Zgodnie z planem obejrza\u0142am na ogrodach Muzycznych film o \u015bpiewaj\u0105cej rewolucji esto\u0144skiej. Fenomen to niesamowity, jak zreszt\u0105 w og\u00f3le historia Estonii.<\/p>\n
<\/p>\n
Pierwszy Esto\u0144czyk, jakiego spotka\u0142am jeszcze za komuny, to by\u0142 kolega po fachu mojego znajomego re\u017cysera-dokumentalisty. Rozmawia\u0142 z nami po rosyjsku, ale przyjecha\u0142 z synem, kt\u00f3ry w og\u00f3le tego j\u0119zyka nie rozumia\u0142, i troch\u0119 mnie to zdziwi\u0142o, poniewa\u017c by\u0142o to w epoce, kiedy we wszystkich demoludach, a Estonia by\u0142a przecie\u017c wr\u0119cz sowieck\u0105 „respublik\u0105”, nauczano rosyjskiego w szko\u0142ach. Podobnie by\u0142o – ju\u017c w latach 90. – ze \u015bpiewakami z zespo\u0142u Linnamuusikud, kt\u00f3ry przyje\u017cd\u017ca\u0142 na festiwal Pie\u015b\u0144 Naszych Korzeni – te\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich si\u0119 nie odzywa\u0142a po rosyjsku, z wyj\u0105tkiem dyrygenta Taivo Niitvaegi.<\/p>\n
Tak negatywnemu nastawieniu do j\u0119zyka b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a p\u00f3\u0142wiecznego okupanta nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107. Ka\u017cdy kraj z tego kr\u0119gu mia\u0142 z ZSRR swoje rachunki, my Katy\u0144, Chark\u00f3w i Miednoje, ale Estonia utraci\u0142a kilka razy wi\u0119cej ludzi, b\u0119d\u0105c krajem wielokrotnie mniejszym powierzchniowo i osobowo (obecnie ma mniej ludno\u015bci ni\u017c Warszawa). Przetacza\u0142y si\u0119 przez ni\u0105 liczne walce historii, od caratu wyzwoli\u0142a si\u0119 w 1920 r., przez prawie 20 lat pi\u0119knie sobie \u017cy\u0142a, po czym najecha\u0142 j\u0105 Stalin, zaraz potem Hitler i potem zn\u00f3w Stalin. Podczas powojennej okupacji nap\u0142ywa\u0142o tu coraz wi\u0119cej Rosjan – ich procent zwi\u0119ksza\u0142 si\u0119 a\u017c do 40. S\u0142ysz\u0105c o tym przypomnia\u0142am sobie film, o kt\u00f3rym wspomina\u0142am tutaj<\/a>.<\/p>\n Dokument, na kt\u00f3rym by\u0142am (jest w sieci, ale nie za darmo; tutaj<\/a> trailer), zosta\u0142 nakr\u0119cony w 2007 r., z udzia\u0142em wi\u0119kszo\u015bci bohater\u00f3w tamtych niesamowitych czas\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w latach 1989-1991, kiedy to tr\u00f3jka kraj\u00f3w ba\u0142tyckich wybija\u0142a si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Cz\u0119\u015bciowo zreszt\u0105 razem – przypomnijmy wielk\u0105 akcj\u0119 ludzkiego \u0142a\u0144cucha, kt\u00f3ry rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 przez wszystkie te trzy kraje. Ale Estonia mia\u0142a najwi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia wychodz\u0105c z tej historii bez jednej kropli krwi – na Litwie i \u0141otwie by\u0142y ju\u017c ofiary.