{"id":3188,"date":"2013-04-21T00:19:15","date_gmt":"2013-04-20T22:19:15","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=3188"},"modified":"2013-04-21T00:19:15","modified_gmt":"2013-04-20T22:19:15","slug":"wreszcie-qudsja-zaher","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2013\/04\/21\/wreszcie-qudsja-zaher\/","title":{"rendered":"Wreszcie Qudsja Zaher"},"content":{"rendered":"

Tyle ju\u017c czasu czekali\u015bmy na to dzie\u0142o, \u017ce a\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce w ko\u0144cu si\u0119 uda\u0142o. 14 lat od zam\u00f3wienia ze strony Teatru Wielkiego-Opery Narodowej i 8 lat od uko\u0144czenia odby\u0142o si\u0119 prawykonanie Qudsji Zaher<\/em>, pierwszej i jak dot\u0105d jedynej opery Paw\u0142a Szyma\u0144skiego.<\/p>\n

<\/p>\n

Powiem od razu: muzyka jest przepi\u0119kna. Zawiera wszystkie najlepsze cechy tw\u00f3rczo\u015bci Szyma\u0144skiego. Stosunkowo ma\u0142o jest w niej „barokizm\u00f3w”, cho\u0107 raz si\u0119 zdarzaj\u0105 (ale te\u017c do u\u017cytej tre\u015bci pasuj\u0105 raczej inne \u015brodki). S\u0105 za to inne charakterystyczne gesty, kt\u00f3re znajdujemy nieraz u tego kompozytora: powolne, zje\u017cd\u017caj\u0105ce w d\u00f3\u0142 glissanda, pojedyncze uderzenia w t\u0119 sam\u0105 nut\u0119 – perkusyjn\u0105 czy fortepianow\u0105 w niskim rejestrze. Nowo\u015bci\u0105 (ale czy rzecz sprzed o\u015bmiu lat mo\u017cna nazwa\u0107 nowo\u015bci\u0105?) jest u\u017cycie ch\u00f3ru ch\u0142opi\u0119cego, kt\u00f3ry – mo\u017cna tak powiedzie\u0107 – po prostu rapuje histori\u0119. Czasem te\u017c \u015bpiewa, ale cz\u0119\u015bciej recytuje rytmicznie. G\u0142osy wyst\u0119puj\u0105 tylko dwa: tytu\u0142owa rola, przeznaczona dla Olgi Pasiecznik (i wykonana przez ni\u0105 fantastycznie, cho\u0107 pierwszy krzyk by\u0142 za cichy – s\u0105 miejsca na tej scenie, kt\u00f3rych \u015bpiewak powinien unika\u0107, je\u015bli chce, by by\u0142o go s\u0142ycha\u0107), rozbuchana wr\u0119cz w swojej intensywno\u015bci, i rola Przewo\u017anika (Damian Konieczek), kt\u00f3ry – podobnie jak ch\u0142opcy – rytmicznie recytuje sw\u00f3j tekst, ale \u015bpiewaj\u0105c, czasem na jednym d\u017awi\u0119ku, czasem na r\u00f3\u017cnych. Chwytaj\u0105ce za gard\u0142o jest zako\u0144czenie. Przyznam, \u017ce cz\u0119sto mi si\u0119 zdarza\u0142o podczas tego przedstawienia po prostu zamkn\u0105\u0107 oczy i s\u0142ucha\u0107 muzyki.<\/p>\n

Jednak gdyby si\u0119 zastanowi\u0107, o czym to wszystko w\u0142a\u015bciwie jest, mo\u017cna mie\u0107 problemy. Kilka dni temu w „Gazecie Wyborczej” ukaza\u0142 si\u0119 tekst <\/a>\u0142adnie wszystko obja\u015bniaj\u0105cy, oparty na wypowiedziach znanego re\u017cysera-dokumentalisty Macieja Drygasa, kt\u00f3ry jest autorem libretta;\u00a0w tek\u015bcie jest, \u017ce to niespodzianka, jednak je\u015bli kto\u015b zna obu pan\u00f3w, nie dziwi si\u0119: przyja\u017ani\u0105 si\u0119 od lat, Szyma\u0144ski robi\u0142 wielokrotnie muzyk\u0119 do film\u00f3w Drygasa. Wyb\u00f3r wi\u0119c w\u0142a\u015bnie jego na librecist\u0119 przyszed\u0142 w spos\u00f3b naturalny.<\/p>\n

