{"id":477,"date":"2010-03-15T00:19:18","date_gmt":"2010-03-14T23:19:18","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=477"},"modified":"2010-03-15T00:19:18","modified_gmt":"2010-03-14T23:19:18","slug":"triumf-xenakisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2010\/03\/15\/triumf-xenakisa\/","title":{"rendered":"Triumf Xenakisa"},"content":{"rendered":"

Jaka jest moc w tej muzyce – ostrej, brutalnej, pe\u0142nej niesamowitej energii, czerpi\u0105cej z tradycji starogreckiej, bizantyjskiej i nawet,\u00a0w ekspresji pewnych moment\u00f3w,\u00a0japo\u0144skiej. Oresteia<\/em> cz\u0119\u015bciej bywa wykonywana koncertowo, nie zawsze w ca\u0142o\u015bci, Xenakis zreszt\u0105 pisa\u0142 j\u0105 do\u015b\u0107 d\u0142ugo, z odst\u0119pami w czasie. My\u015bl\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w wykonaniu koncertowym, zainscenizowanym szcz\u0105tkowo i symbolicznie, wywar\u0142aby najwi\u0119ksze wra\u017cenie – by\u0142aby na pierwszym planie, nie zabrudzona nadbudowanymi wizjami, nie maj\u0105cymi z tre\u015bci\u0105 wiele wsp\u00f3lnego, a je\u017celi, to powierzchownie.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie Micha\u0142 Zadara (debiut w operze) zbudowa\u0142 ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119 ideologiczno-intelektualn\u0105, przypisuj\u0105c\u0105 dramat Ajschylosa do PRL od ko\u0144ca wojny po czas Gierka. No bo mit za\u0142o\u017cycielski kraju (?), po wielkiej wyniszczaj\u0105cej wojnie, zbrodnie w walce o w\u0142adz\u0119 itp. Na scenie pojawiaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c robole i\u00a0zetempowcy w czerwonych krawatach i\u00a0dekoracja-instalacja Roberta Rumasa b\u0119d\u0105ca jednym wielkim rusztowaniem (z wy\u015bwietlanymi \u0142opatologicznymi has\u0142ami maj\u0105cymi zasugerowa\u0107, co jest w tle: Bierut, podwy\u017cki cen, pomo\u017cecie? itp.). Klitajmestra, wstr\u0119tna zetemp\u00f3wa (w tej roli ekspresyjna Barbara Wysocka), morduje siekierk\u0105; towarzyszy jej dwoje dzieci, Orestes i Elektra, zabieraj\u0105ce potem zakrwawion\u0105 siekierk\u0119. Pegieerowska sto\u0142\u00f3wka, kino objazdowe, r\u00f3\u017cne wdzi\u0119ki peerelu maj\u0105 ilustrowa\u0107 grecki mit.<\/p>\n

Siedz\u0105ca ko\u0142o mnie kole\u017canka spyta\u0142a, czemu w spektaklu operowym ma s\u0142u\u017cy\u0107 instytucja dramaturga. Powiedzia\u0142am, \u017ce najpro\u015bciej m\u00f3wi\u0105c to facet, kt\u00f3ry pisze swoj\u0105 bajeczk\u0119 pod wizj\u0119 re\u017cysera, kt\u00f3r\u0105 wystawi si\u0119 z muzyk\u0105 innej opery. W tym spektaklu jako dramaturg jest podany Daniel Przastek, jako t\u0142umacz – Jakub Porcari. Ch\u00f3r i soli\u015bci \u015bpiewaj\u0105 Ajschylosa po grecku, bez zmian. W napisach wy\u015bwietlanych nad scen\u0105, a tak\u017ce tek\u015bcie wydrukowanym w programie jako „libretto”, jest zupe\u0142nie co\u015b innego. Zadara z Przastkiem napisali w kr\u00f3tkim wst\u0119pie: „…Kieruj\u0105c si\u0119 klarowno\u015bci\u0105 komunikatu i surowo\u015bci\u0105 wypowiedzi, \u015bwiadomie zaniedbali\u015bmy skomplikowan\u0105 poezj\u0119 greckiego orygina\u0142u. Jednocze\u015bnie jeste\u015bmy prze\u015bwiadczeni, \u017ce nasze t\u0142umaczenie jest bardzo wierne tekstowi Ajschylosa, bardziej ni\u017c zawi\u0142e, literackie translacje, z kt\u00f3rymi zwykle mamy do czynienia. Maj\u0105c na celu wsp\u00f3\u0142czesne brzmienie tekstu, wszystkich \u201abog\u00f3w\u2019 t\u0142umaczymy jako \u201aboga\u2019. Zdecydowa\u0142y wzgl\u0119dy komunikatywno\u015bci i prostoty przekazu. Bior\u0105c pod uwag\u0119 prawie-monoteizm Ajschylosa, nie wydaje nam si\u0119 to wielkim nadu\u017cyciem”. No przepraszam, ale to hucpa. Zw\u0142aszcza – pozostaj\u0105c przy kwestii bog\u00f3w – kiedy m\u00f3wi si\u0119 o Naj\u015bwi\u0119tszej Pannie (!) albo kiedy w fragmencie Kasandry m\u00f3wi si\u0119 o tym, \u017ce B\u00f3g si\u0119 w niej zakocha\u0142 (a przecie\u017c wiadomo, \u017ce chodzi o Apolla). Ile za\u015b w tre\u015bci tego „libretta” szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dopasowanych jest do tego, co zmontowano na scenie, mo\u017ce zliczy\u0107 ten, kto zna grek\u0119 (a siedzia\u0142am akurat ko\u0142o filolo\u017cki klasycznej)…<\/p>\n

