{"id":409,"date":"2009-10-22T23:56:11","date_gmt":"2009-10-22T21:56:11","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=409"},"modified":"2009-10-23T09:03:17","modified_gmt":"2009-10-23T07:03:17","slug":"zapomniana-awangarda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2009\/10\/22\/zapomniana-awangarda\/","title":{"rendered":"Zapomniana awangarda"},"content":{"rendered":"

W ramach festiwalu Ad Libitum by\u0142am dzi\u015b na pasjonuj\u0105cym wyk\u0142adzie rosyjskiego kompozytora i muzykologa Andrieja Smirnowa<\/a> z Moskwy, szefa istniej\u0105cego od 1992 r. Centrum Theremina (nie bardzo ju\u017c wiem, jak to pisa\u0107, utar\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o instrumencie, jak te\u017c o jego wynalazcy,\u00a0Theremin, po rosyjsku nazywa\u0142 si\u0119 Lew Tiermien) przy Konserwatorium Moskiewskim. Centrum zajmuje sal\u0119, gdzie mie\u015bci\u0142o si\u0119 Laboratorium Akustyczne, wcze\u015bniej NIMI – Instytut Bada\u0144 Naukowych nad Muzykologi\u0105, jeszcze wcze\u015bniej GIM, za\u0142o\u017cone w 1921 r., i tym samym odziedziczy\u0142o archiwa, kt\u00f3re tu si\u0119 znajdowa\u0142y. Archiwa, w kt\u00f3rych s\u0105 skarby, cho\u0107 wiele z nich przepad\u0142o, a ich bohaterowie zostali zapomniani albo zajmowali si\u0119 p\u00f3\u017aniej czym\u015b innym. Niekt\u00f3rych dotkn\u0119\u0142y represje stalinowskie (rozstrzelanie, \u0142agier), inni emigrowali, jeszcze inni odsun\u0119li si\u0119 od zabronionej awangardy i dzi\u015b w ich oficjalnych \u017cyciorysach rzadko jest mowa o grzechach m\u0142odo\u015bci. Przypadek Odlewni stali<\/em> Aleksandra Moso\u0142owa<\/a>, kompozytora, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszych latach \u017cycia\u00a0zosta\u0142 folkloryst\u0105, jest pami\u0119tany, poniewa\u017c\u00a0balet wed\u0142ug tego utworu<\/a> (pi\u0119kny przyk\u0142ad repetitive music<\/em>) wystawiano przed wojn\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jednak niemal wszystkie nazwiska wymienione przez Smirnowa s\u0142ysza\u0142am dzi\u015b po raz pierwszy.<\/p>\n

Ze zdj\u0119\u0107 archiwalnych (tutaj<\/a> mo\u017cna znale\u017a\u0107 ich troch\u0119) patrz\u0105 ludzie o szlachetnych inteligenckich twarzach i b\u0142ysku szale\u0144stwa w oku. To byli arty\u015bci-wynalazcy, ho\u0142duj\u0105cy tezie, \u017ce sztuka musi by\u0107 powi\u0105zana z nauk\u0105. Trzymali ze sob\u0105, wsp\u00f3\u0142pracowali, zak\u0142adali laboratoria (ka\u017cde istnia\u0142o gdzie\u015b p\u00f3\u0142tora roku) i pracowali szybko, jakby wiedz\u0105c, \u017ce maj\u0105 niewiele czasu. Pe\u0142ny obraz awangardy lat 20. i pocz\u0105tku lat 30. wci\u0105\u017c jest nieznany, ale dzi\u0119ki archiwom odkrywanym przez Smirnowa i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w wiemy coraz wi\u0119cej.<\/p>\n

