{"id":535,"date":"2010-08-15T13:39:03","date_gmt":"2010-08-15T11:39:03","guid":{"rendered":"http:\/\/szwarcman.blog.polityka.pl\/?p=535"},"modified":"2010-08-17T13:08:53","modified_gmt":"2010-08-17T11:08:53","slug":"traktat-o-idei-wariacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/2010\/08\/15\/traktat-o-idei-wariacji\/","title":{"rendered":"Traktat o idei wariacji"},"content":{"rendered":"

Nie b\u00f3jcie si\u0119, ten wpis nim nie b\u0119dzie. Traktat ten\u00a0ju\u017c istnieje: to\u00a0dzie\u0142o, kt\u00f3re wykona\u0142 wczoraj w Studiu im. Lutos\u0142awskiego Andreas Staier. Historia jest znana. Anton Diabelli, wiede\u0144ski wydawca i kompozytor (jego sonatiny gra\u0142 chyba ka\u017cdy pocz\u0105tkuj\u0105cy pianista; ten utw\u00f3r<\/a>, czyli I cz\u0119\u015b\u0107 Sonatiny F-dur<\/em>,\u00a0sta\u0142 si\u0119 motywem filmu Moderato cantabile<\/em> z Jeanne Moreau i Belmondem), zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kompozytor\u00f3w zwi\u0105zanych z Austri\u0105, by napisali po jednej wariacji na temat jego walca, kt\u00f3re potem zamierza\u0142 wyda\u0107 (i wyda\u0142) w antologii Vaterl\u00e4ndischer K\u00fcnstlerverein<\/a><\/span><\/em>. O reakcji Beethovena wiadomo, \u017ce wyra\u017ca\u0142 si\u0119 o\u00a0temacie pogardliwie, nazywaj\u0105c go „szewsk\u0105 \u0142atanin\u0105”. Ale wed\u0142ug jednych przekaz\u00f3w pocz\u0105tkowo odm\u00f3wi\u0142,\u00a0wed\u0142ug za\u015b\u00a0George’a Marka, monografisty Beethovena,\u00a0„Beethoven, kt\u00f3rego raczej z trudem mo\u017cna by podejrzewa\u0107 o to, \u017ce zainteresuje si\u0119 tak\u0105 imprez\u0105, zapali\u0142 si\u0119 do niej. Zrobi\u0142 kilka szkic\u00f3w z my\u015bl\u0105, \u017ce napisze najwy\u017cej sze\u015b\u0107 lub siedem wariacji, Ale rzecz zn\u00f3w mu si\u0119 rozros\u0142a poza ramy pierwotnego planu”.<\/p>\n

Poza nim na apel odpowiedzia\u0142o 50 kompozytor\u00f3w (w tym jedenastoletni Liszt), w sumie powsta\u0142y wi\u0119c 83 wariacje. Pierwsz\u0105, jeszcze\u00a0w 1819 r.,\u00a0napisa\u0142 Carl Czerny, znany autor etiud (w wydaniu jest ona czwart\u0105) – i jako pierwsz\u0105 wykona\u0142 w\u015br\u00f3d dziesi\u0119ciu, tytu\u0142em wst\u0119pu przed dzie\u0142em Beethovena, Staier. Zagra\u0142 te\u017c m.in. wariacje Hummla, Kalkbrennera, Moschelesa, Pixisa (wszystkie te postacie znane by\u0142y dobrze Chopinowi w m\u0142odo\u015bci), a tak\u017ce Mozarta-juniora, Franza Xaviera Wolfganga, zwanego lwowskim Mozartem, oraz w\u0142a\u015bnie m\u0142odego Liszta (ciekawe, co by napisa\u0142 o rok starszy Chopin), a na zako\u0144czenie tego wst\u0119pu – zupe\u0142nie inn\u0105 od reszty wariacj\u0119 Schuberta; ta interpretacja<\/a> Anderszewskiego znajduje si\u0119 na pocz\u0105tku filmu Monsaingeona, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cony jest jednak dzie\u0142u Beethovena; po wariacji ciekawa wypowied\u017a i obrazowa analiza tematu.<\/p>\n

