{"id":18,"date":"2007-06-22T11:17:15","date_gmt":"2007-06-22T09:17:15","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=18"},"modified":"2007-06-22T11:17:15","modified_gmt":"2007-06-22T09:17:15","slug":"gorale-gorale-goralska-muzyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2007\/06\/22\/gorale-gorale-goralska-muzyka\/","title":{"rendered":"G\u00f3rale, g\u00f3rale, g\u00f3ralska muzyka…"},"content":{"rendered":"

…ca\u0142y \u015bwiat oba\u0144dzies, ni mos takiej nika. Takiej – nie, ale podobnej? Zdarzy\u0142o mi si\u0119 kiedy\u015b by\u0107 na zakopia\u0144skim Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem G\u00f3rskich w Zakopanem, imprezie z wieloletni\u0105 tradycj\u0105, na kt\u00f3r\u0105 przyje\u017cd\u017caj\u0105 zespo\u0142y z przer\u00f3\u017cnych, nawet bardzo egzotycznych stron \u015bwiata. I nieraz zaskakiwa\u0142y pewne zbie\u017cno\u015bci – harmonii, sposobu grania czy \u015bpiewania, rodzaju energii, dotycz\u0105ce zespo\u0142\u00f3w nawet z bardzo odleg\u0142ych g\u00f3r.
\nOsobny rozdzia\u0142 to g\u00f3ralskie skrzypce, i w og\u00f3le spos\u00f3b grania g\u00f3ralskich kapel: rytmiczny, marszowy (czy mo\u017cna chodzi\u0107 po g\u00f3rach „na trzy”?), zdecydowany, zawadiacki, i te prymy – pierwsze g\u0119\u015ble (wt\u00f3ruj\u0105cy, kt\u00f3rzy graj\u0105 tylko akordy, nawet trzymaj\u0105 instrument inaczej, ni\u017cej i bardziej w poprzek), drobi\u0105ce nutki, ale kr\u0105\u017c\u0105ce wci\u0105\u017c wok\u00f3\u0142 przewodniej melodii, niby rozbie\u017cne z tym marszowym rytmem, ale jako\u015b wszystko zawsze si\u0119 zgadza. Jan Karpiel Bu\u0142ecka powiedzia\u0142 kiedy\u015b (nie pami\u0119tam, czy nie cytowa\u0142 w tym momencie Saba\u0142y), \u017ce g\u00f3ralskie granie powinno brzmie\u0107 jak „psco\u0142y brz\u0119c\u0105ce w drewnianej cha\u0142upie”. Troch\u0119 tak.
\nTen rytm z tymi g\u0119\u015blami dzia\u0142a hipnotyzuj\u0105co, zw\u0142aszcza kiedy muzycy ju\u017c si\u0119 rozegrali i wpadli w zapami\u0119tanie, w pewien trans. G\u00f3ralska muzyka transowa (nie znosz\u0119 tego okre\u015blenia, ale jest wygodne)? Tak. I niejeden kompozytor, jak wiadomo, pr\u00f3bowa\u0142 t\u0119 cech\u0119 do swojej muzyki przenie\u015b\u0107. Najmniej transowo\u015bci jest u Szymanowskiego – on by\u0142 bardziej zafascynowany skalami, harmoni\u0105. Mazurki w skalach g\u00f3ralskich – to taki artystowski pomys\u0142. A „Harnasie”, kt\u00f3rymi si\u0119 zachwycamy, on sam uwa\u017ca\u0142 za cha\u0142tur\u0119 pisan\u0105 dla zarobku.
\nKilar wystrzeli\u0142 z du\u017cej armaty swoim „Krzesanym” w 1974 roku. To by\u0142o gigantyczne zaskoczenie, a fakt, \u017ce nagle w \u015brodku utworu wielka orkiestra przemieni\u0142a si\u0119 w gigantyczn\u0105 kapel\u0119 g\u00f3ralsk\u0105, jedni uznali za chwyt wr\u0119cz bezczelny, drudzy – za dowcip. Jan Krenz, kt\u00f3ry dyrygowa\u0142 prawykonaniem, powiedzia\u0142 kompozytorowi: „Otworzy\u0142e\u015b okno i wpu\u015bci\u0142e\u015b do zat\u0119ch\u0142ego pokoju muzyki polskiej \u015bwie\u017ce g\u00f3rskie powietrze”. „Orawa” by\u0142a ju\u017c p\u00f3j\u015bciem za ciosem, ale te dwa utwory do dzi\u015b s\u0105 przebojami estrad koncertowych.
