Chc\u0119 tu wspomnie\u0107 o otwartej w\u0142a\u015bnie wystawie fotografii w \u017bydowskim Instytucie Historycznym, kt\u00f3ra z muzyk\u0105 ma tyle wsp\u00f3lnego, \u017ce ich autorem by\u0142 muzyk – warszawski \u015bpiewak Menachem Kipnis. Fotografia by\u0142a zaledwie marginesem jego dzia\u0142alno\u015bci, ale tylko ona przetrwa\u0142a.<\/p>\n
<\/p>\n
Pochodzi\u0142 z Wo\u0142ynia z rodziny kantor\u00f3w, sam te\u017c bywa\u0142 kantorem. Do Warszawy przyjecha\u0142 na studia do konserwatorium i ju\u017c pozosta\u0142. Przez 16 lat (1902-1918) \u015bpiewa\u0142 jako pierwszy tenor w ch\u00f3rze warszawskiej opery (jako jedyny \u017byd). Para\u0142 si\u0119 te\u017c pi\u00f3rem, by\u0142 felietonist\u0105 i krytykiem na \u0142amach prasy \u017cydowskiej (pismo „Hajnt” – Dzi\u015b). Ale coraz bardziej porywa\u0142a go wielka pasja: etnografia. Podr\u00f3\u017ce i badania sprawi\u0142y, \u017ce ostatecznie rzuci\u0142 posad\u0119 w operze i sta\u0142 si\u0119 kim\u015b w rodzaju \u017cydowskiego Kolberga.<\/p>\n
Przed wojn\u0105 wysz\u0142y dwa zbiorki zanotowanych przez niego pie\u015bni \u017cydowskich. Ponadto nagrywa\u0142 materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe na wa\u0142kach, pono\u0107 na\u00a0znakomitym jak na te czasy sprz\u0119cie. Wszystko niestety przepad\u0142o w mroku warszawskiego getta, gdzie Kipnis zmar\u0142 w 1942 r. – mia\u0142 „szcz\u0119\u015bcie” umrze\u0107 we w\u0142asnym \u0142\u00f3\u017cku, na wylew. Jego \u017cona, r\u00f3wnie\u017c \u015bpiewaczka Zimra Zeligfeld (wykonuj\u0105ca pie\u015bni ludowe), z kt\u00f3r\u0105 koncertowali po sztetlach przed wojn\u0105, nie mia\u0142a tyle szcz\u0119\u015bcia, zgin\u0119\u0142a w Treblince.<\/p>\n
Jak zachowa\u0142y si\u0119 jego zdj\u0119cia? Wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki temu, \u017ce wysy\u0142a\u0142 je do publikacji w nowojorskim dzienniku „Forwerts” (Naprz\u00f3d) jako obrazki ze Starego Kraju. Ich zbi\u00f3r znajduje si\u0119 obecnie w tamtejszym YIVO, archiwum \u017bydowskiego Instytutu Naukowego, i to dzi\u0119ki tej instytucji mo\u017cemy je teraz ogl\u0105da\u0107 w Warszawie.<\/p>\n
Jest wiele zdj\u0119\u0107 Polski przedwojennej, tak\u017ce obrazk\u00f3w z \u00f3wczesnego \u017cycia \u017cydowskiego. Ale zdj\u0119cia Kipnisa s\u0105 szczeg\u00f3lnie ujmuj\u0105ce, poniewa\u017c s\u0105 nie tylko pyszn\u0105 galeri\u0105 ludzkich typ\u00f3w, ale te\u017c te typy w wi\u0119kszo\u015bci maj\u0105 imiona i nazwiska, fotograf z nimi rozmawia\u0142, wiedzia\u0142 o nich to i owo, zaprzyja\u017ania\u0142 si\u0119. Taka obserwacja uczestnicz\u0105ca, i to uczestnicz\u0105ca z mi\u0142o\u015bci\u0105. Zdj\u0119cia pochodz\u0105 z rozmaitych okolic i przedstawiaj\u0105 ludzi r\u00f3\u017cnych zawod\u00f3w, a wszystko jest skrz\u0119tnie opisane w podpisach.<\/p>\n
Wracaj\u0105c do tematu muzycznego, obecni s\u0105 tu trzej wybitni kantorzy. Jeden tylko per procuram – sportretowany zosta\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, bo zarobi\u0107 par\u0119 groszy,\u00a0chodzi\u0142 po warszawskich podw\u00f3rkach z gramofonem umieszczonym w w\u00f3zku dziecinnym, a z tuby rozbrzmiewa\u0142 \u015bpiew Josele Rosenblatta. Dwaj inni kantorzy,\u00a0zwi\u0105zani z Wielk\u0105 Synagog\u0105 na T\u0142omackiem,\u00a0s\u0105 obecni osobi\u015bcie: Gerszon Sirota siedzi na \u0142awce z \u017con\u0105 (kt\u00f3ra wygl\u0105da raczej jak jego mamusia), a jego nast\u0119pca Mosze Kusewicki\u00a0z pe\u0142nym fantazji gestem stoi na torach podwarszawskiej kolejki i mocuje si\u0119 g\u0142osowo z nadje\u017cd\u017caj\u0105cym poci\u0105giem (tak przynajmniej jest w podpisie). Poci\u0105g mo\u017ce dzi\u015b kojarzy\u0107 si\u0119 w tym kontek\u015bcie \u017ale, ale akurat Kusewicki uciek\u0142 na Wsch\u00f3d i prze\u017cy\u0142 (jako \u015bpiewak operowy); zmar\u0142 w 1965 r. w Nowym Jorku.<\/p>\n
Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce na wystawie rozbrzmiewa \u015bpiew tych kantor\u00f3w, cho\u0107 wczoraj, na wernisa\u017cu, nie da\u0142o si\u0119 go spokojnie pos\u0142ucha\u0107.<\/p>\n
PS. Po wernisa\u017cu by\u0142am jeszcze na projekcji filmu Zniewolony – 12 Years a Slave<\/em>\u00a0(re\u017c Steve McQueen), kt\u00f3ry z muzyk\u0105 ma tyle wsp\u00f3lnego, \u017ce jego bohater gra\u0142 na skrzypcach (ale nie ten szczeg\u00f3\u0142\u00a0jest tu najwa\u017cniejszy, cho\u0107 odgrywa pewn\u0105 rol\u0119). Film wstrz\u0105saj\u0105cy, dobrze zrobiony,\u00a0\u015bwietne role g\u0142\u00f3wne. Warto p\u00f3j\u015b\u0107, ale uprzedzam, ci\u0119\u017cki do ogl\u0105dania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Chc\u0119 tu wspomnie\u0107 o otwartej w\u0142a\u015bnie wystawie fotografii w \u017bydowskim Instytucie Historycznym, kt\u00f3ra z muzyk\u0105 ma tyle wsp\u00f3lnego, \u017ce ich autorem by\u0142 muzyk – warszawski \u015bpiewak Menachem Kipnis. Fotografia by\u0142a zaledwie marginesem jego dzia\u0142alno\u015bci, ale tylko ona przetrwa\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3885"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3885"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3889,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3885\/revisions\/3889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}