C\u00f3\u017c, Mariusz Treli\u0144ski prze\u017cy\u0142 chrzest bojowy: po raz pierwszy chyba zosta\u0142 po premierze tak g\u0142o\u015bno wybuczany (mi\u0119dzy bucz\u0105cymi widzia\u0142am jednego z moich koleg\u00f3w po fachu). Podszed\u0142 do sprawy ze spokojem, komentuj\u0105c: „dobrze, \u017ce co\u015b si\u0119 dzieje”. No, mo\u017ce i dobrze. Ale ja z tego spektaklu wysz\u0142am w\u0142a\u015bciwie do\u015b\u0107 oboj\u0119tna. Nie bucza\u0142am, bo\u00a0nie targa\u0142y mn\u0105 \u017cadne emocje, a z kim rozmawia\u0142am, ten by\u0142 podobnego zdania. Entuzjazmu nie s\u0142ysza\u0142am. Cho\u0107 \u015bpiew by\u0142 na naprawd\u0119 przyzwoitym poziomie: przede wszystkim ze strony go\u015bci z Rosji – Niko\u0142aja Putilina (Borys), Siergieja Skorochodowa (Grigorij), Anatolija Koczergi (War\u0142aam), ale dobre by\u0142y\u00a0i polskie role epizodyczne: Rafa\u0142a Siwka (Pimen) czy Anny Luba\u0144skiej (Niania). Osobnym rozdzia\u0142em jest przejmuj\u0105ca rola Jurodiwego, kt\u00f3r\u0105 zwykle \u015bpiewa tenor; tym razem oddano j\u0105 ma\u0142emu ch\u0142opcu \u015bpiewaj\u0105cego sopranem, Przemkowi Doma\u0144skiemu, kt\u00f3ry by\u0142 tak absolutnie autentycznym jurodiwym, \u017ce a\u017c ciarki przechodzi\u0142y. Trzeba te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce \u015bpiewacy w wi\u0119kszo\u015bci byli znakomici pod wzgl\u0119dem aktorskim.<\/p>\n
Dlaczego wi\u0119c brak by\u0142o emocji? Bo zn\u00f3w wt\u0142oczono szerok\u0105, bogat\u0105, wielow\u0105tkow\u0105 histori\u0119 o wr\u0119cz mistycznych akcentach w plaskate \u017cycie dzisiejsze, plaskate metalowe wielkie p\u0142aszczyzny \u015bcian, wielkie ekrany telewizor\u00f3w, bia\u0142e sk\u00f3rzane fotele (czy my si\u0119 kiedy\u015b od nich odczepimy?). Ja nie mam nic do samego uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniania, je\u017celi za nim kryje si\u0119 jaki\u015b sens i sp\u00f3jno\u015b\u0107, jak to by\u0142o w przypadku Treli\u0144skiego z Kr\u00f3lem Rogerem<\/em> w wersji wroc\u0142awskiej. Nie by\u0142o tam kapi\u0105cej z\u0142otem \u015bwi\u0105tyni ani ruin teatru antycznego, by\u0142 zimny wsp\u00f3\u0142czesny ko\u015bci\u00f3\u0142, a w finale… szpital. A jednak ta koncepcja nie tylko przekonywa\u0142a, ale przejmowa\u0142a i napawa\u0142a emocjami. Wydobyte zosta\u0142y prawdziwe problemy wewn\u0119trzne postaci.