<\/p>\n Wstrz\u0105saj\u0105ce w historii tego narodu jest, \u017ce tak bardzo i tylokrotnie usi\u0142owano go wynarodowi\u0107, a on si\u0119 nie da\u0142. I najwa\u017cniejszym czynnikiem, kt\u00f3ry trzyma\u0142 go razem, by\u0142 \u015bpiew. A narz\u0119dziem sta\u0142 si\u0119 festiwal pie\u015bni Laulupidu, kt\u00f3ry odbywa si\u0119 co pi\u0119\u0107 lat w Tallinie. Po raz pierwszy mia\u0142 miejsce w 1869 r., jest wi\u0119c chyba jednym z najstarszych festiwali muzycznych w og\u00f3le. Przybywa na\u0144 po kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy ludzi i wszyscy \u015bpiewaj\u0105 jak jeden m\u0105\u017c – wra\u017cenie bywa niesamowite. I to w\u0142a\u015bnie z tym festiwalem zwi\u0105zany jest zryw narodowowyzwole\u0144czy Esto\u0144czyk\u00f3w. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od pierestrojki i g\u0142asnosti, w Estonii powstawa\u0142y nowe partie, pocz\u0105tkowo ich si\u0142a przebicia by\u0142a niewielka, ale dzi\u0119ki temu, \u017ce poza festiwalem dozwolona by\u0142a jeszcze dzia\u0142alno\u015b\u0107 ekologiczna, po\u0142\u0105czono si\u0142y. D\u0142ugo by opowiada\u0107, w ka\u017cdym razie dosz\u0142o do tego, \u017ce w 1989 r. pojawi\u0142o si\u0119 tam a\u017c 300 tys. ludzi. „To by\u0142o jak morze” – opisywali faluj\u0105cy t\u0142um \u015bwiadkowie historii. Najwa\u017cniejsza pie\u015b\u0144 \u015bpiewana na Laulupidu, kt\u00f3ra uros\u0142a do rangi symbolu, to ta<\/a>, napisana w XX w. przez Gustava Ernesaksa. A tutaj<\/a> rejestracja fragmentu \u00f3wczesnego festiwalu.<\/p>\n Wsp\u00f3lny \u015bpiew bardzo \u0142\u0105czy, bardzo integruje. Kiedy patrzy\u0142am na podnios\u0142o\u015b\u0107 tych scen, mia\u0142am w pami\u0119ci sceny z Warszawy (i nie tylko) ostatnich dni – w Tallinie r\u00f3wnie\u017c bywa\u0142y \u015bpiewy ze \u015bwieczkami czy pochodniami. Szkoda, \u017ce my tak nie umiemy \u015bpiewa\u0107, bo to naprawd\u0119 robi wielkie wra\u017cenie, ale naszym krokiem w dobr\u0105 stron\u0119 jest wsp\u00f3lne wykonywanie hymnu – zaskakuje, \u017ce coraz czystsze. Wracaj\u0105c do integracyjnej roli \u015bpiewu, wsp\u00f3lnota esto\u0144ska dzi\u0119ki niemu sta\u0142a si\u0119 tak mocna, \u017ce gdy talli\u0144scy Rosjanie zrobili zamach na budynek rz\u0105du \u015bwie\u017co powo\u0142anej niepodleg\u0142ej Estonii, w par\u0119 minut uda\u0142o zwo\u0142a\u0107 si\u0119 ogromny t\u0142um i ich okr\u0105\u017cy\u0107, a p\u00f3\u017aniej bez najmniejszego r\u0119koczynu zrobi\u0107 im korytarz i pu\u015bci\u0107 wolno jak niepysznych. Podobnie z obron\u0105 wie\u017cy telewizyjnej, kt\u00f3rej pilnowa\u0142o zaledwie dw\u00f3ch dzielnych policjant\u00f3w, ale tam te\u017c na zawo\u0142anie przyszed\u0142 t\u0142um, by jej broni\u0107. Z go\u0142ymi r\u0119kami. I w\u015br\u00f3d nich wielu ludzi starszych, co tak\u017ce przypomnia\u0142o mi polskie demonstracje ostatnich niemal dw\u00f3ch lat. Mieli szcz\u0119\u015bcie, bo akurat wybuch\u0142 pucz Janajewa i wojsko rosyjskie wr\u00f3ci\u0142o do Moskwy.<\/p>\n