Anderszewski, do kt\u00f3rego interpretacji<\/a> jestem zreszt\u0105 bardzo przywi\u0105zana (ale tu ciekawostka, oto wykonanie pewnego nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c niemieckiego pianisty<\/a>, do kt\u00f3rego Piotr je\u017adzi\u0142 na konsultacje i uwa\u017ca\u0142 za jednego z nielicznych pedagog\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli na niego wp\u0142yn\u0105\u0107), opowiada tu, jak Beethoven bierze najdrobniejsze motywy i szczeg\u00f3liki z tematu i czyni z nich rzeczy niestworzone. Dlatego to jest traktat – poniewa\u017c pokazuje, ile mo\u017cna zrobi\u0107 z czego\u015b, co pozornie nie daje wiele mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n

Wariacje, warianty, odmiany… w tych 33 odmianach Beethoven m\u00f3wi tyle, \u017ce wydaje si\u0119 niemo\u017cliwe, by to zmie\u015bci\u0107 w jednym utworze. Jest tam humor i patos, z\u0142o\u015b\u0107 i \u017cart, liryzm i epika, skupienie i zabawa. Te wariacje powstawa\u0142y\u00a0r\u00f3wnolegle z Miss\u0105 solemnis<\/em>, a tak\u017ce z ostatnimi sonatami fortepianowymi, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksze pokrewie\u0144stwo, zw\u0142aszcza w fina\u0142owej wariacji, wyczuwalne jest z ostatni\u0105, Sonat\u0105 c-moll<\/em> op. 111. Kompozytor by\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas kompletnie g\u0142uchy i to, co wychodzi\u0142o spod jego pi\u00f3ra, by\u0142o ju\u017c w\u0142a\u015bciwie abstrakcj\u0105, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ysza\u0142 we w\u0142asnej g\u0142owie, a nie na instrumencie, i dzi\u0119ki temu m\u00f3g\u0142 rozszerza\u0107 mo\u017cliwo\u015bci. Wykonanie Andreasa Staiera by\u0142o pierwszym, jakie s\u0142ysza\u0142am na dawnym instrumencie, ale by\u0142 to NIFC-owy erard z 1849 r., czyli z roku \u015bmierci Chopina, a 22 lata po \u015bmierci Beethovena. Je\u017celi nawet na tyle m\u0142odszym od kompozytora instrumencie niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y, zw\u0142aszcza w wysokich rejestrach, wydawa\u0142y si\u0119 nie do oddania, to c\u00f3\u017c dopiero na tym, kt\u00f3ry mia\u0142 do dyspozycji kompozytor. Ale on nie s\u0142ysza\u0142, \u017ce co\u015b jest nie tak, pisa\u0142, jak mu dyktowa\u0142a wyobra\u017ania, ucho wewn\u0119trzne. Wyprzedza\u0142 epok\u0119; my\u015bl\u0119, \u017ce te wariacje, podobnie jak Grosse Fuge<\/em>, mog\u0142y by\u0107 dla jego wsp\u00f3\u0142czesnych momentami r\u00f3wnie dziwaczne. Z pewno\u015bci\u0105 cieszy\u0142by si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci steinwaya. Co nie oznacza, \u017ce wykonanie Staiera nie by\u0142o wybitne. By\u0142o. Pozwala\u0142o spojrze\u0107 na ten utw\u00f3r z innej strony, m.in. zrozumie\u0107 to, o czym pisz\u0119 w poprzednich zdaniach, co te\u017c jest bardzo cenne.<\/p>\n

