{"id":303,"date":"2009-03-07T23:14:15","date_gmt":"2009-03-07T22:14:15","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=303"},"modified":"2009-03-07T23:14:15","modified_gmt":"2009-03-07T22:14:15","slug":"obrona-damazego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2009\/03\/07\/obrona-damazego\/","title":{"rendered":"Obrona Damazego"},"content":{"rendered":"

Ach! muzyka to cudo, cieszy, poi, wzruszy.
\nNie da nas ow\u0142adn\u0105\u0107 nud\u0105, ona rajem duszy.
\nTo uczucia maluje, to w nas zapa\u0142 budzi,
\nOna uszlachetnia ludzi, z ni\u0105 rozkoszy czas!<\/em><\/p>\n

To taka dygresja nietypowo na pocz\u0105tek: co to jest? Ot\u00f3\u017c – kawa\u0142ek tekstu Mazura<\/em> ze Strasznego dworu<\/em>. Zwykle ma si\u0119 w pami\u0119ci uk\u0142ady taneczne, a\u00a0s\u0142owa nie czepiaj\u0105 si\u0119 ucha. A nie ma\u00a0ich w dost\u0119pnych tekstach libretta (sprawdzi\u0142am nie tylko w necie, ale i w programie jednej z warszawskich premier, bo Opera Narodowa ma dobry zwyczaj drukowa\u0107 pe\u0142ne teksty librett). No to ju\u017c wiemy, od czego jest muzyka, gdyby\u015bmy mieli w\u0105tpliwo\u015bci. Zw\u0142aszcza podoba mi si\u0119 pomys\u0142, \u017ce poi… (Wiem, wiem, tu raczej chodzi o upajanie si\u0119, nie o upijanie, ale po\u017cartowa\u0107 nie mo\u017cna?)<\/p>\n

To teraz ju\u017c zgodnie z tytu\u0142em. Nie b\u0119d\u0119 tu pisa\u0107 recenzji spektaklu, na kt\u00f3rego premierze\u00a0by\u0142am w pi\u0105tek we Wroc\u0142awiu, bo i tak napisz\u0119 j\u0105 do papierowego wydania „Polityki”. Ale zatrzymam si\u0119 na jednym, moim zdaniem bardzo ciekawym szczeg\u00f3le, zwi\u0105zanym z osob\u0105 re\u017cysera i jego widzeniem Strasznego dworu<\/em>. Ot\u00f3\u017c Laco Adamik, jak ju\u017c wspomina\u0142am,\u00a0jest S\u0142owakiem i mo\u017ce dlatego, jako cz\u0142owiek niezale\u017cny od czaru kontusza,\u00a0od paru lat wci\u0105\u017c dostaje do realizacji dzie\u0142a Moniuszki. W programie wroc\u0142awskiego spektaklu zosta\u0142 wydrukowany kr\u00f3tki wywiad z nim, w kt\u00f3rym re\u017cyser wypowiada interesuj\u0105c\u0105 kwesti\u0119: „Marz\u0119 o tym, \u017ceby stworzy\u0107 tak\u0105 inscenizacj\u0119, w kt\u00f3rej Damazy nie by\u0142by po\u015bmiewiskiem. Taki cz\u0142owiek, wykszta\u0142cony, kt\u00f3ry nie ma, co prawda, pieni\u0119dzy i jest na s\u0142u\u017cbie u Miecznika, dzi\u015b reprezentowa\u0142by sob\u0105 wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107. Chcia\u0142bym go broni\u0107”.<\/p>\n

Dla tych, co nie znaj\u0105 Strasznego dworu<\/em>, bo\u00a0by\u0107 mo\u017ce\u00a0w\u015br\u00f3d czytaj\u0105cych tacy s\u0105 (czasem pewnie nawet nie tyle z powodu\u00a0niewiedzy, co \u015bwiadomej kontestacji),\u00a0par\u0119 s\u0142\u00f3w o tym, kim jest Damazy. Mieszka on jako rezydent w tytu\u0142owym miejscu, czyli dworze Cze\u015bnika i jego dw\u00f3ch pi\u0119knych c\u00f3rek – Jadwigi i Hanny. Inaczej ni\u017c inni\u00a0m\u0119\u017cczy\u017ani z otoczenia, kt\u00f3rym bliskie s\u0105 sarmackie tradycje, nosi si\u0119 on z europejska, we fraczku, zamiast, mosterdzieju, jak\u00a0Pan B\u00f3g przykaza\u0142, w kontuszu,\u00a0a ponadto pr\u00f3buje si\u0119\u00a0za\u0142apa\u0107 na ma\u0142\u017ce\u0144stwo z kt\u00f3r\u0105\u015b z dziewcz\u0105t. Z tych dw\u00f3ch powod\u00f3w jest postrzegany jako posta\u0107 groteskowa, a jego rol\u0119 uwa\u017ca si\u0119 za analogiczn\u0105 do Papkina z fredrowskiej Zemsty<\/em>. W ka\u017cdej z kolejnych inscenizacji szyje mu si\u0119 coraz bardziej odjazdowe fraczki. Inna analogia, jak\u0105 dla tej postaci mo\u017cna znale\u017a\u0107 na gruncie operowym, to Monsieur Triquet \u015bpiewaj\u0105cy kuplety w Onieginie<\/em> – w pami\u0119tnej realizacji Treli\u0144skiego biedny Krzysztof Szmyt (znajomy nasz z dawno tu niewidzian\u0105 bab\u0105<\/strong>) wyskakiwa\u0142 z jakiego\u015b nieprawdopodobnego tortu; on tak\u017ce grywa\u0142 Pana Damazego.<\/p>\n

