{"id":49,"date":"2007-10-03T17:42:03","date_gmt":"2007-10-03T15:42:03","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=49"},"modified":"2007-10-03T23:10:42","modified_gmt":"2007-10-03T21:10:42","slug":"miejsce-dla-upiora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2007\/10\/03\/miejsce-dla-upiora\/","title":{"rendered":"Miejsce dla upiora"},"content":{"rendered":"

Jak ju\u017c przypomnia\u0142 mi si\u0119 staruszek Gaston Leroux (1868-1927), to jak tu nie wspomnie\u0107 o Upiorze w Operze<\/em> (wydanym w Polsce tak\u017ce jako Upi\u00f3r Opery<\/em> – to dos\u0142owne t\u0142umaczenie Le Phantom de l’Opera<\/em>)? Wspomniana przeze mnie wcze\u015bniej Tajemnica \u017c\u00f3\u0142tego pokoju<\/em> by\u0142a pierwszym jego dzie\u0142em, kt\u00f3re zdoby\u0142o uznanie czytelnik\u00f3w, a Upi\u00f3r <\/em>sta\u0142 si\u0119 najpopularniejszym. Urocza w swej kiczowato\u015bci staro\u015bwiecko\u015b\u0107 tego horroru, typowa dla epoki, jak i jej nieco barokowy j\u0119zyk, w czytaniu dzi\u015b s\u0105\u00a0nie bardzo mo\u017ce strawne, ale motyw tajemniczego upiora o oszpeconej twarzy i pi\u0119knym g\u0142osie, kryj\u0105cego si\u0119 w podziemiach paryskiego Palais-Garnier, zadzia\u0142a\u0142 na wyobra\u017ani\u0119 innym artystom (cho\u0107 raczej ni\u017cszego lotu). Powsta\u0142o z siedem ekranizacji tej powie\u015bci; pierwsz\u0105, z 1925 r., zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze zobaczy\u0107 autor w roku swojej \u015bmierci, ostatnia (beznadziejna, ale wizualnie momentami ciekawa) mia\u0142a premier\u0119\u00a0trzy lata\u00a0temu. Musical wed\u0142ug ksi\u0105\u017cki napisa\u0142 Andrew Lloyd Webber, ale to jedno z gorszych jego dzie\u0142 (najnowsza ekranizacja to w\u0142a\u015bnie jego wersja filmowa).<\/p>\n

Motyw jednak przeszed\u0142 do historii. Leroux mia\u0142 czerpa\u0107 natchnienie z wizyty w podziemiach Opery Paryskiej, a tak\u017ce ze wspomnienia o nieszcz\u0119\u015bliwym wypadku z 1896 roku, kiedy to ogromny kryszta\u0142owy \u017cyrandol mia\u0142 spa\u015b\u0107 na g\u0142owy publiczno\u015bci. W ksi\u0105\u017cce s\u0105 sugestywne opisy podziemnych korytarzy i jeziora, nad kt\u00f3rym mia\u0142 mieszka\u0107 Upi\u00f3r. Porwana przeze\u0144 Christine, m\u0142oda \u015bpiewaczka, opowiada: „…Dosz\u0142am do wniosku, \u017ce znajdujemy si\u0119 w w\u0105skim kolistym korytarzu, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce okr\u0105\u017ca pod ziemi\u0105 Oper\u0119, wi\u0119ksz\u0105 jeszcze ni\u017c w cz\u0119\u015bci nadziemnej. Raz nawet zapu\u015bci\u0142am si\u0119 tam, ale zawr\u00f3ci\u0142am z trzeciego pi\u0119tra, nie \u015bmi\u0105c i\u015b\u0107 dalej, chocia\u017c w dole rozpo\u015bciera\u0142y si\u0119 jeszcze dwa pi\u0119tra, gdzie mo\u017cna by pomie\u015bci\u0107 ca\u0142e miasto. Ukaza\u0142y mi si\u0119 jednak takie oblicza, \u017ce uciek\u0142am. \u017byj\u0105 tam istne diab\u0142y, zupe\u0142nie czarne. Uwijaj\u0105c si\u0119 wok\u00f3\u0142 piec\u00f3w z \u0142opatami i wid\u0142ami, poruszaj\u0105 polana, a\u017c sypi\u0105 si\u0119 iskry, a kiedy si\u0119 do nich zbli\u017cy\u0107, gro\u017c\u0105, otwieraj\u0105 raptem na o\u015bcie\u017c paleniska…”. A w komnacie, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 Upi\u00f3r-Erik, „\u015bciany by\u0142y obwieszone kirem; na tym czarnym tle widzia\u0142a bia\u0142a pi\u0119ciolinia, na niej za\u015b powtarza\u0142y si\u0119 nuty Dies irae<\/em>. Po\u015brodku pokoju pod baldachimem, z kt\u00f3rego zwiesza\u0142y si\u0119 zas\u0142ony z czerwonego brokatu, sta\u0142a otwarta trumna” – w niej Upi\u00f3r sypia\u0142, a w g\u0142\u0119bi komnaty znajdowa\u0142y si\u0119 jeszcze organy, na kt\u00f3rych pulpicie le\u017ca\u0142 „zeszyt z zapisanymi czerwonym atramentem nutami. Na pierwszej stronie widnia\u0142 tytu\u0142: Don Juan zwyci\u0119ski<\/em>„. Czy\u017c to nie urocze?<\/p>\n

