{"id":408,"date":"2009-10-21T12:21:51","date_gmt":"2009-10-21T10:21:51","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=408"},"modified":"2009-10-21T18:30:03","modified_gmt":"2009-10-21T16:30:03","slug":"ludwig-van","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2009\/10\/21\/ludwig-van\/","title":{"rendered":"Ludwig Van"},"content":{"rendered":"

W\u0142a\u015bnie odbywa si\u0119 w warszawskim Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, ju\u017c po raz czwarty, festiwal Ad Libitum<\/a>. To bardzo interesuj\u0105ca sprawa, bo zawsze zawiera mocny element edukacyjny: m\u0142odzie\u017c ze szk\u00f3\u0142 muzycznych ma mo\u017cno\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 z dzie\u0142ami XX i XXI wieku, z kt\u00f3rymi zwykle nie mia\u0142aby nawet szans mie\u0107 do czynienia, zwa\u017cywszy konserwatyzm wi\u0119kszo\u015bci nauczycieli. Co wi\u0119cej, cz\u0119sto s\u0105 to utwory zawieraj\u0105ce element improwizacji – a tego te\u017c\u00a0w szko\u0142ach prawie nie bywa, cho\u0107 moim zdaniem ka\u017cdy muzyk powinien treningi z improwizacji odbywa\u0107. Kiedy\u015b by\u0142a ona stale obecna, w czasach baroku nigdy nie gra\u0142o si\u0119 nut dok\u0142adnie tak, jak by\u0142y zapisane, klasycy improwizowali kadencje do koncert\u00f3w solowych itp.<\/p>\n

Nie mam niestety czasu w tym roku, \u017ceby m\u00f3c poobserwowa\u0107 ten festiwal, nak\u0142adaj\u0105 mi si\u0119 inne wydarzenia (np. dzi\u015b Joshua Bell, w pi\u0105tek Agrippina <\/em>w Krakowie, w sobot\u0119 premiera Ernaniego<\/em> w Poznaniu), ale przedwczoraj by\u0142am na wydarzeniu, kt\u00f3re mnie przyci\u0105gn\u0119\u0142o nazwiskiem Mauricia Kagla i pokazem jego filmu sprzed r\u00f3wno 40 lat pt. Ludwig Van<\/a><\/em>. Nie zna\u0142am tego filmu w ca\u0142o\u015bci, tylko gdzie\u015b widzia\u0142am fragmenty pocz\u0105tkowe, no i oczywi\u015bcie wielokrotnie o nim czyta\u0142am; znam te\u017c partytur\u0119 kompozycji pod tym samym tytu\u0142em, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 pok\u0142osiem tego filmu.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c ten czarno-bia\u0142y, 90-minutowy film jest po prostu pyszny, wci\u0105\u017c \u015bwie\u017cy i aktualny. Wyda\u0142o j\u0105 na DVD wydawnictwo Winter&Winter; nie wiem, czy jest tam opcja w\u0142\u0105czania napis\u00f3w angielskich, w ka\u017cdym razie na pokazie nie by\u0142o ich, a my\u015bl\u0119, \u017ce dobra znajomo\u015b\u0107 niemieckiego zdecydowanie wp\u0142yn\u0119\u0142aby na lepszy m\u00f3j odbi\u00f3r. Jest tam bowiem m.in. ca\u0142a sekwencja niby-powa\u017cnej dyskusji, w kt\u00f3rej bierze udzia\u0142 sam Kagel, a tak\u017ce powa\u017cni muzykolodzy, teoretycy \u00f3wczesnej awangardy\u00a0– Otto Tomek<\/a> i Heinz-Klaus Metzger<\/a> (plus jeszcze par\u0119 os\u00f3b), i snuj\u0105 z kamiennymi twarzami (bo to ewidentne \u017carty)\u00a0napuszone rozwa\u017cania o wk\u0142adzie Beethovena do muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n

