Ostatniego wieczoru ca\u0142a, pe\u0142na ludzi\u00a0warszawska Bazylika \u015bw. Jana Chrzciciela na niemal dwie godziny poszybowa\u0142a gdzie\u015b daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107… Mucha nie siad\u0142a, mysz ko\u015bcielna nie pisn\u0119\u0142a, nikt nie kaszln\u0105\u0142 nawet w przerwach mi\u0119dzy cz\u0119\u015bciami, cisza a\u017c dzwoni\u0142a. I zn\u00f3w zanurzali\u015bmy si\u0119 w tym \u015bpiewie, kt\u00f3ry hipnotyzowa\u0142, ale i na sw\u00f3j spos\u00f3b relaksowa\u0142. Znajomy meloman opowiada\u0142 potem, \u017ce sprawdza\u0142 – jak to zwyk\u0142 robi\u0107 –\u00a0„wibracje”, k\u0142ad\u0105c na kolanach r\u0119ce otwartymi d\u0142o\u0144mi do g\u00f3ry: je\u015bli te wibracje s\u0105 dobre, odczuwa si\u0119 podobno w\u00a0d\u0142oniach charakterystyczny ci\u0119\u017car. Troch\u0119 to gus\u0142ami pachnie, ale ja te\u017c czu\u0142am si\u0119 jakby st\u0119\u017ca\u0142a, nie w napi\u0119ciu, tylko w skupieniu. Bardzo pozytywnym skupieniu i z pewno\u015bci\u0105 nie takim, kt\u00f3re jest ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105, tylko ca\u0142kowicie naturalnym.<\/p>\n
Ensemble Organum<\/a> w\u0142a\u015bnie tak \u015bpiewa: naturalnie. Cho\u0107 s\u0142yszalny jest kunszt i sprawno\u015b\u0107 \u015bpiewak\u00f3w, to jednak nie o tym si\u0119 my\u015bli s\u0142uchaj\u0105c ich. Zw\u0142aszcza\u00a0\u017ce nie staraj\u0105 si\u0119 upi\u0119ksza\u0107 barwy g\u0142osu. Sam Marcel P\u00e9r\u00e8s zreszt\u0105 nie ma w og\u00f3le pi\u0119knej barwy, \u015bpiewa szorstko i chropawo, troch\u0119 p\u0142asko. Tak, jakby \u015bpiewa\u0142 szeregowy mnich. A jednak gdy s\u0142yszy si\u0119 te wszystkie ozdobniki, melizmaty, wie si\u0119, \u017ce to du\u017ca sztuka. P\u00e9r\u00e8s ma ogromn\u0105 wiedz\u0119, co w po\u0142\u0105czeniu z niesamowit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 daje stop niezr\u00f3wnany.<\/p>\n C\u00f3\u017c, je\u015bli chodzi o repertuar, to najlepiej b\u0119dzie, jak zacytuj\u0119 kilka zda\u0144 z zamieszczonego w programie tekstu autorstwa P\u00e9r\u00e8sa. To „jeden z najstarszych repertuar\u00f3w, kt\u00f3rych \u015blad zachowa\u0142 si\u0119 w ludzkiej pami\u0119ci. A\u017c do XIII wieku towarzyszy\u0142 on liturgiom pontyfikalnym. Znikn\u0105\u0142 wraz z przeniesieniem si\u0119 papiestwa do Awinionu i popad\u0142 w zapomnienie. Odkryty ponownie na pocz\u0105tku XX wieku wzbudzi\u0142 w\u015br\u00f3d muzyk\u00f3w niewielki entuzjazm. Dopiero w drugiej po\u0142owie XX wieku (…) zacz\u0119to go bada\u0107 zar\u00f3wno pod k\u0105tem liturgicznym, jak i muzykologicznym. Aby odr\u00f3\u017cni\u0107 go od \u015bpiewu gregoria\u0144skiego, nazwano go \u015bpiewem starorzymskim. (…) Po prawie wieku poszukiwa\u0144 okazuje si\u0119 dzisiaj, \u017ce \u015bpiew starorzymski ukazuje obraz tradycji rzymskiej o wiele bli\u017cszy orygina\u0142owi. U\u017cywany zapis muzyczny jest niezwykle cenny, poniewa\u017c wszystkie ozdobniki s\u0105 zapisane, podczas gdy w zapisie nutowym \u015bpiewu gregoria\u0144skiego s\u0105 pomijane”. Te ozdobniki i d\u017awi\u0119ki tzw. burdonowe (tj. \u015bpiewane jako akompaniament d\u0142ugie d\u017awi\u0119ki na jednej wysoko\u015bci) zbli\u017caj\u0105 stylistycznie \u00f3w \u015bpiew do tradycji wschodniej – bizantyjskiej, greckiej, ale i arabskiej czy\u00a0synagogalnej. \u015awiat liturgii bywa\u0142 kiedy\u015b wi\u0119ksz\u0105 jedno\u015bci\u0105 ni\u017c nam si\u0119 dzi\u015b wydaje. Jak pisze P\u00e9r\u00e8s: „\u015bpiew starorzymski (…) jest \u015bwiadectwem czas\u00f3w, kiedy ko\u015bcio\u0142y Wschodu i Zachodu porozumiewa\u0142y si\u0119 w duchu jedno\u015bci kulturowej i duchowej”.\u00a0Ozdobniki zreszt\u0105, o kt\u00f3rych tu mowa,\u00a0nie s\u0105 po prostu ozdobnikami, lecz s\u0142u\u017c\u0105 spowolnieniu czasu: „…s\u0142owa rozci\u0105gane s\u0105 do granic mo\u017cliwo\u015bci, aby lepiej przekaza\u0107 sens, kt\u00f3ry nios\u0105. Poprzez magi\u0119 muzyki s\u0142owo staje si\u0119 ikon\u0105”.<\/p>\n O wykonanych tego wieczoru (i na nowej p\u0142ycie) mszach pisze P\u00e9r\u00e8s m.in.: „Wykorzystali\u015bmy najstarszy manuskrypt \u015bpiewu rzymskiego datowany z 1071 roku, kt\u00f3ry dzisiaj znajduje si\u0119 w zbiorach specjalnych Fundacji Martina Bodmer (Genewa). (…) Zachowa\u0142o si\u0119 tylko pi\u0119\u0107 manuskrypt\u00f3w \u015bpiewu starorzymskiego, opr\u00f3cz wspomnianego (…) pozosta\u0142e s\u0105 z XII wieku. W XIII wieku stare ksi\u0119gi z zapisem pie\u015bni liturgicznych zosta\u0142y spalone przez franciszkan\u00f3w, kt\u00f3rzy narzucili kaplicy papieskiej brewiarz rzymsko-franko\u0144ski”. Ale c\u00f3\u017c, na szcz\u0119\u015bcie r\u0119kopisy nie p\u0142on\u0105. Tu<\/a>, tu<\/a>\u00a0i\u00a0tu<\/a>\u00a0fragmenty. Nale\u017cy mniema\u0107, \u017ce cho\u0107 r\u0119kopis pochodzi z XI wieku, to \u015bpiewy s\u0105 starsze; tradycja \u015bpiewu starorzymskiego si\u0119ga poza VI wiek naszej ery.<\/p>\n