O urz\u0105dzeniach s\u0142u\u017c\u0105cych technice teatralnej jest tu du\u017co mniej, ale tak\u017ce: „[komisarz znajdowa\u0142 si\u0119] w centrali o\u015bwietlenia lub jej przyleg\u0142o\u015bciach. W tamtych czasach elektryczno\u015bci u\u017cywano tylko do pewnych efekt\u00f3w scenicznych i do dzwonk\u00f3w. Ca\u0142y gmach i scena o\u015bwietlane by\u0142y gazem. Jego ci\u015bnienie regulowano w\u0142a\u015bnie w centrali o\u015bwietlenia (…) Raoul ogl\u0105da\u0142 male\u0144k\u0105 tylko cz\u0105stk\u0119 tej otch\u0142ani, jak\u0105 s\u0105 podziemia Opery, licz\u0105ce pi\u0119\u0107 pi\u0119ter. Szczodrze zaopatrzono je we wszelkiego rodzaju ko\u0142owroty, b\u0119bny, d\u017awignie, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 do ustawiania du\u017cych dekoracji i b\u0142yskawicznego zmieniania ich, pozwalaj\u0105 nagle znika\u0107 ba\u015bniowym postaciom”.<\/p>\n

A dzi\u015b? Mo\u017cemy wybra\u0107 si\u0119 za kulisy np. Opery Narodowej, co obficie i interesuj\u0105co opisa\u0142y dwie autorki z pisma Og\u00f3lnopolskiego Klubu Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Opery „Trubadur”. Mo\u017cna o tym poczyta\u0107 tu<\/a> (numer 1 i 2 z 2004 roku).\u00a0A gdzie Upi\u00f3r? Na scenie podczas kiepskich przedstawie\u0144… ale to nie ten opisany przez Gastona Leroux, bo tamten mia\u0142 g\u0142os przepi\u0119kny i inne muzyczne talenta \ud83d\ude00<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak ju\u017c przypomnia\u0142 mi si\u0119 staruszek Gaston Leroux (1868-1927), to jak tu nie wspomnie\u0107 o Upiorze w Operze (wydanym w Polsce tak\u017ce jako Upi\u00f3r Opery – to dos\u0142owne t\u0142umaczenie Le Phantom de l’Opera)? Wspomniana przeze mnie wcze\u015bniej Tajemnica \u017c\u00f3\u0142tego pokoju by\u0142a pierwszym jego dzie\u0142em, kt\u00f3re zdoby\u0142o uznanie czytelnik\u00f3w, a Upi\u00f3r sta\u0142 si\u0119 najpopularniejszym. Urocza w […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}