Arsenij Awraamow<\/a>, Jewgienij Szo\u0142po<\/a> (tw\u00f3rca instrumentu zwanego wariofonem), Aleksander Szorin<\/a>\u00a0i Pawe\u0142 Tager,\u00a0wynalazcy zapisu optycznego d\u017awi\u0119ku na ta\u015bmie filmowej (w 1927 r., na kilka lat przed pr\u00f3bami Oskara Fischingera), Michai\u0142 Ciechanowski, Niko\u0142aj Wojnow, Borys Jankowski, tw\u00f3rca tzw. synton\u00f3w (jego eksperymenty przypominaj\u0105 te czynione w paryskim IRCAM w latach 80., czyli 50 lat p\u00f3\u017aniej), czy te\u017c m\u0142odszy od nich, Jewgienij Murzin<\/a>, tw\u00f3rca syntezatora ANS… mo\u017ce si\u0119 w g\u0142owie zakr\u0119ci\u0107. A jak jeszcze we\u017amiemy pod uwag\u0119 wszechstronno\u015b\u0107 ka\u017cdego z nich… Np. Borys Jankowski by\u0142 te\u017c malarzem, a Arsenij Awraamow – organizatorem wielkich performans\u00f3w, np. Symfonii Syren<\/em> w Baku (1922!), gdzie ca\u0142e miasto pos\u0142u\u017cy\u0142o jako instrument muzyczny: poza syrenami fabrycznymi perkusj\u0119 zapewnia\u0142y oddzia\u0142y wojskowe, silniki by\u0142y werblami, a kolumny ludzi maszerowa\u0142y w r\u00f3\u017cnych kierunkach wykonuj\u0105c r\u00f3\u017cne pie\u015bni; wykorzystano te\u017c samoloty. Dzig\u0119 Wiertowa<\/a> znamy jako wspania\u0142ego awangardowego filmowca, ale przecie\u017c i on eksperymentowa\u0142 z d\u017awi\u0119kiem.<\/p>\n

Tutaj<\/a> jeszcze troch\u0119 o tym fascynuj\u0105cym czasie i ludziach. A tutaj <\/a>p\u0142yta z odtworzonymi dzi\u015b niekt\u00f3rymi z utwor\u00f3w (nie ma tu tytu\u0142\u00f3w poszczeg\u00f3lnych \u015bcie\u017cek, wi\u0119c podsy\u0142am jeszcze to<\/a>).\u00a0Wszystko sko\u0144czy\u0142o si\u0119,\u00a0jak ju\u017c rzekli\u015bmy,\u00a0smutno. R\u0119kopisy podobno nie p\u0142on\u0105, ale ta\u015bmy filmowe – i owszem. Taki Michai\u0142 Ciechanowski mia\u0142 ogromne archiwum, ok. 2 km ta\u015bmy – niestety wyjecha\u0142 na Kaukaz (by\u0142 te\u017c etnomuzykologiem) i kiedy wr\u00f3ci\u0142, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dzieci zrobi\u0142y sobie z ta\u015bm kapiszony. Ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105c o archiwach w konserwatorium, z kt\u00f3rych tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zniszczono. Ale np. rok temu odnalaz\u0142y si\u0119 prywatne archiwa Jewgienija Szo\u0142po, w dobrym stanie. Andriej Smirnow ma nadziej\u0119, \u017ce wiele archiw\u00f3w jeszcze jest do odkrycia, \u017ce uda si\u0119 t\u0119 histori\u0119 w wi\u0119kszym stopniu ocali\u0107 od zapomnienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ramach festiwalu Ad Libitum by\u0142am dzi\u015b na pasjonuj\u0105cym wyk\u0142adzie rosyjskiego kompozytora i muzykologa Andrieja Smirnowa z Moskwy, szefa istniej\u0105cego od 1992 r. Centrum Theremina (nie bardzo ju\u017c wiem, jak to pisa\u0107, utar\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o instrumencie, jak te\u017c o jego wynalazcy,\u00a0Theremin, po rosyjsku nazywa\u0142 si\u0119 Lew Tiermien) przy Konserwatorium Moskiewskim. Centrum zajmuje sal\u0119, gdzie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=409"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}