Kiedy\u015b rozmawia\u0142am z prof. Jerzym Marchwi\u0144skim o tym, ile jednak w operze znaczy w\u0142a\u015bciwe i odpowiednie aktorsko\u00a0wymawianie s\u0142\u00f3w. Dobrym przyk\u0142adem jest w Strasznym dworze<\/em> powtarzaj\u0105ca si\u0119, ale za ka\u017cdym razem inaczej, odzywka te\u017c taka troch\u0119 fredrowska: – A! Pan Damazy<\/em>. Za pierwszym razem wypowiada j\u0105 Cze\u015bnik, widz\u0105c go z dziewcz\u0119tami lej\u0105cymi wosk, i winien wtedy przybra\u0107 ton lekcewa\u017c\u0105co-pob\u0142a\u017cliwy. Drugi raz pada ona z ust Stefana i Zbigniewa, gdy wsp\u00f3lnie z Maciejem odkrywaj\u0105, \u017ce to on wlaz\u0142 do zegara (Pan zeeeegar, gdyyy zapieeeje kuuur, dmie w rz\u0105d przed\u0119\u0119\u0119tych rur<\/em>), by uruchomi\u0107 s\u0142ynny kurant. I w tym momencie jest satysfakcja ze z\u0142apania i naigrywanie si\u0119 – Maciej kontynuuje: Nie, to jest dusza, co pokutuje w starym zegarze!<\/em> (Wcze\u015bniej jeszcze: To jest ta dusza, co bez kontusza wzdycha przebrana w niemiecki frak!<\/em>) W tym momencie Damazy dopuszcza si\u0119 rzeczy niesympatycznej i pr\u00f3buje ostatniego sposobu, by przep\u0119dzi\u0107 niechcianych rywali: m\u00f3wi im, \u017ce ten dw\u00f3r powsta\u0142 „z ha\u0144bi\u0105cych us\u0142ug zap\u0142aty”. W finale b\u0119dzie si\u0119 z tych s\u0142\u00f3w t\u0142umaczy\u0142 pija\u0144stwem…<\/p>\n

Laco Adamik rzeczywi\u015bcie w swoim spektaklu „odpajacowa\u0142” Damazego. Ubra\u0142 go w zwyk\u0142y czarny str\u00f3j, w kontra\u015bcie do papuzich kontuszy pozosta\u0142ych pan\u00f3w, i zrobi\u0142 z niego intelektualist\u0119 w okularkach, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c siada na boku i co\u015b tam czyta, ca\u0142kiem jak Tatiana jaka\u015b… Rozmawiali\u015bmy potem i m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce w tym spektaklu dosta\u0142 od dyrekcji pewne ograniczenia, mo\u017cna by\u0142o si\u0119 troszk\u0119 o\u015bmieli\u0107, ale og\u00f3lnie mia\u0142o by\u0107 po bo\u017cemu. Jednak w jakiej\u015b kolejnej inscenizacji, je\u015bli takowa b\u0119dzie,\u00a0chce rozwin\u0105\u0107 t\u0119 spraw\u0119 bardziej.<\/p>\n

No bo rzeczywi\u015bcie – dlaczego facet ma by\u0107 po\u015bmiewiskiem (a nawet w pewnym sensie zdrajc\u0105 – tradycji) tylko z tego powodu, \u017ce nosi „niemiecki frak”? I ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e jest, \u017ce dla kogo\u015b zagranicznego to jest bardzo dziwne. A te kontusze, podgolone g\u0142owy, w\u0105sy –\u00a0s\u0105 jakie\u015b\u00a0egzotyczne, archaiczne.\u00a0Jeszcze par\u0119 zda\u0144 z wywiadu z re\u017cyserem: „Problem z tym, \u017ce Polacy maj\u0105 do okresu sarmackiego specyficzny stosunek. Niekt\u00f3rzy, jak Moniuszko, uwa\u017caj\u0105, \u017ce do tego okresu, do jego historii, stroj\u00f3w, nale\u017cy si\u0119 odnosi\u0107 z dum\u0105, inni za\u015b podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nie, \u017ce przecie\u017c sarmatyzm przegra\u0142”.<\/p>\n

A problem kontusza i fraka jest poniek\u0105d esencj\u0105\u00a0tre\u015bci tej opery (Miecznik w swojej arii opisuj\u0105cej, kto mo\u017ce ubiega\u0107 si\u0119 o jego c\u00f3rki: – Niech mu b\u0119dzie ch\u0119\u0107 nieznana l\u017cy\u0107 obyczaj stary sw\u00f3j, niech kontusza ni \u017cupana nie zamienia w obcy str\u00f3j!<\/em>).\u00a0W gruncie rzeczy wi\u0119c uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienie tego utworu nie jest mo\u017cliwe. To nie jest dzie\u0142o uniwersalne. Dlatego, mimo wielu istotnych walor\u00f3w, raczej nie b\u0119dzie ju\u017c mia\u0142o w \u015bwiecie powodzenia, chyba tylko\u00a0w\u015br\u00f3d mi\u0142o\u015bnik\u00f3w egzotyki. Przykre, ale prawdziwe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ach! muzyka to cudo, cieszy, poi, wzruszy. Nie da nas ow\u0142adn\u0105\u0107 nud\u0105, ona rajem duszy. To uczucia maluje, to w nas zapa\u0142 budzi, Ona uszlachetnia ludzi, z ni\u0105 rozkoszy czas! To taka dygresja nietypowo na pocz\u0105tek: co to jest? Ot\u00f3\u017c – kawa\u0142ek tekstu Mazura ze Strasznego dworu. Zwykle ma si\u0119 w pami\u0119ci uk\u0142ady taneczne, a\u00a0s\u0142owa […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}