Wczoraj sp\u0119dzi\u0142am ca\u0142y dzie\u0144 na ogromnie ciekawej konferencji zorganizowanej przez NIFC. Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 dowiedzie\u0107, sk\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 w Norwegii ta\u0144ce polskie, ale te\u017c jak wygl\u0105daj\u0105 tamtejsze studia muzyki tradycyjnej i jaka jest jej pozycja w spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 a jest zupe\u0142nie inna ni\u017c u nas. I o tym, a tak\u017ce o r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzykulturowych polsko-norweskich, mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 w\u0142a\u015bnie \u015bledz\u0105c drogi polskich ta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Bo inne one by\u0142y w r\u00f3\u017cnych krajach skandynawskich. Jak opowiedzia\u0142a prof. Ewa Dahlig-Turek, ta\u0144ce te zaw\u0119drowa\u0142y tam w czasach panowania w Polsce dynastii Waz\u00f3w (nasz Zygmunt III by\u0142 te\u017c przez 7 lat kr\u00f3lem Szwecji). Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to wi\u0119c kontaktami mi\u0119dzydworskimi, potem posz\u0142o szerzej. Szwecja i Dania by\u0142y krajami silniejszymi, nadrz\u0119dnymi, monarchistycznymi; w Szwecji wi\u0119c polska<\/em> ma charakter bardziej ceremonialny, a w Danii polsk<\/em> po pocz\u0105tkowej modzie zanik\u0142. Finlandia i Norwegia by\u0142y z kolei krajami podrz\u0119dnymi. W zwi\u0105zku z tym kultura obu tych kraj\u00f3w by\u0142a mieszcza\u0144sko-ch\u0142opska, nie arystokratyczna. W Finlandii polska<\/em> pojawi\u0142a si\u0119 w regionie wi\u0119kszych wp\u0142yw\u00f3w szwedzkich (po\u0142udnie), a pols<\/em> w Norwegii \u2013 r\u00f3wnie\u017c blisko szwedzkiej granicy.<\/p>\n W Norwegii \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa od pocz\u0105tku by\u0142a zwi\u0105zana z kultur\u0105 ch\u0142opsk\u0105, ale poziom o\u015bwiecenia muzycznego by\u0142 og\u00f3lnie wysoki. Zachowa\u0142y si\u0119 tam np. r\u0119kopi\u015bmienne zeszyty z XVIII w., zanotowane przez przedstawicieli przer\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych (od rolnika poprzez mieszczanina\u00a0po bogatego kolekcjonera)\u00a0z zanotowanymi melodiami r\u00f3\u017cnych ta\u0144c\u00f3w, nie tylko miejscowych; w tym tak\u017ce polonez\u00f3w (\u201epolonesse\u201d, \u201esarras\u201d) \u2013 pasjonuj\u0105co opowiada\u0142 o nich flecista norweski prof. Hans Olav Gorset, kt\u00f3ry w og\u00f3le jest zdania, \u017ce odleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 przynajmniej w Norwegii w\u0142a\u015bnie \u2013 ta\u0144c\u00f3w ludowych od salonowych nie by\u0142a tak du\u017ca, jak si\u0119 uwa\u017ca (pewnie w\u0142a\u015bnie w zwi\u0105zku ze szczeg\u00f3lnym ukszta\u0142towaniem spo\u0142ecznym). W Polsce jednak wygl\u0105da\u0142o to troch\u0119 inaczej, o czym z kolei opowiada\u0142 Tomasz Nowak: opisy ta\u0144c\u00f3w polskich znamy g\u0142\u00f3wnie z literatury obcej, a na ich podstawie mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107, jak mazur z ta\u0144ca ch\u0142opskiego sta\u0142 si\u0119 salonowym (kosztem poloneza, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 ceremonia\u0142em), a nast\u0119pnie co sprawi\u0142o, \u017ce i na salonach zanik\u0142.<\/p>\n D\u0142ugo mo\u017cna by jeszcze opowiada\u0107 np. o rytmach (czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 polskie od innych, co w nich by\u0142o tak charakterystycznego), ale by\u0142 te\u017c jeszcze jeden niezwykle ciekawy temat: jak wygl\u0105daj\u0105 studia muzyki tradycyjnej w Norwegii. W du\u017cym skr\u00f3cie, odbywaj\u0105 si\u0119 na trzech uczelniach: Akademii Olego Bulla w Voss (od 1996 r.), Norweskiej Akademii Muzycznej w Oslo (od 1990 r.) i w Szkole Wy\u017cszej w Telemarku, a raczej wchodz\u0105cym w jej sk\u0142ad Instytucie Kultury Ludowej w Rauland (od 1987 r.). Mowa o regularnych, osobnych studiach licencjackich i magisterskich, poniewa\u017c poboczne zaj\u0119cia z muzyki tradycyjnej pojawi\u0142y si\u0119 tam wcze\u015bniej (w Oslo w 1973, w Rauland w 1974 r.). W sumie wi\u0119c mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce po przerwie, kt\u00f3r\u0105 Norwegowie tak\u017ce mieli, muzyka tradycyjna zacz\u0119\u0142a si\u0119 odradza\u0107 wcze\u015bniej ni\u017c u nas, bo w latach 70. By\u0142a to, jak si\u0119 twierdzi, reakcja na konsumpcjonizm i globalizm, kt\u00f3re do\u015bcign\u0119\u0142y Norweg\u00f3w wcze\u015bniej ni\u017c nas, a zatem poszukiwanie czego\u015b w\u0142asnego i naturalnego. Dzi\u015b jest to tam bardzo mocny nurt, podstawa kultury. Ale st\u0105d wynika troch\u0119 inne podej\u015bcie do muzyki: mo\u017cna w tych szko\u0142ach gra\u0107 j\u0105 nie tylko na ludowych instrumentach, ale i np. na saksofonie czy wsp\u00f3\u0142czesnej gitarze \u2013 obecno\u015b\u0107 tej ostatniej\u00a0troch\u0119 nas razi\u0142a podczas wieczornego wyst\u0119pu zespo\u0142u Feleboga (jest to zreszt\u0105 zesp\u00f3\u0142 mi\u0119dzynarodowy: ameryka\u0144ska skrzypaczka Elizabeth Gaver<\/a>, kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3rzy mo\u017ce pami\u0119taj\u0105 z Sequentii<\/a>, jej niemiecki m\u0105\u017c Hans Hinrich Thedens, ich urodzony ju\u017c w Norwegii, gdzie dzi\u015b mieszkaj\u0105, nastoletni syn Mattias oraz wspomniany Hans Olav Gorset). Ale obok gitary by\u0142y te\u017c na szcz\u0119\u015bcie moje ukochane hardingfele. Muzyka na ten instrument (by\u0142o jej jednak niewiele, a szkoda) r\u00f3wnowa\u017cy\u0142a polskie skrzypce Janusza Prusinowskiego, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 z ni\u0105 na przemian.<\/p>\n