\nJednak sam\u0105 istot\u0119 g\u00f3ralskiego muzykowania najlepiej chyba wyczu\u0142 G\u00f3recki. To jest widoczne w wielu utworach, ale przede wszystkim w pierwszych dw\u00f3ch kwartetach. Trzeba ich s\u0142ucha\u0107 nie w wykonaniu Kronos\u00f3w, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 poj\u0119cia, na czym g\u00f3ralskie granie polega, ale Kwartetu \u015al\u0105skiego, kt\u00f3ry wykonuje te utwory genialnie. Jest tu ten rytm, to zapami\u0119tanie, ta intensywno\u015b\u0107. G\u00f3recki tak pokocha\u0142 Tatry, \u017ce przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tam na sta\u0142e. Jak Szymanowski.
\nTransowe skrzypki oczywi\u015bcie mo\u017cna spotka\u0107 i w nizinnych kapelach – ten instrument, jego brzmienie, ma w sobie co\u015b, co wci\u0105ga. A przypomnijmy sobie rozp\u0119dzone w sta\u0142ych formu\u0142kach melodycznych skrzypce (fiddle) w muzyce celtyckiej… Jednak chcia\u0142am Wam tu jeszcze pokaza\u0107 przyk\u0142ad zaskakuj\u0105cy, ale fascynuj\u0105cy. Skrzypce norweskie. Tzw. skrzypce z Hardanger s\u0105 nieco inne od tradycyjnych – maj\u0105 dodatkowe struny rezonansowe. By\u0142 to ju\u017c instrument na wymarciu. Dzi\u015b prze\u017cywa renesans. Ja tych melodii mog\u0119 s\u0142ucha\u0107 w k\u00f3\u0142ko, one wci\u0105gaj\u0105 jak jaki\u015b niesamowity wir. W 1889 roku do Griega przyszed\u0142 skrzypek ludowy, kt\u00f3ry chcia\u0142 je ocali\u0107 i prosi\u0107 kompozytora o pomoc. Wynikiem by\u0142y Norweskie ta\u0144ce ch\u0142opskie – Slatter op. 72. S\u0105 bardzo ma\u0142o znane, bo ludzie kojarz\u0105 Griega tylko z „Peer Gyntem”, Koncertem fortepianowym, „Utworami lirycznymi”. To ju\u017c ca\u0142kiem inny Grieg. Prawie jak Bart\u00f3k… Tutaj <\/a>mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w z bardzo ciekawej p\u0142yty, na kt\u00f3rej autentyczne skrzypcowe melodie s\u0105 zestawione z fortepianowymi opracowaniami Griega. No i czy co\u015b w tych skrzypcach (harmonia, trans) nie przypomina naszych g\u00f3ralskich g\u0119\u015bli? Wiadomo – w Norwegii te\u017c s\u0105 g\u00f3ry \ud83d\ude00
\nPS. Warszawiakom polecam w Zach\u0119cie wystaw\u0119 Billa Violi (do ko\u0144ca czerwca). Ten wideoartysta o muzycznym nazwisku robi rzeczy niesamowite. Tu mo\u017ce zgromadzonych jest zbyt wiele podobnych produkcji (ja znam r\u00f3wnie\u017c inne). Z tego zestawu najbardziej fascynuj\u0105cy jest „The Greeting”: spotkanie trzech kobiet, sekwencja ruch\u00f3w, kt\u00f3ra w rzeczywisto\u015bci trwa\u0142a zaledwie 45 sekund, zosta\u0142a rozci\u0105gni\u0119ta w czasie do 10 minut. Ile m\u00f3wi\u0105 te wszystkie gesty! Z ilu nie zdajemy sobie sprawy! I jak to wszystko p\u0142ynie – jak muzyka.
\nPS2. Witam nowych komentuj\u0105cych. Bardzo ciesz\u0119 si\u0119 z wiekowego rozrzutu naszej gromadki – wykszta\u0142ciuchy wszystkich pokole\u0144, \u0142\u0105czcie si\u0119! (to by\u0142o has\u0142o jubileuszu „Polityki”) Nie czeka\u0142am specjalnie, a\u017c liczba komentarzy pod moim postem przekroczy (po raz pierwszy) 100, niemniej bardzo si\u0119 z tego ciesz\u0119 \ud83d\ude00 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

…ca\u0142y \u015bwiat oba\u0144dzies, ni mos takiej nika. Takiej – nie, ale podobnej? Zdarzy\u0142o mi si\u0119 kiedy\u015b by\u0107 na zakopia\u0144skim Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem G\u00f3rskich w Zakopanem, imprezie z wieloletni\u0105 tradycj\u0105, na kt\u00f3r\u0105 przyje\u017cd\u017caj\u0105 zespo\u0142y z przer\u00f3\u017cnych, nawet bardzo egzotycznych stron \u015bwiata. I nieraz zaskakiwa\u0142y pewne zbie\u017cno\u015bci – harmonii, sposobu grania czy \u015bpiewania, rodzaju energii, dotycz\u0105ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}