{"id":529,"date":"2010-08-01T09:09:50","date_gmt":"2010-08-01T07:09:50","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=529"},"modified":"2010-08-01T09:58:39","modified_gmt":"2010-08-01T07:58:39","slug":"dwa-oblicza-weinberga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2010\/08\/01\/dwa-oblicza-weinberga\/","title":{"rendered":"Dwa oblicza Weinberga"},"content":{"rendered":"

Oj, odwa\u017cny cz\u0142owiek z tego Davida Pountneya, re\u017cysera i dyrektora artystycznego Bregenzer Festspiele – my\u015bla\u0142am sobie siedz\u0105c wczoraj na Pasa\u017cerce <\/em>Mieczys\u0142awa Weinberga. Jako\u015b nie by\u0142am tego do ko\u0144ca \u015bwiadoma, a przecie\u017c tu przychodzi publiczno\u015b\u0107 w ka\u017cdym wieku, a ci najstarsi pewne rzeczy pami\u0119taj\u0105… Kilka os\u00f3b wysz\u0142o, widzia\u0142am nawet, jak kogo\u015b wynosili (ale to mog\u0142o by\u0107 spowodowane duszno\u015bci\u0105), a znajoma opowiada\u0142a, \u017ce starsza pani siedz\u0105ca obok niej ca\u0142y czas zaciska\u0142a r\u0119ce. Opera o Auschwitz… I to jeszcze wystawiona do\u015b\u0107 realistycznie, poniewa\u017c Pountney, kt\u00f3ry ten spektakl re\u017cyserowa\u0142, poszed\u0142 w\u0142a\u015bciwie za didaskaliami: rzecz si\u0119 dzieje na dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych poziomach, g\u00f3rnym wsp\u00f3\u0142czesnym (statku, kt\u00f3ry p\u0142ynie Liza z Walterem i Pasa\u017cerka; wszystko i wszyscy na bia\u0142o) i dolnym piekielnym, o\u015bwi\u0119cimskim, z torami, warsztatami i je\u017cd\u017c\u0105c\u0105 konstrukcj\u0105, kt\u00f3ra z boku wygl\u0105da\u0142a jak wagon, ale gdy podje\u017cd\u017ca\u0142a na front sceny, okazywa\u0142a si\u0119 obozowym barakiem sypialnym. Trzeci poziom to umiejscowiony na szczycie tego „wagonu” ch\u00f3r, komentuj\u0105cy wydarzenia jak w greckiej tragedii.<\/p>\n

Historia tematu Pasa\u017cerki<\/em> to osobna d\u0142u\u017csza opowie\u015b\u0107, a nawet kilka, co wynika st\u0105d, \u017ce w\u0142a\u015bnie Zofia Posmysz, autorka najpierw s\u0142uchowiska, potem ksi\u0105\u017cki, po raz pierwszy spr\u00f3bowa\u0142a spojrze\u0107 na wojn\u0119 oczami drugiej strony: esesmanki, nadzorczyni, kt\u00f3ra ju\u017c pewien czas po wojnie spotyka si\u0119 z cieniem swojej przesz\u0142o\u015bci i opadaj\u0105 j\u0105 wspomnienia. To oczywi\u015bcie domys\u0142, pr\u00f3ba wej\u015bcia w sk\u00f3r\u0119 kogo\u015b, czyj\u0105 mentalno\u015bc zna si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z efekt\u00f3w jej dzia\u0142ania – ale zawsze pierwsza pr\u00f3ba. St\u0105d s\u0142uchowisko wywo\u0142a\u0142o takie poruszenie, Munk zacz\u0105\u0142 robi\u0107 film<\/a> (kt\u00f3rego realizacj\u0119 przerwa\u0142a mu \u015bmier\u0107 w wypadku), a Weinberg napisa\u0142 oper\u0119, kt\u00f3ra dopiero teraz, na tym festiwalu,\u00a0mia\u0142a swoje sceniczne prawykonanie! W wersji koncertowej wykonano j\u0105 kilka lat temu w Moskwie; wcze\u015bniejsze pr\u00f3by wystawienia zosta\u0142y przez sowieckie w\u0142adze storpedowane, zapewne dlatego, \u017ce Auschwitz m\u00f3g\u0142 komu\u015b skojarzy\u0107 si\u0119 z tamtejszymi \u0142agrami. Ciekawy swoj\u0105 drog\u0105 jest problem, jak inn\u0105 form\u0119 od s\u0142uchowiska trzeba by\u0142o nada\u0107 filmowi, a od filmu – operze. Wystarczy por\u00f3wna\u0107 z filmem (jest w kawa\u0142kach na YouTube) z\u00a0librettem Aleksandra Miedwiediewa<\/a> napisanym dla Weinberga). Tu obok licznych materia\u0142\u00f3w informacyjnych jest wystawa przygotowana przez Instytut Adama Mickiewicza – podobna do tej, kt\u00f3r\u0105 rok temu IAM zrobi\u0142 do Kr\u00f3la Rogera<\/em>.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie niesamowite wra\u017cenie robi muzyka – przede wszystkim fakt, \u017ce jest tak skondensowana emocjonalnie przy niewielkim w sumie diapazonie: wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieje sie kameralnie; cho\u0107 orkiestra jest ogromna, rzadko odczuwa si\u0119 jej si\u0142\u0119. Moc jest w tre\u015bci, i tak ma by\u0107. O ile przywyk\u0142o si\u0119 por\u00f3wnywac muzyk\u0119 Weinberga do tw\u00f3rczo\u015bci jego przyjaciela Szostakowicza, to tu tych podobie\u0144stw jest niewiele, mo\u017ce w pewnych gestach, jak rodzaj sarkastyczno\u015bci („ulubiony walc komendanta”) czy skrzypce id\u0105ce pojedyncz\u0105 lini\u0105 melodyczn\u0105, jak w symfoniach Szostakowicza, ale to ma\u0142o istotne. To muzyka bardziej cierpka, a zarazem bardziej szara, przez co – co mo\u017ce dziwi\u0107 – znakomicie opisuje sytuacj\u0119. Znakomicie spisali si\u0119 niekt\u00f3rzy soli\u015bci, w tym Artur Ruci\u0144ski jako jedna z g\u0142\u00f3wnych postaci – Tadeusz, narzeczony Marty. Dwie jeszcze polskie \u015bpiewaczki wykona\u0142y epizodyczne role: El\u017cbieta Wr\u00f3blewska i Agnieszka Rehlis.<\/p>\n