To jeszcze fragment zapodanego w programie streszczenia. „Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, trwa uroczysto\u015b\u0107 nadania ziemi ch\u0142opom bezrolnym. Ch\u0142opi z mieszanymi uczuciami odbieraj\u0105 nadzia\u0142y. Dope\u0142nieniem \u015bwi\u0105tecznego dnia jest przyjazd kina objazdowego i projekcja filmu. Powraca Agamemnon – oficer z Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, kt\u00f3ry przyby\u0142 do kraju pierwszym mo\u017cliwym transportem. Towarzyszy mu Kasandra, Niemka, przyw\u0142aszczona z obozu internowanych. Pojawienie si\u0119 dawnego w\u0142a\u015bciciela wprawia zebranych w konsternacj\u0119. Klitajmestra wita m\u0119\u017ca w dekoracjach komunistycznych, co wzbudza jego niech\u0119\u0107. Rozpoczyna sie kolejna projekcja filmowa – obraz dobrodziejstw, kt\u00f3re przyniesie Zwi\u0105zek Radziecki. Kasandra przepowiada nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re spotkaj\u0105 j\u0105 i Agamemnona. \u017bo\u0142nierze wyprowadzaj\u0105 i zabijaj\u0105 Kasandr\u0119. Klitajmestra morduje m\u0119\u017ca. Ch\u0142opi lamentuj\u0105 nad \u015bmierci\u0105 Agamemnona, ale nie buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko nowej w\u0142adzy”. No, to ju\u017c wiemy, od czego jest dramaturg. \u017be dzieciakom si\u0119 wszystko myli, \u017ce np. jednocze\u015bnie wynosi si\u0119 na scen\u0119 transparent „\u017b\u0105damy obni\u017cki cen” i dat\u0119 1971 (!), to przecie\u017c niewa\u017cne, nie b\u0105d\u017amy drobiazgowi, prawda?<\/p>\n

Ale Xenakis i tak zwyci\u0119\u017ca wszystko. \u015awietnie przygotowany ch\u00f3r (kobiety \u015bpiewaj\u0105 bia\u0142ymi g\u0142osami – nawet nie wiedzia\u0142am, \u017ce ch\u00f3r TW-ON tak potrafi), z solist\u00f3w wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 Maciej Nerkowski w roli Kasandry, kt\u00f3ry nie do\u015b\u0107, \u017ce wskoczy\u0142 do spektaklu prawie w ostatniej chwili (po wypadku, jakiemu na scenie uleg\u0142 przewidziany do tej roli niemiecki wykonawca), ale wykonuje t\u0119 rol\u0119 wstrz\u0105saj\u0105co, przerzucaj\u0105c si\u0119 w dialogu z samym sob\u0105 od g\u0142osu barytonowego po przejmuj\u0105cy falset. Towarzyszy mu na perkusji r\u00f3wnie znakomity Leszek Lorenc. \u015awietne s\u0105 momenty, gdy ch\u00f3r, kt\u00f3ry w pewnym momencie cz\u0119\u015bciowo wychodzi na widowni\u0119 i okala publiczno\u015b\u0107, w\u0142\u0105cza si\u0119 z instrumentami perkusyjnymi i gwizdkami i wraz z orkiestr\u0105 z kana\u0142u i pozosta\u0142ymi artystami na scenie osacza widz\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 z wyczuciem prowadzi\u0142 znany francuski dyrygent, specjalista od muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej Franck Ollu. Widzia\u0142am ludzi pod\u015bmiewaj\u0105cych si\u0119 na pocz\u0105tku, kt\u00f3rzy jednak z czasem przestawali si\u0119 \u015bmia\u0107. Tak, to Xenakis. To on to sprawi\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaka jest moc w tej muzyce – ostrej, brutalnej, pe\u0142nej niesamowitej energii, czerpi\u0105cej z tradycji starogreckiej, bizantyjskiej i nawet,\u00a0w ekspresji pewnych moment\u00f3w,\u00a0japo\u0144skiej. Oresteia cz\u0119\u015bciej bywa wykonywana koncertowo, nie zawsze w ca\u0142o\u015bci, Xenakis zreszt\u0105 pisa\u0142 j\u0105 do\u015b\u0107 d\u0142ugo, z odst\u0119pami w czasie. My\u015bl\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w wykonaniu koncertowym, zainscenizowanym szcz\u0105tkowo i symbolicznie, wywar\u0142aby najwi\u0119ksze wra\u017cenie – […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/477"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=477"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/477\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}