Ale przecie\u017c co wykonanie, to inna strona. W\u0142a\u015bnie \u015bci\u0105gn\u0119\u0142am z p\u00f3\u0142ki p\u0142yt\u0119 z nagraniem Soko\u0142owa, o kt\u00f3rej wczoraj rozmawiali\u015bmy z 60jerzym<\/strong> (rzeczywi\u015bcie to nagranie jeszcze z Leningradu, bo z 1985 r.!), bardzo masywne i pot\u0119\u017cne, stawiaj\u0105ce na kontrasty. Obok na p\u00f3\u0142ce sta\u0142o nagranie Marii Judiny, skrajnie przeciwne: p\u0142ynne, p\u0119dz\u0105ce, troch\u0119 jakby suche – w tym wykonaniu to prawdziwy traktat (tak p\u0119dzi, \u017ce na p\u0142ycie jeszcze zmie\u015bci\u0142y si\u0119 Wariacje<\/em> op. 35 na temat z Eroiki<\/em>). Jest na tubie, tutaj<\/a> pierwszy odcinek, s\u0105 dalsze. Na tubie w og\u00f3le jest du\u017co wykona\u0144. Uj\u0105\u0142 mnie np. bezpretensjonalny\u00a0Artur Schnabel<\/a>, no i linkowany wy\u017cej Webersinke. Z tymi wariacjami jednak jest tak, \u017ce ka\u017cda interpretacja jest propozycj\u0105 i najlepiej s\u0142ucha\u0107 ich wielu. Bardzo wdzi\u0119cznie wspominam interpretacj\u0119 mojego przyjaciela, znanego i tu na blogu\u00a0Romka Markowicza<\/strong>, kt\u00f3rej by\u0142am \u015bwiadkiem dwa razy: w bibliotece Lincoln Center, gdzie wcze\u015bniej wyg\u0142osi\u0142 bardzo interesuj\u0105ce s\u0142owo wst\u0119pne, i w sali kameralnej FN, gdzie mia\u0142 jedyny (niestety) recital. Mam te\u017c p\u0142ytk\u0119.<\/p>\n

PS. Rozpisa\u0142am si\u0119, wi\u0119c ju\u017c tylko dwa s\u0142owa o wieczornym koncercie. Goerner pono\u0107 chory, by\u0142 w szpitalu, odwo\u0142a\u0142 wyst\u0119p w Dusznikach, ale tu by\u0142o to w og\u00f3le niewidoczne! Da\u0142 nam wiele rado\u015bci, jak zwykle. Najpierw zagra\u0142 Koncert a-moll<\/em> Paderewskiego, utw\u00f3r \u015brednio ciekawy, ale nasz solista zrobi\u0142 z niego polskiego Rachmaninowa. P\u00f3\u017aniej zagra\u0142 Koncert f-moll<\/em> Chopina, bardzo – jak to niekt\u00f3rzy mawiaj\u0105 – po m\u0119sku, mocno, co by\u0142o zreszt\u0105 jedynym wyj\u015bciem w starciu z si\u0142\u0105 uderzeniow\u0105 NOSPR. Na bis „wymi\u00f3t\u0142” Etiud\u0119 cis-moll<\/em> op. 10 nr 4. Orkiestra zagra\u0142a wcze\u015bniej II Symfoni\u0119 C-dur<\/em> Schumanna – Kaspszyk zbudowa\u0142 form\u0119 jak zawsze wspaniale, ale brzmienie orkiestry mog\u0142oby by\u0107 mniej masywne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie b\u00f3jcie si\u0119, ten wpis nim nie b\u0119dzie. Traktat ten\u00a0ju\u017c istnieje: to\u00a0dzie\u0142o, kt\u00f3re wykona\u0142 wczoraj w Studiu im. Lutos\u0142awskiego Andreas Staier. Historia jest znana. Anton Diabelli, wiede\u0144ski wydawca i kompozytor (jego sonatiny gra\u0142 chyba ka\u017cdy pocz\u0105tkuj\u0105cy pianista; ten utw\u00f3r, czyli I cz\u0119\u015b\u0107 Sonatiny F-dur,\u00a0sta\u0142 si\u0119 motywem filmu Moderato cantabile z Jeanne Moreau i Belmondem), zwr\u00f3ci\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/535"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=535"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/535\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}