<\/p>\n W Borysie<\/em> – nie. Re\u017cyser raz ju\u017c wystawia\u0142 t\u0119 oper\u0119 w Wilnie, ale tam jej charakter by\u0142 mocno, dora\u017anie polityczny. Nie widzia\u0142am tego spektaklu, ale ci, co byli, m\u00f3wi\u0105, \u017ce pierwszy akt by\u0142 bez zmian, za to drugi zosta\u0142 zmieniony. Pewnie to opisz\u0105 (Jacek Hawryluk w „Wyborczej”, a Jacek Marczy\u0144ski w „Rzepie”). Do drugiego w\u0142a\u015bnie aktu mam te\u017c wi\u0119ksze zastrze\u017cenia. Tyle jest w nim niekonsekwencji, tyle jest rzeczy po prostu naci\u0105ganych (jakby kto\u015b naci\u0105ga\u0142 skarpetk\u0119 na \u017cyrandol – mo\u017cna, ale po co?). Dlaczego Szujski, kiedy przychodzi do Borysa w pstrej marynarce prezentera telewizyjnego, zostaje w pewnym momencie pobity przez jego goryli, ale potem podnosi si\u0119 jakby nigdy nic? Dlaczego Borys, kt\u00f3ry przez ca\u0142y drugi akt jest bliski zawa\u0142u, nagle ma zosta\u0107 skrytob\u00f3jczo zasztyletowany? Po co wychodz\u0105 hostessy w r\u00f3\u017cowych kieckach, a ch\u00f3r bojar\u00f3w zmienia si\u0119 w siedz\u0105cych po obu stronach sceny kiboli, ci za\u015b potem – w publiczno\u015b\u0107 w studiu telewizyjnym o polsatowskiej estetyce? Co to ma wsp\u00f3lnego z tre\u015bci\u0105? W pierwszym z kolei akcie scena z Pimenem i mnichami, w tym Grigorijem, staje si\u0119 ni z tego, ni z owego scen\u0105 spisku (mnichowie nie s\u0105 mnichami, ale boj\u00f3wkarzami w czarnych kurtkach), a Pimen, kt\u00f3ry \u015bpiewa o pisanej przez siebie kronice, u Treli\u0144skiego jednocze\u015bnie pokazuje jakie\u015b dymi\u0105ce kana\u0142y, boj\u00f3wkarze za\u015b zamieniaj\u0105 si\u0119 nagle w paparazzich i robi\u0105 zdj\u0119cia? Jaki\u015b be\u0142kot. I mo\u017cna by takich nonsens\u00f3w wymieni\u0107 du\u017co wi\u0119cej.<\/p>\n Nie jest mi brak aktu polskiego, z Dymitrem-Griszk\u0105 i Maryn\u0105 Mniszech – on zosta\u0142 dopisany przez kompozytora p\u00f3\u017aniej. Akcja dw\u00f3ch akt\u00f3w dobrze si\u0119 wi\u0105\u017ce. Nie przeszkadza mi, \u017ce widoczne s\u0105 akcenty makbetowskie – w ko\u0144cu posta\u0107 Borysa jest na sw\u00f3j spos\u00f3b szekspirowska. Ale przeszkadza mi zderzenie r\u00f3\u017cnych mentalno\u015bci, kt\u00f3re jest ca\u0142kowicie sztuczne, cho\u0107 rozumiem, \u017ce przy\u015bwieca mu has\u0142o „ciemny lud to kupi”. Tak, ch\u00f3r u Musorgskiego jest ludem, nawet ciemnym, ale ta ciemnota opiera si\u0119 na zupe\u0142nie innych przes\u0142ankach, ma zupe\u0142nie inne powody ni\u017c ciemnota dzisiejszej telewizyjnej widowni.<\/p>\n Szkoda, bo w tym wszystkim przepi\u0119kna muzyka ginie, traci przestrze\u0144, rozmach, rezonans. Jest przyt\u0142oczona metalami i ekranami. Dyrygentka Keri-Lynn Wilson (prywatnie \u017cona Petera Gelba, szefa Met) by\u0142a sprawna i bardzo si\u0119 stara\u0142a, ale chyba nie wszystko te\u017c rozumia\u0142a, zbytnio pop\u0119dza\u0142a, o oddech by\u0142o trudno. Cho\u0107 sama nie wiem, czy i tego wra\u017cenia nie zrodzi\u0142o przyt\u0142oczenie stron\u0105 wizualn\u0105. Trzeba by pos\u0142ucha\u0107 z zamkni\u0119tymi oczami albo przez radio.<\/p>\n