Film powsta\u0142 na dwustulecie urodzin Beethovena, przypadaj\u0105ce w 1970 r. Ogl\u0105da\u0142o mi si\u0119 go jeszcze lepiej \u015bwie\u017co po wizycie w Bonn i domu rodzinnym Becia. Na pocz\u0105tek aktor graj\u0105cy kompozytora (obraz z kamery sugeruje, \u017ce patrzymy jego oczami, czasem widzimy z g\u00f3ry czubki jego but\u00f3w „z epoki”) przyje\u017cd\u017ca poci\u0105giem na stacj\u0119 w Bonn<\/a>, idzie prosto do swego pomnika<\/a>, a potem do swojego domu<\/a> przechodz\u0105c przez Bonngasse, na kt\u00f3rej jeszcze nie ma owych wizerunk\u00f3w wielkich ludzi<\/a>, bo jest rozkopana. Wchodzi do muzeum, spotyka przewodnika, jest oprowadzany (wida\u0107 m.in. tr\u0105bki Maelzla, a tak\u017ce alkow\u0119, gdzie Beethoven si\u0119 urodzi\u0142; tak jak dzi\u015b, jest pusty, tylko maska tam le\u017cy), a potem przechodzi do jakich\u015b innych tajemniczych pomieszcze\u0144. I tu zaanga\u017cowali si\u0119 te\u017c inni arty\u015bci, zwi\u0105zani z ruchem Fluxus: „kuchni\u0119” Beethovena zaprojektowa\u0142 sam Joseph Beuys<\/a>, „\u0142azienk\u0119” z wann\u0105 wype\u0142nion\u0105 setk\u0105 Beciowych \u0142ebk\u00f3w – Dieter Roth<\/a>, a kom\u00f3rk\u0119 na strychu – Robert Filliou<\/a>. Potem jest podr\u00f3\u017c statkiem po Renie z defiluj\u0105cymi muzykami graj\u0105cymi transkrypcj\u0119 Marsza \u017ca\u0142obnego<\/a><\/em> z fortepianowej Sonaty As-dur<\/em> op. 26, potem jeszcze r\u00f3\u017cne sekwencje, uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w logik\u0119 koszmarno-komicznego snu. Ca\u0142o\u015bci towarzysz\u0105 do\u015b\u0107 wariackie transkrypcje (dokonane przez samego Kagla) na mieszany zesp\u00f3\u0142 kameralny, g\u0142\u00f3wnie utwor\u00f3w fortepianowych, ale nie tylko: w fina\u0142owej sekwencji rozgrywaj\u0105cej si\u0119 w zoo s\u0142o\u0144 robi kup\u0119 przy ch\u00f3rach z IX Symfonii<\/em> (jeszcze nie by\u0142a hymnem; dzi\u015b pewnie by\u0142oby niemo\u017cliwe nakr\u0119cenie czego\u015b takiego – aktualnych hymn\u00f3w si\u0119 nie obra\u017ca). Jednym s\u0142owem – okrutne \u017carty z niemieckich \u015bwi\u0119to\u015bci, z zad\u0119cia i nad\u0119cia, strojone przez erudycyjnego przybysza z Argentyny. Ale Niemcy to \u0142ykn\u0119li bez b\u00f3lu, i to wspaniale o nich \u015bwiadczy. (A Kagel sp\u0119dzi\u0142 w Niemczech, z sukcesami,\u00a0reszt\u0119 \u017cycia.) Wielka szkoda, \u017ce nie ma w sieci wi\u0119cej fragment\u00f3w tego filmu, tylko ten jeden<\/a>, ale i on oddaje klimat ca\u0142o\u015bci i to, co Kagel robi zar\u00f3wno z Beethovenem, jak z kulturow\u0105 otoczk\u0105 wok\u00f3\u0142 niego. Jak ju\u017c jeste\u015bmy przy Winter&Winter, przypomnijmy sobie o wiele \u0142agodniejsze \u017carty z Wagnera, jakie robi\u0142 Uri Caine na p\u0142ycie<\/a> tego samego wydawnictwa – a by\u0142o to prawie trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej (1997).<\/p>\n

Z filmu wynikn\u0105\u0142 utw\u00f3r. W jaki spos\u00f3b? Ot\u00f3\u017c poruszaj\u0105c si\u0119 w wyimaginowanych wn\u0119trzach domu Beethovena w pewnym momencie trafiamy na gabinet (mo\u017cna go tu zobaczy\u0107 na zdj\u0119ciu<\/a>), w kt\u00f3rym wszystkie meble, pod\u0142oga, \u015bciany i sufit s\u0105 wyklejone partyturami Beethovena. Partytura kompozycji muzycznej Ludwig Van<\/em> – to po prostu dokonane przez Kagla zdj\u0119cia r\u00f3\u017cnych detali tego gabinetu, opatrzone didaskaliami: im bardziej zniekszta\u0142cony widok nutek, tym bardziej odkszta\u0142conym d\u017awi\u0119kiem nale\u017cy je gra\u0107 itp. Instrumenty,\u00a0ilo\u015b\u0107 powt\u00f3rze\u0144, tempo\u00a0– dowolne. W drugiej cz\u0119\u015bci koncertu w CSW grupa m\u0142odych muzyk\u00f3w wykona\u0142a ten utw\u00f3r (tzn. przedstawi\u0142a jedn\u0105 z niezliczonych\u00a0mo\u017cliwych jego wersji). I tu ju\u017c \u017cart\u00f3w si\u0119 nie czu\u0142o, tylko si\u0142\u0119 tej muzyki, kt\u00f3ra budzi mas\u0119 skojarze\u0144, ulotnych, jak ulotne s\u0105 poszczeg\u00f3lne motywy, ale bardzo mocnych; wszystko jednocze\u015bnie rozp\u0142ywa si\u0119 w aurze – nostalgii? Nie wiem. Tutaj<\/a> bardziej \u017cartobliwe i teatralne wykonanie z ojczyzny Kagla.<\/p>\n

\u017barty \u017cartami, ale bez Ludwiga Van<\/em> nie by\u0142oby 1898<\/a><\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142a\u015bnie odbywa si\u0119 w warszawskim Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, ju\u017c po raz czwarty, festiwal Ad Libitum. To bardzo interesuj\u0105ca sprawa, bo zawsze zawiera mocny element edukacyjny: m\u0142odzie\u017c ze szk\u00f3\u0142 muzycznych ma mo\u017cno\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 z dzie\u0142ami XX i XXI wieku, z kt\u00f3rymi zwykle nie mia\u0142aby nawet szans mie\u0107 do czynienia, zwa\u017cywszy konserwatyzm wi\u0119kszo\u015bci nauczycieli. Co wi\u0119cej, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=408"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}