\/em> nut”.<\/p>\n Pewne odwzorowania przyj\u0119li Themersonowie w filmie. W Zielonych s\u0142owach<\/em> r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bci obrazu i d\u017awi\u0119ku odzwierciedlone s\u0105 w obrazach przyrody: li\u015bci, odb\u0142ysk\u00f3w wody, lasu, w \u015awi\u0119tym Franciszku<\/em> kszta\u0142ty geometryczne, kt\u00f3rych ruch jest zsynchronizowany z lini\u0105 melodyczn\u0105, na\u0142o\u017cone s\u0105 na – animowany r\u00f3wnie\u017c – obraz Piera della Francesca. W Kalinowych dworach<\/em> s\u0105 ju\u017c same abstrakcyjne figury, a w Wandzie<\/em> (Woda wanda wi\u015blana<\/em>…) – fale wzbudzane jakby przez muzyk\u0119, poruszane zanurzon\u0105 w nich d\u0142oni\u0105. Sorry za jako\u015b\u0107 na tubie, ale warto to obejrze\u0107. I jak si\u0119 podoba?<\/p>\n PS. Rano wsiadam w poci\u0105g i jad\u0119 do Krakowa na Festiwal Kultury \u017bydowskiej. Kompa bior\u0119, wi\u0119c pozostaniemy w kontakcie \ud83d\ude00<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sp\u0119dzi\u0142am urocze sobotnie przedpo\u0142udnie z Franciszk\u0105 i Stefanem Themersonami. Nie \u017cyj\u0105 ju\u017c od 20 lat – ona zmar\u0142a 29 czerwca, on, o trzy lata m\u0142odszy, prze\u017cy\u0142 j\u0105 tylko dwa miesi\u0105ce – ale ich obecno\u015b\u0107, gdy kto\u015b ma okazj\u0119 j\u0105 dostrzec, jest tak \u017cywa, \u017ce a\u017c trudno uwierzy\u0107. Na t\u0119 rocznic\u0119 Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej – Zamek […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=174"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}