Ale niestety nie przedstawia si\u0119 to tak jasno, jak opowiada w tym artykule re\u017cyser-librecista. Gdyby to rzeczywi\u015bcie sz\u0142o w takim kierunku, by\u0142oby ja\u015bniejsze i bardziej zrozumia\u0142e. Niestety, w samym tek\u015bcie jest zdecydowany przerost nurtu „islandzkiego”, nurt „afga\u0144ski” jest minimalny i prawie go nie wida\u0107. Zaciera si\u0119 tu wi\u0119c problem nieszcz\u0119\u015bcia uchod\u017ac\u00f3w, od kt\u00f3rego wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o. W\u0142a\u015bciwie nie bardzo rozumiemy, co si\u0119 z Qudsj\u0105 dzieje i\u00a0czemu cierpi.\u00a0Problem archeologii pami\u0119ci jest te\u017c jako\u015b zatarty. Kim jest Nauczyciel z uczniami „szko\u0142y pami\u0119ci” (instytucja islandzka, gdzie uczono si\u0119 na pami\u0119\u0107 sag)\u00a0– rola m\u00f3wiona (koszmarnie sztuczny, krzycz\u0105cy Andrzej Niemirski), w\u0142a\u015bciwie nie wiadomo. Kto \u017cyje, kto nie \u017cyje – a mo\u017ce wszyscy nie \u017cyj\u0105? – trudno zgadn\u0105\u0107. Szczeg\u00f3lny j\u0119zyk tego tekstu (Drygas: „Mia\u0142em poczucie, \u017ce to, co powstaje, nie jest moim tekstem – ja przecie\u017c m\u00f3wi\u0119 proz\u0105, nie u\u017cywam takich s\u0142\u00f3w…”) przydaje mu te\u017c sztuczno\u015bci.<\/p>\n

I na to wszystko nak\u0142ada si\u0119 jeszcze wizja Eimuntasa Nekrosiusa, kt\u00f3ra jest\u00a0interesuj\u0105ca plastycznie, ale do reszty warstw ma si\u0119 nijak.\u00a0 Zatarte s\u0105 w\u0119z\u0142y akcji. Nie wiemy, w kt\u00f3rym momencie Qudsja rzuca si\u0119 do wody i od kiedy akcja si\u0119 pod t\u0105 wod\u0105 rozgrywa. Nie jest jasne, jaka jest pozycja Nauczyciela. Wiele jest takich niejasno\u015bci, a\u00a0zako\u0144czenie, z wchodzeniem ch\u0142opc\u00f3w na scen\u0119 (a przecie\u017c ich g\u0142os, tym razem \u015bpiew,\u00a0rozbrzmiewa z g\u0142o\u015bnik\u00f3w)\u00a0i powolnym zasuwaniem kurtyny na ostatnich d\u017awi\u0119kach, \u017cadnej jasno\u015bci ani puenty nie dodaje. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce powinny by\u0142y zosta\u0107 zrealizowane w pe\u0142ni didaskalia, w kt\u00f3rych rzeczywi\u015bcie jest napisane literalnie „Zapala si\u0119 oznakowanie wyj\u015b\u0107 awaryjnych. Publiczno\u015b\u0107 opuszcza sal\u0119. Wsz\u0119dzie jest woda – nie spos\u00f3b wyj\u015b\u0107 z teatru such\u0105 nog\u0105…”, ale zdecydowanie trafiona jest ta ich cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce ca\u0142y ten epilog ze \u015bpiewem psalmu powinien rozgrywa\u0107 si\u0119 w ciemno\u015bci, w\u015br\u00f3d odg\u0142os\u00f3w kapi\u0105cej i s\u0105cz\u0105cej si\u0119 wody.<\/p>\n

Mimo jednak wszelkich mankament\u00f3w przedstawienie ma swoje walory. W ka\u017cdym razie na pewno muzyczne. Zdziwi\u0142o mnie wi\u0119c, kiedy po spektaklu gdzie\u015b z balkonu rozleg\u0142y si\u0119 buczenia. Dlaczego i do kogo by\u0142y skierowane – doprawdy nie wiem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tyle ju\u017c czasu czekali\u015bmy na to dzie\u0142o, \u017ce a\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce w ko\u0144cu si\u0119 uda\u0142o. 14 lat od zam\u00f3wienia ze strony Teatru Wielkiego-Opery Narodowej i 8 lat od uko\u0144czenia odby\u0142o si\u0119 prawykonanie Qudsji Zaher, pierwszej i jak dot\u0105d jedynej opery Paw\u0142a Szyma\u0144skiego.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3188"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3188"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3900,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3188\/revisions\/3900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}