A wieczorem by\u0142a druga premiera – Portret<\/em> wed\u0142ug opowiadania Gogola. To najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c\u00a0taka – jak powiedzia\u0142 re\u017cyser we wprowadzeniu – faustowska historia o m\u0142odym malarzu, kt\u00f3ry zmarnowa\u0142 sw\u00f3j talent na skutek czarodziejskiego wzbogacenia si\u0119. Tu Weinberg jest inny, bo to opera satyryczna (nieco zreszta przyd\u0142uga, choc muzyka jest te\u017c wysokiej jako\u015bci);\u00a0mo\u017ce si\u0119 to troch\u0119 kojarzy\u0107 z Szostakowiczowskim Nosem<\/em>, ale muzyka jest \u0142agodniejsza, bardziej liryczna. Co ciekawe, \u015bpiewan\u0105 po niemiecku odbiera\u0142o si\u0119 j\u0105 jako stosunkowo ma\u0142o rosyjsk\u0105, a melodia, kt\u00f3ra \u015bpiewana jest we wst\u0119pie i zako\u0144czeniu, przypomina mi… pewn\u0105 melancholijn\u0105 piosenk\u0119 \u017cydowsk\u0105. C\u00f3\u017c, Weinberg w czasie warszawskiej m\u0142odo\u015bci grywa\u0142 po teatrach \u017cydowskich i bardzo mu to zapad\u0142o w pami\u0119\u0107… Rzecz zosta\u0142a ciekawie wystawiona; opisz\u0119 szerzej na r\u00f3\u017cnych \u0142amach. Wspomn\u0119 jeszcze, \u017ce na ka\u017cdym z wydarze\u0144 by\u0142a pe\u0142niusie\u0144ka sala, a przed spektaklami pojawiali si\u0119 ch\u0119tni z napisami SUCHE KARTE (poszukuje biletu). Imponuj\u0105ce. U nas Pasa\u017cerka<\/em> w pa\u017adzierniku zostanie pokazana trzy razy (potem pojedzie jeszcze do Madrytu, Londynu, mo\u017ce Berlina), a Portret<\/em> (wystawiony w koprodukcji z Kaiserslautern) w og\u00f3le nie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oj, odwa\u017cny cz\u0142owiek z tego Davida Pountneya, re\u017cysera i dyrektora artystycznego Bregenzer Festspiele – my\u015bla\u0142am sobie siedz\u0105c wczoraj na Pasa\u017cerce Mieczys\u0142awa Weinberga. Jako\u015b nie by\u0142am tego do ko\u0144ca \u015bwiadoma, a przecie\u017c tu przychodzi publiczno\u015b\u0107 w ka\u017cdym wieku, a ci najstarsi pewne rzeczy pami\u0119taj\u0105… Kilka os\u00f3b wysz\u0142o, widzia\u0142am nawet, jak kogo\u015b wynosili (ale to mog\u0142o by\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/529"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=529"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/529\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}